शिवपुराणम्

तं चोपनीय निर्माल्यमण्डले ऽस्मिन्यथा पुरा पूजयेद्देवमीशानं जुहुयाच्च शिवानले

मग, मागीलप्रमाणे उरलेली फुलं मंडळात नेऊन, ईशान देवाची पूजा करावी आणि शिवाच्या अग्नीत होम करावा.

शिष्येण यदि दुःस्वप्नो दृष्टस्तद्दोषशांतये शतमर्धं तदर्धं वा जुहुयान्मूलविद्यया

शिष्याने वाईट स्वप्न पाहिले असेल, तर त्याचा दोष शांत करण्यासाठी, मूळ मंत्राने शंभर, पन्नास किंवा त्याच्या अर्ध्या वेळा होम करावा.

ततः सूत्रं शिखाबद्धं लंबयित्वा यथा पुरा आधारपूजाप्रभृति यन्निवृत्तिकलाश्रयम्

मग, पूर्वीप्रमाणे शिखेत बांधलेला दोरा खाली सोडावा आणि आधारपूजा पासून पुढील सर्व निवृत्तीच्या टप्प्यांनुसार विधी करावे.

वागीश्वरीपूजनांतं कुर्याद्धोमपुरस्सरम् अथ प्रणम्य वागीशं निवृत्तेर्व्यापिकां सतीम्

वागीश्वरीची पूजा पूर्ण होईपर्यंत, आधी होम करून, मग वागीशाला वंदन करून, निवृत्तीची कारणीभूत असलेल्या त्या देवीची पूजा करावी.

मण्डले देवमभ्यर्च्य हुत्वा चैवाहुतित्रयम् प्रापयेच्च शिशोः प्राप्तिं युगपत्सर्वयोनिषु

मंडळात देवाची पूजा करून, तीन वेळा होम करून, त्या मुलाला सर्व योनींमध्ये एकाच वेळी प्राप्ती मिळावी असे द्यावे.

सूत्रदेहे ऽथ शिष्यस्य ताडनप्रोक्षणादिकम् कृत्वात्मानं समादाय द्वादशांते निवेद्य च

मग, शिष्याच्या दोऱ्याच्या देहावर ताडणे, शिंपडणे इत्यादी विधी करून, स्वतःला उचलून, बाराव्या टप्प्यावर गुरुजींना सांगावे.

ततो ऽप्यादाय मूलेन मुद्रया शास्त्रदृष्टया योजयेन्मनसाचार्यो युगपत्सर्वयोनिषु

मग, मूळ मंत्रासह शास्त्रानुसार मुद्रा घेऊन, गुरुजींनी मनाने शिष्याला सर्व योनींमध्ये एकाच वेळी जोडावे.

देवानां जातयश्चाष्टौ तिरश्चां पञ्च जातयः जात्यैकया च मानुष्या योनयश्च चतुर्दश

देवतांच्या आठ, पशूंच्या पाच आणि एक जन्मासह, माणसांच्या चौदा योनी आहेत.

तासु सर्वासु युगपत्प्रवेशाय शिशोर्धिया वागीशान्यां यथान्यायं शिष्यात्मानं निवेशयेत्

या सर्व योनींमध्ये एकाच वेळी प्रवेश व्हावा म्हणून, योग्य पद्धतीने, वागीश्वरीच्या रूपात शिष्याचे आत्मस्वरूप स्थापन करावे.

गर्भनिष्पत्तये देवं संपूज्य प्रणिपत्य च हुत्वा चैव यथान्यायं निष्पन्नं तदनुस्मरेत्

गर्भनिर्मितीसाठी, देवाची पूजा करून, वंदन करून, योग्य रीतीने होम करून, साध्य झालेले फळ आठवावे.

निष्पन्नस्यैवमुत्पत्तिमनुवृत्तिं च कर्मणा आर्जवं भोगनिष्पत्तिः कुर्यात्प्रीतिं परां तथा

सिद्ध झालेल्यासाठी, जन्म, पुढील प्रवास, प्रामाणिकपणा, भोगांची प्राप्ती आणि परम समाधान यासाठी विधी करावेत.

निष्कृत्यर्थं च जात्यायुर्भोगसंस्कारसिद्धये हुत्वाहुतित्रयं देवं प्रार्थयेद्देशिकोत्तमः

प्रायश्चित्तासाठी, जन्म, आयुष्य, भोग आणि संस्कार साधण्यासाठी, श्रेष्ठ गुरुने तीन आहुती देवाला अर्पण करून मग त्याची प्रार्थना करावी.

कृत्वैवमेव शिष्यस्य छिंद्यात्पाशत्रयं ततः

असे केल्यावर, गुरुने शिष्याचे तीन बंध तोडावेत.

निकृत्या परि बद्धस्य पाशस्यात्यंतभेदतः कृत्वा शिष्यस्य चैतन्यं स्वच्छं मन्येत केवलम्

संपूर्णपणे वेगळे करून, शिष्याभोवती असलेले बंध काढून टाकल्यावर, त्याचे चैतन्य शुद्ध आणि फक्त त्याचेच आहे असे समजावे.

हुत्वा पूर्णाहुतिं वह्नौ ब्रह्माणं पूजयेत्ततः हुत्वाहुतित्रयं तस्मै शिवाज्ञामनुसंदिशेत्

पूर्ण आहुती अग्नीत अर्पण केल्यावर, ब्रह्माची पूजा करावी; मग तीन आहुती अर्पण करून त्याला शिवाज्ञा सांगावी.

