शिवपुराणम्

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

नंतर, स्नान करून पांढरे वस्त्र परिधान करून, शिष्याने शुद्धी करून स्वतःला अलंकृत करावे आणि हात जोडून मंडपात यावे.

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

पूर्वीप्रमाणेच शिष्याला दुर्वा घातलेल्या आसनावर बसवून, गुरूंनी मंडलातील देवतेची पूजा करावी आणि हातांनी करन्यास करावे.

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

मग, मनात देवतेचे आणि भस्माचे ध्यान करून, गुरूंनी शिष्याला हात लावावा आणि 'शिव' असे उच्चारावे.

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

यानंतर, शिवाचार्यांनी दहन, स्नान आणि इतर विधी करून, मातृकान्यासाच्या मार्गाने सर्व विधी पूर्ण करावेत.

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

मग, शिवासनाचे ध्यान करून, गुरूंनी शिष्याच्या डोक्यावर शिवाचे आवाहन करावे आणि योग्य पद्धतीने मनाने त्याची पूजा करावी.

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

हात जोडून, 'तू नेहमी येथे वास कर,' अशी प्रार्थना देवतेला करावी आणि मग शंभूच्या तेजाचे स्मरण करावे.

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

शिवाची पूजा करून, शिवस्वरूप शैवी आज्ञा मिळाल्यावर, गुरूंनी हळूच शिवमंत्र शिष्याच्या कानात सांगावा.

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

शिष्याने हात जोडून, मंत्र ऐकून आणि मन त्यात एकाग्र करून, शिवाचार्यांच्या आज्ञेने तो मंत्र हळूहळू म्हणावा.

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

मग, मंत्रविद गुरूंनी शिष्याला शक्तिमंत्र शिकवावा, तो उच्चारावा आणि त्याला सुख-समृद्धीचा आशीर्वाद द्यावा.

ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत्

मंत्रांचा अर्थ, त्यातील शब्द आणि त्याचा अर्थ यांचा विचार करून, मग परमेश्वराचं स्वरूप सांगावं आणि ध्यानासाठी योग्य आसन ठरवावं.

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत्

यानंतर, गुरूंच्या आज्ञेने, शिष्याने शिव, अग्नी आणि गुरू यांच्या साक्षीने, भक्तीभावाने मनाशी निश्चय करून दीक्षेची वाक्ये उच्चारावीत.

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम्

भगवान त्रिनेत्राचे पूजन न करता काहीही खाण्यापेक्षा प्राण सोडणं किंवा डोकं छाटलं जाणं हे जास्त श्रेष्ठ आहे.

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः

जोपर्यंत भ्रम आणि अज्ञान आहे, तोपर्यंत नियमाने दान द्यावं आणि परमेश्वराची भक्ती निष्ठेने व एकाग्रतेने करावी.

ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत्

यानंतर शिवाश्रमातील 'समय' अशी अवस्था येते; अधिकार मिळाल्यावर तो गुरूंच्या आज्ञेत राहतो आणि त्यांच्याच मार्गदर्शनाखाली असतो.

अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम्

यानंतर, हात खाली ठेवून, स्वतःच्या हातातील भस्म घ्यावं आणि मंत्राने अभिमंत्रित केलेलं रुद्राक्ष शिष्याला द्यावं.

प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे

शक्य असल्यास, देवतेची मूर्ती किंवा गुप्त स्वरूप, तसेच पूजा, होम, जप आणि ध्यानाची साधनं द्यावीत.

सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा

शिवाचार्यांकडून मिळालेल्या या वस्तू शिष्याने मोठ्या आदराने, केवळ गुरूंच्या आज्ञेनेच स्वीकाराव्यात; अन्यथा नाही.

आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा

गुरूकडून मिळालेलं सर्व काही भक्तीने डोक्यावर ठेवावं, त्याची जपणूक करावी आणि शंभूची पूजा मठात किंवा घरी करावी.

अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः

यानंतर, गुरूने त्याच्या भक्ती, श्रद्धा आणि समजुतीनुसार त्याला शिवाचार शिकवावा.

यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम् शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत्

समयामध्ये शिवाचार्यांनी जे सांगितलं, जे समजावलं आणि इतर जे काही सांगितलं, ते सर्व डोक्यावर घ्यावं.

शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः

शिवागमाचं वाचन, पठण आणि ऐकणं हे गुरूंच्या मार्गदर्शनानुसारच करावं; स्वतःच्या इच्छेने किंवा अन्य कोणत्याही प्रकारे करू नये.

इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम्

अशा प्रकारे 'समय' नावाचा संस्कार संक्षिप्तपणे सांगितला; जो थेट शिवाच्या लोकात पोहोचण्यासाठी श्रेष्ठ साधन आहे.

अतः परं समावेक्ष्य गुरुः शिष्यस्य योग्यताम् षडध्वशुद्धिं कुर्वीत सर्वबंधविमुक्तये

यानंतर, गुरूने शिष्याची पात्रता पाहून, सर्व बंधनांपासून मुक्त होण्यासाठी षडध्व शुद्धी करावी.

कलां तत्त्वं च भुवनं वर्णं पदमतः परम् मंत्रश्चेति समासेन षडध्वा परिपठ्यते

कला, तत्त्व, भुवन, वर्ण, पद आणि मंत्र — हेच षडध्व म्हणून थोडक्यात सांगितले आहेत.

निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च कलाध्वा कथ्यते बुधैः व्याप्ताः कलाभिरितरे त्वध्वानः पञ्च पञ्चभिः

निवृत्तीपासून सुरू होणाऱ्या पाच कलांना विद्वान 'कलाध्व' म्हणतात; उर्वरित पाच मार्ग प्रत्येक पाच कलांनी व्यापलेले आहेत.

शिवतत्त्वादिभूम्यंतं तत्त्वाध्वा समुदाहृतः षड्विंशत्संख्ययोपेतः शुद्धाशुद्धोभयात्मकः

शिवतत्त्वापासून ते खालच्या स्तरापर्यंत तत्त्वाध्व आहे, ज्यात एकूण सव्वीस तत्त्वे असून ती शुद्ध आणि अशुद्ध अशा दोन्ही स्वरूपात आहेत.

आधाराद्युन्मनांतश्च भुवनाध्वा प्रकीर्तितः विना भेदोपभेदाभ्यां षष्टिसंख्यासमन्वितः

आधारापासून ते उच्च अवस्थेपर्यंत भुवनाध्व सांगितला आहे; यात कोणतेही भेद किंवा उपभेद न धरता एकूण साठ भुवने आहेत.

पञ्चाशद्रुद्ररूपास्तु वर्णा वर्णाध्वसंज्ञिताः अनेकभेदसंपन्नः पदाध्वा समुदाहृतः

पन्नास रुद्रस्वरूप अक्षरे म्हणजे अक्षरांचा मार्ग, आणि अनेक प्रकारांनी युक्त असा शब्दांचा मार्ग सांगितला आहे.

सर्वोपमंत्रैर्मंत्राध्वा व्याप्तः परमविद्यया यथा शिवो न तत्त्वेषु गण्यते तत्त्वनायकः

सर्व श्रेष्ठ मंत्रांनी मंत्रांचा मार्ग परमविद्येने व्यापलेला आहे, जसे शिव हे तत्त्वांमध्ये मोजले जात नाहीत, कारण ते तत्त्वांचे स्वामी आहेत.