शिवपुराणम्

दाहं दशाहं मास्यं वा सपिंडीकरणं तु वा आब्दिकं वा शिवक्षेत्रे क्षेत्रे पिंडमथापि वा

शिवक्षेत्रात दाहसंस्कार, दहा दिवसांचे विधी, मासिक किंवा वार्षिक श्राद्ध किंवा अगदी पिंडदान केले तरी तेच फल मिळते.

सर्वपाप विनिर्मुक्तः सद्यः शिवपदं लभेत् अथवा सप्तरात्रं वा वसेद्वा पञ्चरात्रकम्

सर्व पापांपासून मुक्त होऊन लगेचच शिवपद मिळते; किंवा सात रात्री, नाहीतर पाच रात्री तिथे राहिल्यानेही हे साध्य होते.

त्रिरात्रमेकरात्रं वा क्रमाच्छिवपदं लभेत् स्ववर्णानुगुणं लोके स्वाचारात्प्राप्नुते नरः

तीन रात्री किंवा अगदी एक रात्र राहिल्यावरही हळूहळू शिवपद मिळते. प्रत्येकाला आपल्या आचारानुसार आणि वर्णानुसार या जगात जे योग्य ते फळ मिळते.

वर्णोद्धारेण भक्त्या च तत्फलातिशयं नरः सर्वं कृतं कामनया सद्यः फलमवाप्नुयात्

जो मनुष्य भक्तीने त्या अक्षरांचा उच्चार करतो, त्याला सर्व विधींच्या फळांपेक्षा जास्त, आपल्या इच्छेप्रमाणे फळ त्वरित मिळते.

सर्वं कृतमकामेन साक्षाच्छिवपदप्रदम् प्रातर्मध्याह्नसायाह्नमहस्त्रिष्वेकतः क्रमात्

इच्छाशिवाय केलेली सर्व कर्मे थेट शिवपद देतात; सकाळी, दुपारी आणि संध्याकाळी, या तिघांपैकी किमान एक वेळ ठरवून ती करावीत.

प्रातर्विधिकरं ज्ञेयं मध्याह्नं कामिकं तथा सायाह्नं शांतिकं ज्ञेयं रात्रावपि तथैव हि

सकाळचं कर्म कर्तव्यपूर्तीचं, दुपारचं इच्छापूर्तीचं, संध्याकाळचं शांती देणारं मानावं; हेच नियम रात्रीसुद्धा लागू पडतात.

कालो निशीथो वै प्रोक्तोमध्ययामद्वयं निशि शिवपूजा विशेषेण तत्काले ऽभीष्टसिद्धिदा

मध्यरात्र म्हणजे रात्रीचा मध्यभाग मानला जातो; त्या वेळी शिवाची पूजा केल्यास विशेषतः मनोकामना पूर्ण होतात.

एवं ज्ञात्वा नरः कुर्वन्यथोक्तफलभाग्भवेत् कलौ युगे विशेषेण फलसिद्धिस्तु कर्मणा

हे सर्व जाणून जो मनुष्य तसे आचरण करतो, त्याला सांगितलेल्या प्रमाणे फळ मिळते; विशेषतः कलियुगात कर्माचे फळ लवकर मिळते.

उक्तेन केनचिद्वापि अधिकारविभेदतः सद्वृत्तिः पापभीरुश्चेत्ततत्फलमवाप्नुयात्

कोणीही, आपल्या पात्रतेनुसार, थोडं जरी योग्य रीतीने आणि पापाची भीती ठेवून केलं, तरी त्याला त्याचं फळ नक्की मिळतं.

अथ क्षेत्राणि पुण्यानि समासात्कथयस्व नः सर्वाः स्त्रियश्च पुरुषा यान्याश्रित्य पदं लभेत्

आता आम्हाला थोडक्यात पुण्यभूमींची माहिती सांग, कारण सर्व स्त्रिया आणि पुरुष या ठिकाणी जाऊन परमपद मिळवू शकतात.

सूत योगिवरश्रेष्ठ शिवक्षेत्रागमांस्तथा शृणुत श्रद्धया सर्वक्षेत्राणि च तदागमान्

सूत, ऋषीमध्ये श्रेष्ठ, शिवाच्या पुण्यभूमींच्या आणि इतर सर्व तीर्थांच्या कथा श्रद्धेने ऐका.

शृणुध्वमृषयः प्राज्ञाः शिवक्षेत्रं विमुक्तिदम् तदागमांस्ततो वक्ष्ये लोकरक्षार्थमेव हि

हे ज्ञानी ऋषींनो, मुक्ती देणाऱ्या शिवक्षेत्राबद्दल ऐका; आता मी त्याच्या परंपरा लोकांच्या कल्याणासाठी सांगतो.

पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा सशैलवनकानना शिवाज्ञया हि पृथिवी लोकं धृत्वा च तिष्ठति

पन्नास कोटी विस्तार असलेली, पर्वत, वन आणि उपवनांनी युक्त अशी पृथ्वी, शिवाच्या आज्ञेने सर्व लोकांना आधार देते.

तत्र तत्र शिवक्षेत्रं तत्र तत्र निवासिनाम् मोक्षार्थं कृपया देवः क्षेत्रं कल्पितवान्प्रभुः

जिथे तिथे शिवाची पुण्यभूमी आहे; तिथे राहणाऱ्यांच्या मुक्तीसाठी प्रभूने करुणेने ही क्षेत्रे निर्माण केली आहेत.