पितामह त्वया नास्य यातुः शैवं परं पदम् प्रतिबन्धो विधातव्यः शैवाज्ञैषा गरीयसी

पितामह, तुझ्यामुळे या साधकाला शैवाचे परमपद मिळू नये; एक अडथळा निर्माण करावा लागेल, कारण ही शिवाज्ञा फार महत्त्वाची आहे.

इत्यादिश्य तमभ्यर्च्य विसृज च विधानतः समभ्यर्च्य महादेवं जुहुयादाहुतित्रयम्

असे सांगून आणि त्याची पूजा करून, विधीनुसार त्याला मुक्त करावे; मग महादेवाची पूजा करून तीन आहुती अर्पण कराव्यात.

निवृत्त्या शुद्धमुद्धृत्य शिष्यात्मानं यथा पुरा निवेश्यात्मनि सूत्रे च वागीशं पूजयेत्ततः

निवृत्तीने शुद्ध केलेले शिष्याचे आत्मा, पूर्वीप्रमाणे, स्वतःमध्ये आणि सूत्रात स्थापित करावे आणि मग वागीशाची पूजा करावी.

हुत्वाहुतित्रयं तस्मै प्रणम्य च विसृज्य ताम् कुर्यान्निवृत्तः संधानं प्रतिष्ठां कलया सह

त्याला तीन आहुती अर्पण करून, वंदन करून आणि मुक्त करून, निवृत्त झाल्यावर संधान आणि प्रतिष्ठा कलासह करावी.

संधाने युगपत्पूजां कृत्वा हुत्वाहुतित्रयम् शिष्यात्मनः प्रतिष्ठायां प्रवेशं त्वथ भावयेत्

संथान करताना, एकाच वेळी पूजा करून आणि तीन आहुती अर्पण करून, शिष्याच्या आत्म्याच्या प्रतिष्ठेत प्रवेशाचा विचार करावा.

ततः प्रतिष्ठामावाह्य कृत्वाशेषं पुरोदितम् तद्व्याप्तिं व्यापिकां तस्य वागीशानीं च भावयेत्

मग प्रतिष्ठा आवाहन करून, सर्व विधी पूर्ण करून, तिचे व्यापणे आणि वागीशानीचे व्यापक रूपही ध्यानात घ्यावे.

पूर्णेदुमंडलप्रख्यां कृत्वा शेषं च पूर्ववत् विष्णवे संविशेदाज्ञां शिवस्य परमात्मनः

ती पूर्ण चंद्रमंडळासारखी करून, पूर्वीप्रमाणे, विष्णूसाठी शिव परमात्म्याची आज्ञा प्रवेशावी.

विष्णोर्विसर्जनाद्यं च कृत्वा शेषं च विद्यया प्रतिष्ठामनुसंधाय तस्यां चापि यथा पुरा

विष्णूचे विसर्जन करून, ज्ञानाने, पूर्वीप्रमाणे, त्या प्रतिष्ठेचे ध्यान करावे.

कृत्वानुचिन्त्य तद्व्याप्तिं वागीशां च यथाक्रमम् दीप्ताग्नौ पूर्णहोमान्तं कृत्वा शेषं च पूर्ववत्

असे करून, तिचे व्यापणे आणि वागीशाचे योग्य क्रमाने ध्यान करून, प्रज्वलित अग्नीत पूर्ण होम झाल्यावर उरलेले पूर्वीप्रमाणे करावे.

नीलरुद्रमुपस्थाप्य तस्मै पूजादिकं तथा कृत्वा कर्म शिवाज्ञां च दद्यात्पूर्वोक्तवर्त्मना

नीलरुद्राचे आवाहन करून, त्याची पूजा व इतर विधी करून, विधी पूर्ण करून, पूर्वी सांगितलेल्या मार्गाने शिवाज्ञा द्यावी.

तपस्तमपि चोद्वास्य कृत्वा तस्याथ शांतये विद्याकलां समाधाय तद्व्याप्तिं चावलोकयेत्

ते तपही विसर्जित करून, त्याच्या शांततेसाठी ते करून, विद्या कला स्थापित करावी आणि तिचे व्यापणे पाहावे.

स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशीं च यथा पुरा बालार्कसदृशाकारां भासयंतीं दिशो दश

स्वतःच्या आत्म्याचे व्यापक रूप आणि वागीशीचेही, पूर्वीप्रमाणे, दहा दिशांना बालसूर्यासारखे तेजस्वी दिसणारे ध्यान करावे.

ततः शेषं यथापूर्वं कृत्वा देवं महेश्वरम् आवाह्याराध्य हुत्वास्मै शिवाज्ञां मनसा दिशेत्

मग उरलेले पूर्वीप्रमाणे करून, महेश्वराचे आवाहन करून त्याची पूजा करावी; त्याला आहुती अर्पण करून, मनाने शिवाज्ञा द्यावी.

महेश्वरं तथोत्सृज्य कृत्वान्यां च कलामिमाम् शांत्यतीतां कलां नीत्वा तद्व्याप्तिमवलोकयेत्

महेश्वराला तसेच विसर्जित करून, ही दुसरी कला स्थापित करावी; शांततेपलीकडील कला नेऊन तिचे व्यापणे पाहावे.