शिवपुराणम्

हुत्वा शिष्यस्य तच्छेषं भोक्तुं समुपकल्पयेत् तर्पणांतं च मंत्राणां कृत्वा कर्म यथा पुरा

होम करून, उरलेला भाग शिष्याला खाण्यासाठी ठेवावा; मंत्रांनी तर्पण पूर्ण करून, विधी पूर्वीप्रमाणे करावा.

हुत्वा पूर्णाहुतिं तेषां ततः कुर्यात्प्रदीपनम् ओंकारादनु हुंकारं ततो मूलं फडंतकम्

त्यांच्यासाठी पूर्णाहुती दिल्यावर, नंतर प्रज्वलन करावे; ओंकारानंतर हुंकार, मग मूळ आणि शेवटी फट् म्हणावे.

स्वाहांतं दीपने प्राहुरंगानि च यथाक्रमम् तेषामाहुतयस्तिस्रो देया दीपनकर्मणि

स्वाहा या शब्दाने समाप्त करून, प्रज्वलनात अंग मंत्र योग्य क्रमाने म्हणावेत; प्रत्येकासाठी तीन आहुती प्रज्वलनकर्मात द्याव्यात.

मंत्रैरेकैकशस्तैस्तु विचिन्त्या दीप्तमूर्तयः त्रिगुणं त्रिगुणी कृत्य द्विजकन्याकृतं सितम्

त्या मंत्रांनी, प्रत्येकाला तेजस्वी रूप म्हणून ध्यान करावे; तिहेरी, तिहेरी कृती, द्विजकन्येने, शुभ्रवर्णाने केली जाते.

सूत्रं सूत्रेण संमंत्र्य शिखाग्रे बंधयेच्छिशोः चरणांगुष्ठपर्यंतमूर्ध्वकायस्य तिष्ठतः

सूत्र, मंत्रांनी अभिमंत्रित करून, शिष्याच्या शिखेच्या टोकाला बांधावे, आणि तो उभा असताना, ते अंगठ्यापर्यंत पोहोचावे.

लंबयित्वा तु तत्सूत्रं सुषुम्णां तत्र योजयेत् शांतया मुद्रयादाय मूलमंत्रेण मंत्रवित्

मग ते सूत लांब करून, तेथे सुषुम्ना नाडीत जोडावे. शांत्या मुद्रा घेऊन, मंत्र जाणणाऱ्याने मूळ मंत्राचा उपयोग करावा.

हुत्वाहुतित्रयं तस्यास्सान्निध्यमुपकल्पयेत् हृदि संताड्य शिष्यस्य पुष्पक्षेपेण पूर्ववत्

तीन आहुती दिल्यावर, तिचे उपस्थिती निर्माण करावी. मग फुलाच्या अर्पणाने, शिष्याच्या हृदयावर पूर्वीप्रमाणे हलकेच स्पर्श करावा.

चैतन्यं समुपादाय द्वादशांते निवेद्य च सूत्रं सूत्रेण संयोज्य संरक्ष्यास्त्रेण वर्मणा

चैतन्य घेऊन, ते द्वादशांत ठिकाणी ठेवावे. सूत सूताशी जोडावे आणि अस्त्राच्या कवचाने त्याचे रक्षण करावे.

अवगुंठ्याथ तत्सूत्रं शिष्यदेहं विचिंतयेत् मूलत्रयमयं पाशं भोगभोग्यत्वलक्षणम्

मग ते सूत झाकून, शिष्याचे शरीर त्रिविध मूळ असलेल्या पाशाने, म्हणजे भोगणारा आणि भोग्य अशा स्थितीने बांधले आहे असे ध्यान करावे.

विषयेन्द्रियदेहादिजनकं तस्य भावयेत् व्योमादिभूतरूपिण्यः शांत्यतीतादयः कलाः

तेच विषय, इंद्रिय आणि शरीर यांचे मूळ आहे असे समजावे. आकाश आणि इतर पंचमहाभूतांच्या रूपात शांत्यतीतादी कला आहेत असे ध्यान करावे.

सूत्रे स्वनामभिर्योज्यः पूज्यश्चैव नमोयुतैः अथवा बीजभूतैस्तत्कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात्

त्या कलांना त्यांच्या नावांनी सूतात जोडावे आणि नमस्कार करून पूजा करावी. किंवा त्यांना बीजस्वरूप करून, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे क्रमाने करावे.

ततो मलादेस्तत्त्वादौ व्याप्तिं समलोकयेत् कलाव्याप्तिं मलादौ च हुत्वा संदीपयेत्कलाः

मग मळापासून तत्त्वांपर्यंत, त्या कलांची व्याप्ती पाहावी. मळापासून सुरुवात करून आहुती देऊन, त्या कलांना जागृत करावे.

शिष्यं शिरसि संताड्य सूत्रं देहे यथाक्रमम् शांत्यतीतपदे सूत्रं लाञ्छयेन्मंत्रमुच्चरन्

शिष्याच्या डोक्यावर हलकेच स्पर्श करून, सूत शरीरावर योग्य क्रमाने चिन्हांकित करावे. शांत्यतीत अवस्थेत, मंत्र म्हणत सूत लिहावे.

