शिवपुराणम्

त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम्

ते दात घासण्याचे साधन गुरुच्या दृष्टीस पडले, आणि ते पूर्व, उत्तर किंवा पश्चिम दिशेला असेल, तर उरलेले शिवाला किंवा दुसऱ्या देवतेला अर्पण करावे.

अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः

जर ते अशुभ दिशेला असेल, तर त्या दोषाच्या शांतीसाठी, गुरुने मूळ मंत्राने शंभर, पन्नास किंवा त्याच्या अर्ध्या आहुती द्याव्यात.

ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम् देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत्

मग शिष्याला मिठी मारून, दोन्ही कानात शिवमंत्र म्हणावा. देवतेच्या उजव्या बाजूला त्या शिष्याला बसवावे.

अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि

शुद्ध, नवीन आणि नीट तयार केलेल्या कुशांच्या गादीवर, रात्री पूर्वेकडे डोके करून, मनाने शिवाचे ध्यान करत, स्वच्छ राहून झोपावे.

शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा

गुरुने शिष्याच्या शिखेत पवित्र दोरा घट्ट बांधावा, शिष्याच्या केसांनीच तो बांधावा आणि त्याला नवीन, न वापरलेल्या वस्त्राने व संरक्षणासाठी आणखी वस्त्र घालून झाकावे.

रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत्

गादीभोवती भस्म, तीळ आणि मोहरी यांच्या तीन रेषा काढाव्यात; मंत्र म्हणून, त्या रेषांच्या बाहेर दिशांच्या रक्षणकर्त्यांना नैवेद्य द्यावा.

शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम् प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत्

शिष्यानेही जवळच उपवास करून, सांगितलेल्या विधीप्रमाणे झोपावे; जागे झाल्यावर, गुरुजींना आपण पाहिलेला स्वप्न सांगावा.

ततः स्नानादिकं सर्वं समाप्याचार्यचोदितः गच्छेद्बद्धांजलिर्ध्यायञ्छिवमण्डलपार्श्वतः

मग, गुरुजींनी सांगितलेल्या स्नान व इतर सर्व विधी पूर्ण करून, हात जोडून, शिवमंडळाच्या बाजूला जाऊन, शिवाचे ध्यान करावे.

अथ पूजां विना सर्वं कृत्वा पूर्वदिने यथा नेत्रबंधनपर्यंतं दर्शयेन्मण्डलं गुरुः

मग, पूजा वगळता, मागील दिवशी जसे केले तसे, नेत्रबांधणीपर्यंतचे सर्व विधी करून, गुरुजींनी मंडळ दाखवावे.

बद्धनेत्रेण शिष्येण पुष्पावकिरणे कृते यत्रापतंति पुष्णाणि तस्य नामा ऽस्य संदिशेत्

शिष्य डोळे बांधून फुलं उधळतो तेव्हा, जिथे फुलं पडतात, त्या जागेचे नाव गुरुजींनी सांगावे.

तं चोपनीय निर्माल्यमण्डले ऽस्मिन्यथा पुरा पूजयेद्देवमीशानं जुहुयाच्च शिवानले

मग, मागीलप्रमाणे उरलेली फुलं मंडळात नेऊन, ईशान देवाची पूजा करावी आणि शिवाच्या अग्नीत होम करावा.

शिष्येण यदि दुःस्वप्नो दृष्टस्तद्दोषशांतये शतमर्धं तदर्धं वा जुहुयान्मूलविद्यया

शिष्याने वाईट स्वप्न पाहिले असेल, तर त्याचा दोष शांत करण्यासाठी, मूळ मंत्राने शंभर, पन्नास किंवा त्याच्या अर्ध्या वेळा होम करावा.

ततः सूत्रं शिखाबद्धं लंबयित्वा यथा पुरा आधारपूजाप्रभृति यन्निवृत्तिकलाश्रयम्

मग, पूर्वीप्रमाणे शिखेत बांधलेला दोरा खाली सोडावा आणि आधारपूजा पासून पुढील सर्व निवृत्तीच्या टप्प्यांनुसार विधी करावे.

वागीश्वरीपूजनांतं कुर्याद्धोमपुरस्सरम् अथ प्रणम्य वागीशं निवृत्तेर्व्यापिकां सतीम्

वागीश्वरीची पूजा पूर्ण होईपर्यंत, आधी होम करून, मग वागीशाला वंदन करून, निवृत्तीची कारणीभूत असलेल्या त्या देवीची पूजा करावी.

मण्डले देवमभ्यर्च्य हुत्वा चैवाहुतित्रयम् प्रापयेच्च शिशोः प्राप्तिं युगपत्सर्वयोनिषु

मंडळात देवाची पूजा करून, तीन वेळा होम करून, त्या मुलाला सर्व योनींमध्ये एकाच वेळी प्राप्ती मिळावी असे द्यावे.

