शिवपुराणम्

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

देवांचा देव, कृपा कर, माझ्या देहात प्रवेश कर; विश्वनाथा, दयासागर, याला तुझ्या दयेमुळे मुक्त कर.

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

परवानगी मिळाल्यावर, गुरुने उपवास केलेला किंवा हवनाचं अन्न खाणारा शिष्य आणावा.

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

तो एकदाच जेवणारा, संयम पाळणारा, सकाळी स्नान करून कृत्य केलेला, प्रणव जप करणारा, देवाचं ध्यान करणारा आणि मंगल कार्य पूर्ण केलेला असावा.

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

पश्चिम किंवा दक्षिण दिशेच्या मंडपाच्या प्रवेशद्वाराजवळ, कुशाच्या आसनावर बसवून, शिष्याला उत्तर दिशेकडे तोंड करून बसवावे.

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

गुरु स्वतः पूर्वेकडे तोंड करून, शरीर ताठ आणि हात जोडून उभा राहतो. नंतर मंत्रयुक्त पवित्र पाण्याने शिष्याच्या डोक्यावर अस्त्रमुद्रेने शिंपडावे.

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

फुलांच्या अर्पणाने स्पर्श करून, गुरुने नवीन आणि मंत्रित वस्त्राचा अर्धा भाग घेऊन शिष्याच्या डोळ्यांवर बांधावा.

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

यानंतर गुरुने शिष्याला प्रवेशद्वारातून मंडपात नेले पाहिजे. गुरुच्या मार्गदर्शनाने शिष्याने शंभूची तीन प्रदक्षिणा घालावी.

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

मग सोन्याशी मिसळलेली फुलांची अंजली प्रभूला अर्पण करून, शिष्याने पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून, जमिनीवर पूर्णपणे दंडवत घालून नमस्कार करावा.

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

मग पुन्हा अस्त्रमुद्रेने आणि मूलमंत्राने शिष्याच्या डोक्यावर पाणी शिंपडून, गुरुने त्याच्या डोळ्यावरील पट्टी अलगद काढावी.

स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम् अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे

शिष्याने मंडप पाहिल्यावर पुन्हा एकदा हात जोडून प्रभूला नमस्कार करावा. त्यानंतर शिवाचार्य दक्षिण बाजूला बसतो.

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

गुरुने शिष्याला आपल्या डाव्या बाजूला कुशाच्या आसनावर बसवावे. महादेवाची पूजा करून, शिवहस्त मुद्रा करावी.

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

शिवाच्या तेजाने आपला हात भरून, शिवमंत्र उच्चारावा आणि शिवभक्तीने मन भरून, तो हात शिष्याच्या डोक्यावर ठेवावा.

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

गुरुने त्याच प्रकारे संपूर्ण शरीरावर हात ठेवावा. शिष्याने गुरुला, जो आता ईश्वरासारखा झाला आहे, जमिनीवर दंडवत घालून नमस्कार करावा.

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

मग शिवाग्नीमध्ये योग्य रीतीने देवाची पूजा करून, तीन प्रकारच्या होमानंतर, शिष्याला पूर्वीप्रमाणे बसवावे.

दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

कुशाच्या टोकांनी शिष्याला स्पर्श करून, गुरुने विद्या वापरून स्वतःला शिष्यामध्ये प्रवेश करावा. महादेवाला नमस्कार करून, नाडीसंयोग करावा.

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने, श्वास बाहेर काढून शिष्याच्या देहात प्रवेश करावा आणि मग मंत्रांचे स्मरण करून त्यांना तृप्त करावे.

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

मूलमंत्राच्या तृप्तीसाठी, त्याच प्रकारे दहा आहुती द्याव्यात आणि अंगमंत्रांसाठी प्रत्येकी तीन आहुती, योग्य क्रमाने द्याव्यात.

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

मग पूर्णाहुती देऊन, प्रायश्चित्तासाठी गुरुने पुन्हा मूलमंत्राने दहा आहुती द्याव्यात.

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

पुन्हा देवेशाची पूजा करून, योग्य रीतीने आचमन करून, नियमानुसार होम करून, गुरुने वैश्याला त्याच्या जातीमध्ये उन्नत करावे.

तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः

त्याच प्रकारे क्षत्रियत्व निर्माण करावे आणि पुन्हा त्याच पद्धतीने गुरुने त्याला ब्राह्मणत्व प्राप्त करून द्यावे.

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

राजन्याला असेच उन्नत करून, त्याला ब्राह्मणत्व प्राप्त करून दिल्यावर, गुरुने दोघांमध्ये रुद्रत्व निर्माण करावे. ब्राह्मणामध्ये रुद्र नाव निश्चित करावे.

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

मुलाला पाणी शिंपडून आणि हलकेच मारून, आपला आत्मा म्हणजेच शिवस्वरूप आहे, अशी आठवण मनात ठेवावी आणि तो जणू काही ठिणगीसारखा चमकत आहे, असे जाणावे.

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

गुरूंनी सांगितलेल्या पद्धतीने श्वास त्या नाडीमधून बाहेर सोडावा आणि त्याच नाडीने शिष्याच्या हृदयात प्रवेश करावा.

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

त्या ठिकाणी पोहोचल्यावर, शिष्याचे चैतन्य निळ्या बिंदूसारखे तेजस्वी आणि आपल्या तेजामुळे निर्मळ झालेले आहे, असे ध्यानात ठेवावे.

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

त्या नाडीमधून ते चैतन्य घेऊन, गुरूंनी संहारमुद्रा करून, ते पुन्हा श्वास आत घेत न ठेवता, स्वतःच्या आत्म्यासोबत एकरूप करण्यासाठी ठेवावे.

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

नंतर, पुन्हा कुम्भक आणि रेचक या नाडीने पूर्वीप्रमाणे करून, ते चैतन्य घेऊन शिष्याच्या हृदयात स्थापित करावे.

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् हुत्वा ऽ ऽहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

शिवाकडून मिळालेले ते चैतन्य घेऊन, शिष्याला उपवित देऊन, तीन आहुती दिल्यावर पूर्ण आहुती द्यावी.

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

देवताच्या दक्षिणेला उत्तम आसनावर, कुश आणि फुलांनी सजवलेल्या आसनावर, शिष्याला बसवावे. त्याने हात जोडून उत्तर दिशेकडे तोंड करावे.

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

गुरूंनी स्वतः उत्तम आसनावर पूर्वेकडे तोंड करून, स्वस्तिकासन धारण करावे आणि मोठ्या मंगलमय स्वरात मंत्रांचा जप करावा.