शिवपुराणम्

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

राजन्याला असेच उन्नत करून, त्याला ब्राह्मणत्व प्राप्त करून दिल्यावर, गुरुने दोघांमध्ये रुद्रत्व निर्माण करावे. ब्राह्मणामध्ये रुद्र नाव निश्चित करावे.

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

मुलाला पाणी शिंपडून आणि हलकेच मारून, आपला आत्मा म्हणजेच शिवस्वरूप आहे, अशी आठवण मनात ठेवावी आणि तो जणू काही ठिणगीसारखा चमकत आहे, असे जाणावे.

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

गुरूंनी सांगितलेल्या पद्धतीने श्वास त्या नाडीमधून बाहेर सोडावा आणि त्याच नाडीने शिष्याच्या हृदयात प्रवेश करावा.

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

त्या ठिकाणी पोहोचल्यावर, शिष्याचे चैतन्य निळ्या बिंदूसारखे तेजस्वी आणि आपल्या तेजामुळे निर्मळ झालेले आहे, असे ध्यानात ठेवावे.

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

त्या नाडीमधून ते चैतन्य घेऊन, गुरूंनी संहारमुद्रा करून, ते पुन्हा श्वास आत घेत न ठेवता, स्वतःच्या आत्म्यासोबत एकरूप करण्यासाठी ठेवावे.

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

नंतर, पुन्हा कुम्भक आणि रेचक या नाडीने पूर्वीप्रमाणे करून, ते चैतन्य घेऊन शिष्याच्या हृदयात स्थापित करावे.

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् हुत्वा ऽ ऽहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

शिवाकडून मिळालेले ते चैतन्य घेऊन, शिष्याला उपवित देऊन, तीन आहुती दिल्यावर पूर्ण आहुती द्यावी.

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

देवताच्या दक्षिणेला उत्तम आसनावर, कुश आणि फुलांनी सजवलेल्या आसनावर, शिष्याला बसवावे. त्याने हात जोडून उत्तर दिशेकडे तोंड करावे.

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

गुरूंनी स्वतः उत्तम आसनावर पूर्वेकडे तोंड करून, स्वस्तिकासन धारण करावे आणि मोठ्या मंगलमय स्वरात मंत्रांचा जप करावा.

समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम् ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः

पूर्ण आणि शुद्ध केलेला कलश घेऊन, शिवाचे ध्यान करत, गुरूंनी शिष्यावर अभिषेक करावा.

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

नंतर, स्नान करून पांढरे वस्त्र परिधान करून, शिष्याने शुद्धी करून स्वतःला अलंकृत करावे आणि हात जोडून मंडपात यावे.

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

पूर्वीप्रमाणेच शिष्याला दुर्वा घातलेल्या आसनावर बसवून, गुरूंनी मंडलातील देवतेची पूजा करावी आणि हातांनी करन्यास करावे.

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

मग, मनात देवतेचे आणि भस्माचे ध्यान करून, गुरूंनी शिष्याला हात लावावा आणि 'शिव' असे उच्चारावे.

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

यानंतर, शिवाचार्यांनी दहन, स्नान आणि इतर विधी करून, मातृकान्यासाच्या मार्गाने सर्व विधी पूर्ण करावेत.

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

मग, शिवासनाचे ध्यान करून, गुरूंनी शिष्याच्या डोक्यावर शिवाचे आवाहन करावे आणि योग्य पद्धतीने मनाने त्याची पूजा करावी.

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

हात जोडून, 'तू नेहमी येथे वास कर,' अशी प्रार्थना देवतेला करावी आणि मग शंभूच्या तेजाचे स्मरण करावे.

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

शिवाची पूजा करून, शिवस्वरूप शैवी आज्ञा मिळाल्यावर, गुरूंनी हळूच शिवमंत्र शिष्याच्या कानात सांगावा.

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

शिष्याने हात जोडून, मंत्र ऐकून आणि मन त्यात एकाग्र करून, शिवाचार्यांच्या आज्ञेने तो मंत्र हळूहळू म्हणावा.

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

मग, मंत्रविद गुरूंनी शिष्याला शक्तिमंत्र शिकवावा, तो उच्चारावा आणि त्याला सुख-समृद्धीचा आशीर्वाद द्यावा.

ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत्

मंत्रांचा अर्थ, त्यातील शब्द आणि त्याचा अर्थ यांचा विचार करून, मग परमेश्वराचं स्वरूप सांगावं आणि ध्यानासाठी योग्य आसन ठरवावं.

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत्

यानंतर, गुरूंच्या आज्ञेने, शिष्याने शिव, अग्नी आणि गुरू यांच्या साक्षीने, भक्तीभावाने मनाशी निश्चय करून दीक्षेची वाक्ये उच्चारावीत.

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम्

भगवान त्रिनेत्राचे पूजन न करता काहीही खाण्यापेक्षा प्राण सोडणं किंवा डोकं छाटलं जाणं हे जास्त श्रेष्ठ आहे.

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः

जोपर्यंत भ्रम आणि अज्ञान आहे, तोपर्यंत नियमाने दान द्यावं आणि परमेश्वराची भक्ती निष्ठेने व एकाग्रतेने करावी.

ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत्

यानंतर शिवाश्रमातील 'समय' अशी अवस्था येते; अधिकार मिळाल्यावर तो गुरूंच्या आज्ञेत राहतो आणि त्यांच्याच मार्गदर्शनाखाली असतो.

अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम्

यानंतर, हात खाली ठेवून, स्वतःच्या हातातील भस्म घ्यावं आणि मंत्राने अभिमंत्रित केलेलं रुद्राक्ष शिष्याला द्यावं.

प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे

शक्य असल्यास, देवतेची मूर्ती किंवा गुप्त स्वरूप, तसेच पूजा, होम, जप आणि ध्यानाची साधनं द्यावीत.

सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा

शिवाचार्यांकडून मिळालेल्या या वस्तू शिष्याने मोठ्या आदराने, केवळ गुरूंच्या आज्ञेनेच स्वीकाराव्यात; अन्यथा नाही.

आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा

गुरूकडून मिळालेलं सर्व काही भक्तीने डोक्यावर ठेवावं, त्याची जपणूक करावी आणि शंभूची पूजा मठात किंवा घरी करावी.

अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः

यानंतर, गुरूने त्याच्या भक्ती, श्रद्धा आणि समजुतीनुसार त्याला शिवाचार शिकवावा.