सूत्रदेहे ऽथ शिष्यस्य ताडनप्रोक्षणादिकम् कृत्वात्मानं समादाय द्वादशांते निवेद्य च

मग, शिष्याच्या दोऱ्याच्या देहावर ताडणे, शिंपडणे इत्यादी विधी करून, स्वतःला उचलून, बाराव्या टप्प्यावर गुरुजींना सांगावे.

ततो ऽप्यादाय मूलेन मुद्रया शास्त्रदृष्टया योजयेन्मनसाचार्यो युगपत्सर्वयोनिषु

मग, मूळ मंत्रासह शास्त्रानुसार मुद्रा घेऊन, गुरुजींनी मनाने शिष्याला सर्व योनींमध्ये एकाच वेळी जोडावे.

देवानां जातयश्चाष्टौ तिरश्चां पञ्च जातयः जात्यैकया च मानुष्या योनयश्च चतुर्दश

देवतांच्या आठ, पशूंच्या पाच आणि एक जन्मासह, माणसांच्या चौदा योनी आहेत.

तासु सर्वासु युगपत्प्रवेशाय शिशोर्धिया वागीशान्यां यथान्यायं शिष्यात्मानं निवेशयेत्

या सर्व योनींमध्ये एकाच वेळी प्रवेश व्हावा म्हणून, योग्य पद्धतीने, वागीश्वरीच्या रूपात शिष्याचे आत्मस्वरूप स्थापन करावे.

गर्भनिष्पत्तये देवं संपूज्य प्रणिपत्य च हुत्वा चैव यथान्यायं निष्पन्नं तदनुस्मरेत्

गर्भनिर्मितीसाठी, देवाची पूजा करून, वंदन करून, योग्य रीतीने होम करून, साध्य झालेले फळ आठवावे.

निष्पन्नस्यैवमुत्पत्तिमनुवृत्तिं च कर्मणा आर्जवं भोगनिष्पत्तिः कुर्यात्प्रीतिं परां तथा

सिद्ध झालेल्यासाठी, जन्म, पुढील प्रवास, प्रामाणिकपणा, भोगांची प्राप्ती आणि परम समाधान यासाठी विधी करावेत.

निष्कृत्यर्थं च जात्यायुर्भोगसंस्कारसिद्धये हुत्वाहुतित्रयं देवं प्रार्थयेद्देशिकोत्तमः

प्रायश्चित्तासाठी, जन्म, आयुष्य, भोग आणि संस्कार साधण्यासाठी, श्रेष्ठ गुरुने तीन आहुती देवाला अर्पण करून मग त्याची प्रार्थना करावी.

कृत्वैवमेव शिष्यस्य छिंद्यात्पाशत्रयं ततः

असे केल्यावर, गुरुने शिष्याचे तीन बंध तोडावेत.

निकृत्या परि बद्धस्य पाशस्यात्यंतभेदतः कृत्वा शिष्यस्य चैतन्यं स्वच्छं मन्येत केवलम्

संपूर्णपणे वेगळे करून, शिष्याभोवती असलेले बंध काढून टाकल्यावर, त्याचे चैतन्य शुद्ध आणि फक्त त्याचेच आहे असे समजावे.

हुत्वा पूर्णाहुतिं वह्नौ ब्रह्माणं पूजयेत्ततः हुत्वाहुतित्रयं तस्मै शिवाज्ञामनुसंदिशेत्

पूर्ण आहुती अग्नीत अर्पण केल्यावर, ब्रह्माची पूजा करावी; मग तीन आहुती अर्पण करून त्याला शिवाज्ञा सांगावी.

पितामह त्वया नास्य यातुः शैवं परं पदम् प्रतिबन्धो विधातव्यः शैवाज्ञैषा गरीयसी

पितामह, तुझ्यामुळे या साधकाला शैवाचे परमपद मिळू नये; एक अडथळा निर्माण करावा लागेल, कारण ही शिवाज्ञा फार महत्त्वाची आहे.

इत्यादिश्य तमभ्यर्च्य विसृज च विधानतः समभ्यर्च्य महादेवं जुहुयादाहुतित्रयम्

असे सांगून आणि त्याची पूजा करून, विधीनुसार त्याला मुक्त करावे; मग महादेवाची पूजा करून तीन आहुती अर्पण कराव्यात.

निवृत्त्या शुद्धमुद्धृत्य शिष्यात्मानं यथा पुरा निवेश्यात्मनि सूत्रे च वागीशं पूजयेत्ततः

निवृत्तीने शुद्ध केलेले शिष्याचे आत्मा, पूर्वीप्रमाणे, स्वतःमध्ये आणि सूत्रात स्थापित करावे आणि मग वागीशाची पूजा करावी.

हुत्वाहुतित्रयं तस्मै प्रणम्य च विसृज्य ताम् कुर्यान्निवृत्तः संधानं प्रतिष्ठां कलया सह

त्याला तीन आहुती अर्पण करून, वंदन करून आणि मुक्त करून, निवृत्त झाल्यावर संधान आणि प्रतिष्ठा कलासह करावी.