एवं कृत्वा निवृत्त्यन्तं शांत्यतीतमनुक्रमात् हुत्वाहुतित्रयं पश्चान्मण्डले च शिवं यजेत्

अशा प्रकारे निवृत्तीच्या शेवटपर्यंत आणि शांत्यतीतापर्यंत सर्व विधी करून, तीन आहुती दिल्यावर, मग मंडलात शिवाची पूजा करावी.

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्योत्तरामुखम् सदर्भे मण्डले दद्याद्धोमशिष्टं चरुं गुरुः

देवताच्या उजव्या बाजूला, शिष्याला उत्तर दिशेला तोंड करून बसवावे. कुशाच्या मंडलात गुरुने होमानंतर उरलेला चरू द्यावा.

शिष्यस्तद्गुरुणा दत्तं सत्कृत्य शिवपूर्वकम् भुक्त्वा पश्चाद्द्विराचम्य शिवमन्त्रमुदीरयेत्

शिष्याने गुरूने दिलेले, शिवाच्या साक्षीने आदराने स्वीकारावे. ते खाऊन, दोनदा तोंड धुवून, शिवमंत्र म्हणावा.

अपरे मण्डले दद्यात्पञ्चगव्यं तथा गुरुः सो ऽपि तच्छक्तितः पीत्वा द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

दुसऱ्या मंडलात, गुरुने पंचगव्यही द्यावे. शिष्याने ते आपल्या शक्तीनुसार पिऊन, दोनदा तोंड धुवून, शिवाचे स्मरण करावे.

तृतीये मण्डले शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा प्रदद्याद्दंतपवनं यथाशास्त्रोक्तलक्षणम्

तिसऱ्या मंडलात, शिष्याला पूर्वीप्रमाणे बसवून, शास्त्रानुसार दात घासण्याचे साधन द्यावे.

अग्रेण तस्य मृदुना प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः वाचं नियम्य चासीनश्शिष्यो दंतान्विशोधयेत्

त्याचा अग्रभाग मऊ असावा, पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, वाणी संयमित ठेवून, शिष्याने बसून दात स्वच्छ करावेत.

प्रक्षाल्य दंतपवनं त्यक्त्वाचम्य शिवं स्मरेत् प्रविशेद्देशिकादिष्टः प्रांजलिः शिवमण्डलम्

दात घासण्याचे साधन धुऊन, टाकून, तोंड धुवून, शिवाचे स्मरण करावे. मग गुरूने सांगितल्याप्रमाणे, हात जोडून शिवमंडलात प्रवेश करावा.

त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम्

ते दात घासण्याचे साधन गुरुच्या दृष्टीस पडले, आणि ते पूर्व, उत्तर किंवा पश्चिम दिशेला असेल, तर उरलेले शिवाला किंवा दुसऱ्या देवतेला अर्पण करावे.

अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः

जर ते अशुभ दिशेला असेल, तर त्या दोषाच्या शांतीसाठी, गुरुने मूळ मंत्राने शंभर, पन्नास किंवा त्याच्या अर्ध्या आहुती द्याव्यात.

ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम् देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत्

मग शिष्याला मिठी मारून, दोन्ही कानात शिवमंत्र म्हणावा. देवतेच्या उजव्या बाजूला त्या शिष्याला बसवावे.

अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि

शुद्ध, नवीन आणि नीट तयार केलेल्या कुशांच्या गादीवर, रात्री पूर्वेकडे डोके करून, मनाने शिवाचे ध्यान करत, स्वच्छ राहून झोपावे.

शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा

गुरुने शिष्याच्या शिखेत पवित्र दोरा घट्ट बांधावा, शिष्याच्या केसांनीच तो बांधावा आणि त्याला नवीन, न वापरलेल्या वस्त्राने व संरक्षणासाठी आणखी वस्त्र घालून झाकावे.

रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत्

गादीभोवती भस्म, तीळ आणि मोहरी यांच्या तीन रेषा काढाव्यात; मंत्र म्हणून, त्या रेषांच्या बाहेर दिशांच्या रक्षणकर्त्यांना नैवेद्य द्यावा.

शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम् प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत्

शिष्यानेही जवळच उपवास करून, सांगितलेल्या विधीप्रमाणे झोपावे; जागे झाल्यावर, गुरुजींना आपण पाहिलेला स्वप्न सांगावा.

ततः स्नानादिकं सर्वं समाप्याचार्यचोदितः गच्छेद्बद्धांजलिर्ध्यायञ्छिवमण्डलपार्श्वतः

मग, गुरुजींनी सांगितलेल्या स्नान व इतर सर्व विधी पूर्ण करून, हात जोडून, शिवमंडळाच्या बाजूला जाऊन, शिवाचे ध्यान करावे.

अथ पूजां विना सर्वं कृत्वा पूर्वदिने यथा नेत्रबंधनपर्यंतं दर्शयेन्मण्डलं गुरुः

मग, पूजा वगळता, मागील दिवशी जसे केले तसे, नेत्रबांधणीपर्यंतचे सर्व विधी करून, गुरुजींनी मंडळ दाखवावे.