शिवपुराणम्

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

गुरुने शिष्याला आपल्या डाव्या बाजूला कुशाच्या आसनावर बसवावे. महादेवाची पूजा करून, शिवहस्त मुद्रा करावी.

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

शिवाच्या तेजाने आपला हात भरून, शिवमंत्र उच्चारावा आणि शिवभक्तीने मन भरून, तो हात शिष्याच्या डोक्यावर ठेवावा.

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

गुरुने त्याच प्रकारे संपूर्ण शरीरावर हात ठेवावा. शिष्याने गुरुला, जो आता ईश्वरासारखा झाला आहे, जमिनीवर दंडवत घालून नमस्कार करावा.

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

मग शिवाग्नीमध्ये योग्य रीतीने देवाची पूजा करून, तीन प्रकारच्या होमानंतर, शिष्याला पूर्वीप्रमाणे बसवावे.

दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

कुशाच्या टोकांनी शिष्याला स्पर्श करून, गुरुने विद्या वापरून स्वतःला शिष्यामध्ये प्रवेश करावा. महादेवाला नमस्कार करून, नाडीसंयोग करावा.

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने, श्वास बाहेर काढून शिष्याच्या देहात प्रवेश करावा आणि मग मंत्रांचे स्मरण करून त्यांना तृप्त करावे.

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

मूलमंत्राच्या तृप्तीसाठी, त्याच प्रकारे दहा आहुती द्याव्यात आणि अंगमंत्रांसाठी प्रत्येकी तीन आहुती, योग्य क्रमाने द्याव्यात.

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

मग पूर्णाहुती देऊन, प्रायश्चित्तासाठी गुरुने पुन्हा मूलमंत्राने दहा आहुती द्याव्यात.

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

पुन्हा देवेशाची पूजा करून, योग्य रीतीने आचमन करून, नियमानुसार होम करून, गुरुने वैश्याला त्याच्या जातीमध्ये उन्नत करावे.

तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः

त्याच प्रकारे क्षत्रियत्व निर्माण करावे आणि पुन्हा त्याच पद्धतीने गुरुने त्याला ब्राह्मणत्व प्राप्त करून द्यावे.

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

राजन्याला असेच उन्नत करून, त्याला ब्राह्मणत्व प्राप्त करून दिल्यावर, गुरुने दोघांमध्ये रुद्रत्व निर्माण करावे. ब्राह्मणामध्ये रुद्र नाव निश्चित करावे.

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

मुलाला पाणी शिंपडून आणि हलकेच मारून, आपला आत्मा म्हणजेच शिवस्वरूप आहे, अशी आठवण मनात ठेवावी आणि तो जणू काही ठिणगीसारखा चमकत आहे, असे जाणावे.

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

गुरूंनी सांगितलेल्या पद्धतीने श्वास त्या नाडीमधून बाहेर सोडावा आणि त्याच नाडीने शिष्याच्या हृदयात प्रवेश करावा.

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

त्या ठिकाणी पोहोचल्यावर, शिष्याचे चैतन्य निळ्या बिंदूसारखे तेजस्वी आणि आपल्या तेजामुळे निर्मळ झालेले आहे, असे ध्यानात ठेवावे.

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

त्या नाडीमधून ते चैतन्य घेऊन, गुरूंनी संहारमुद्रा करून, ते पुन्हा श्वास आत घेत न ठेवता, स्वतःच्या आत्म्यासोबत एकरूप करण्यासाठी ठेवावे.

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

नंतर, पुन्हा कुम्भक आणि रेचक या नाडीने पूर्वीप्रमाणे करून, ते चैतन्य घेऊन शिष्याच्या हृदयात स्थापित करावे.

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् हुत्वा ऽ ऽहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

शिवाकडून मिळालेले ते चैतन्य घेऊन, शिष्याला उपवित देऊन, तीन आहुती दिल्यावर पूर्ण आहुती द्यावी.

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

देवताच्या दक्षिणेला उत्तम आसनावर, कुश आणि फुलांनी सजवलेल्या आसनावर, शिष्याला बसवावे. त्याने हात जोडून उत्तर दिशेकडे तोंड करावे.

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

गुरूंनी स्वतः उत्तम आसनावर पूर्वेकडे तोंड करून, स्वस्तिकासन धारण करावे आणि मोठ्या मंगलमय स्वरात मंत्रांचा जप करावा.

समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम् ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः

पूर्ण आणि शुद्ध केलेला कलश घेऊन, शिवाचे ध्यान करत, गुरूंनी शिष्यावर अभिषेक करावा.

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

नंतर, स्नान करून पांढरे वस्त्र परिधान करून, शिष्याने शुद्धी करून स्वतःला अलंकृत करावे आणि हात जोडून मंडपात यावे.

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

पूर्वीप्रमाणेच शिष्याला दुर्वा घातलेल्या आसनावर बसवून, गुरूंनी मंडलातील देवतेची पूजा करावी आणि हातांनी करन्यास करावे.

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

मग, मनात देवतेचे आणि भस्माचे ध्यान करून, गुरूंनी शिष्याला हात लावावा आणि 'शिव' असे उच्चारावे.

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

यानंतर, शिवाचार्यांनी दहन, स्नान आणि इतर विधी करून, मातृकान्यासाच्या मार्गाने सर्व विधी पूर्ण करावेत.

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

मग, शिवासनाचे ध्यान करून, गुरूंनी शिष्याच्या डोक्यावर शिवाचे आवाहन करावे आणि योग्य पद्धतीने मनाने त्याची पूजा करावी.

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

हात जोडून, 'तू नेहमी येथे वास कर,' अशी प्रार्थना देवतेला करावी आणि मग शंभूच्या तेजाचे स्मरण करावे.

संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

शिवाची पूजा करून, शिवस्वरूप शैवी आज्ञा मिळाल्यावर, गुरूंनी हळूच शिवमंत्र शिष्याच्या कानात सांगावा.

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

शिष्याने हात जोडून, मंत्र ऐकून आणि मन त्यात एकाग्र करून, शिवाचार्यांच्या आज्ञेने तो मंत्र हळूहळू म्हणावा.

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

मग, मंत्रविद गुरूंनी शिष्याला शक्तिमंत्र शिकवावा, तो उच्चारावा आणि त्याला सुख-समृद्धीचा आशीर्वाद द्यावा.