परिग्रहादृषीणां च देवानां परिग्रहात् स्वयंभूतान्यथान्यानि लोकरक्षार्थमेव हि

काही क्षेत्रे ऋषींच्या स्वीकाराने, काही देवांच्या स्वीकाराने, तर काही स्वयंभू आहेत—हे सर्व लोकांच्या रक्षणासाठीच आहेत.

तीर्थे क्षेत्रे सदाकार्यं स्नानदानजपादिकम् अन्यथा रोगदारिद्र्यमूकत्वाद्याप्नुयान्नरः

तीर्थ किंवा पुण्यभूमीत नेहमी स्नान, दान, जप इत्यादी करावे; अन्यथा मनुष्याला रोग, दारिद्र्य किंवा मूकपणा येऊ शकतो.

अथास्मिन्भारते वर्षे प्राप्नोति मरणं नरः स्वयंभूस्थानवासेन पुनर्मानुष्यमाप्नुयात्

या भारतभूमीत जो मनुष्य मरण पावतो, तो स्वयंभू क्षेत्रात राहिल्यास पुन्हा मानवजन्म मिळवतो.

क्षेत्रे पापस्य करणं दृढं भवति भूसुराः पुण्यक्षेत्रे निवासे हि पापमण्वपि नाचरेत्

हे द्विजांनो, पुण्यभूमीत पाप केल्यास ते अधिक दृढ होते; पण पुण्यभूमीत राहून अगदी लहान पापही करू नये.

येन केनाप्युपायेन पुण्यक्षेत्रे वसेन्नरः सिंधोः शतनदीतीरे संति क्षेत्राण्यनेकशः

कोणत्याही मार्गाने का होईना, मनुष्याने पुण्यभूमीत राहावे; सिंधू आणि शतनदीच्या काठावर अनेक पुण्यभूमी आहेत.

सरस्वती नदी पुण्या प्रोक्ता षष्टिमुखा तथा तत्तत्तीरे वसेत्प्राज्ञः क्रमाद्ब्रह्मपदं लभेत्

सरस्वती नदी पुण्यवान असून तिची साठ मुखं आहेत असं सांगितलंय; तिच्या काठावर राहणारा ज्ञानी मनुष्य हळूहळू ब्रह्मपद प्राप्त करतो.

हिमवद्गिरिजा गंगा पुण्या शतमुखा नदी तत्तीरे चैव काश्यादिपुण्यक्षेत्राण्यनेकशः

हिमालयाची कन्या गंगा ही शंभर मुखांची पुण्य नदी आहे; तिच्या काठावरही काशीपासून अनेक पुण्यभूमी आहेत.

तत्र तीरं प्रशस्तं हि मृगबृहस्पतौ शोणभद्रो दशमुखः पुण्योभीष्टफलप्रदः

त्या ठिकाणी, मृगबृहस्पतीच्या काळात, तीर फारच उत्तम असते. दहा मुख असलेली शोनभद्रा ही पवित्र असून, ती मनातील सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे.

तत्र स्नानोपवासेन पदं वैनायकं लभेत् चतुर्वींशमुखा पुण्या नर्मदा च महानदी

त्या ठिकाणी, स्नान व उपवास केल्याने गणेशाचे स्थान मिळते. चोवीस मुख असलेली नर्मदा ही पवित्र व मोठी नदी आहे.

तस्यां स्नानेन वासेन पदं वैष्णवमाप्नुयात् तमसा द्वादशमुखा रेवा दशमुखा नदी

त्या ठिकाणी, स्नान व वास्तव्य केल्याने विष्णूचे स्थान मिळते. तामसा ही बारा मुखांची असून, रेवाही दहा मुखांची नदी आहे.

गोदावरी महापुण्या ब्रह्मगोवधनाशिनी एकविंशमुखा प्रोक्ता रुद्रलोकप्रदायिनी

गोदावरी ही फार पवित्र असून, ब्रह्महत्या व गोहत्या यांचे पाप दूर करणारी आहे. तिला एकवीस मुख आहेत असे सांगितले जाते आणि ती रुद्रलोक देणारी आहे.

कृष्णवेणी पुण्यनदी सर्वपापक्षयावहा साष्टादशमुखाप्रोक्ता विष्णुलोकप्रदायिनी

कृष्णवेणी ही पवित्र नदी सर्व पापांचा नाश करणारी आहे. तिला अठरा मुख आहेत असे म्हटले जाते आणि ती विष्णुलोक देणारी आहे.

तुंगभद्रा दशमुखा ब्रह्मलोकप्रदायिनी सुवर्णमुखरी पुण्या प्रोक्ता नवमुखा तथा

तुंगभद्रा ही दहा मुखांची असून, ती ब्रह्मलोक देणारी आहे. सुवर्णमुखरी ही पवित्र असून, तिला नऊ मुख आहेत असे सांगितले जाते.

तत्रैव सुप्रजायंते ब्रह्मलोकच्युतास्तथा सरस्वती च पंपा च कन्याश्वेतनदी शुभा

त्या ठिकाणी चांगली संतती होते आणि ब्रह्मलोकातून पडलेलेही जन्म घेतात. सरस्वती, पंपा, कन्या आणि शुभ अशी श्वेतनदी देखील तिथे आहेत.

एतासां तीरवासेन इंद्रलोकमवाप्नुयात् सह्याद्रिजा महापुण्या कावेरीति महानदी

या सर्व नद्यांच्या तीरावर राहिल्याने इंद्रलोक मिळतो. सह्याद्री पर्वतातून येणारी कावेरी ही फार पवित्र आणि मोठी नदी आहे.