शिवपुराणम्

कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम् मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः

पूर्वी सांगितलेलं सर्व करून, मंडप असो किंवा नसो, पूर्वीप्रमाणे मंडळ तयार करावं आणि अग्नीचं वेदीही मांडावं.

प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः

पूजेच्या घरात आनंदी चेहऱ्याने, सर्व शुभ गुणांनी युक्त असा गुरु, नेहमीचे नित्यकर्म नीट पार पाडतो.

महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत्

मंडळाच्या मध्यभागी महेशाची महापूजा करून, पुन्हा शिवकलशात शिवाचं आवाहन करून त्याची पूजा करावी.

पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम् अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे

यज्ञाचं रक्षण करणाऱ्या ईश्वराचं पश्चिमेकडे तोंड करून ध्यान करावं आणि त्याच्या उजवीकडे विधीच्या राजाचा कलश ठेवून पूजा करावी.

मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत्

मंत्रकलशात मंत्र ठेवून, मंत्रात पारंगत असलेला, सर्व मुद्रादिक विधी करून, मंत्रयाग नीट पार पाडावा.

ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः

नंतर श्रेष्ठ गुरु शिवाच्या अग्नीत होम करतो, आणि इतर ब्राह्मण मुख्य कुंडाभोवती आहुती देतात.

आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः

त्यांच्यासाठी आचार्याच्या आहुतीचा अर्धा भाग ठरवलेला आहे; पण श्रेष्ठ गुरुने मुख्य कुंडातच आहुती द्यावी.

स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम् जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

इतरांनी वेदपठण, स्तोत्र, मंगल वाचन करावं, आणि शिवभक्तांनी विधीपूर्वक जप करावा.

नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः

नृत्य, गाणं, वाद्य, इतर शुभ कार्य आणि सभासदांची योग्य रीतीने पूजा, हे सर्व नीट करावं.

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम् प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया

पुण्याचा दिवस जाहीर करून, पुन्हा शंकराची पूजा करून, गुरुने देवाकडे शिष्यांच्या कृपेसाठी प्रार्थना करावी.

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

देवांचा देव, कृपा कर, माझ्या देहात प्रवेश कर; विश्वनाथा, दयासागर, याला तुझ्या दयेमुळे मुक्त कर.

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

परवानगी मिळाल्यावर, गुरुने उपवास केलेला किंवा हवनाचं अन्न खाणारा शिष्य आणावा.

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

तो एकदाच जेवणारा, संयम पाळणारा, सकाळी स्नान करून कृत्य केलेला, प्रणव जप करणारा, देवाचं ध्यान करणारा आणि मंगल कार्य पूर्ण केलेला असावा.

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

पश्चिम किंवा दक्षिण दिशेच्या मंडपाच्या प्रवेशद्वाराजवळ, कुशाच्या आसनावर बसवून, शिष्याला उत्तर दिशेकडे तोंड करून बसवावे.

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

गुरु स्वतः पूर्वेकडे तोंड करून, शरीर ताठ आणि हात जोडून उभा राहतो. नंतर मंत्रयुक्त पवित्र पाण्याने शिष्याच्या डोक्यावर अस्त्रमुद्रेने शिंपडावे.

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

फुलांच्या अर्पणाने स्पर्श करून, गुरुने नवीन आणि मंत्रित वस्त्राचा अर्धा भाग घेऊन शिष्याच्या डोळ्यांवर बांधावा.

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

यानंतर गुरुने शिष्याला प्रवेशद्वारातून मंडपात नेले पाहिजे. गुरुच्या मार्गदर्शनाने शिष्याने शंभूची तीन प्रदक्षिणा घालावी.

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

मग सोन्याशी मिसळलेली फुलांची अंजली प्रभूला अर्पण करून, शिष्याने पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून, जमिनीवर पूर्णपणे दंडवत घालून नमस्कार करावा.

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

मग पुन्हा अस्त्रमुद्रेने आणि मूलमंत्राने शिष्याच्या डोक्यावर पाणी शिंपडून, गुरुने त्याच्या डोळ्यावरील पट्टी अलगद काढावी.

स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम् अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे

शिष्याने मंडप पाहिल्यावर पुन्हा एकदा हात जोडून प्रभूला नमस्कार करावा. त्यानंतर शिवाचार्य दक्षिण बाजूला बसतो.

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

गुरुने शिष्याला आपल्या डाव्या बाजूला कुशाच्या आसनावर बसवावे. महादेवाची पूजा करून, शिवहस्त मुद्रा करावी.

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

शिवाच्या तेजाने आपला हात भरून, शिवमंत्र उच्चारावा आणि शिवभक्तीने मन भरून, तो हात शिष्याच्या डोक्यावर ठेवावा.

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

गुरुने त्याच प्रकारे संपूर्ण शरीरावर हात ठेवावा. शिष्याने गुरुला, जो आता ईश्वरासारखा झाला आहे, जमिनीवर दंडवत घालून नमस्कार करावा.

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

मग शिवाग्नीमध्ये योग्य रीतीने देवाची पूजा करून, तीन प्रकारच्या होमानंतर, शिष्याला पूर्वीप्रमाणे बसवावे.

दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

कुशाच्या टोकांनी शिष्याला स्पर्श करून, गुरुने विद्या वापरून स्वतःला शिष्यामध्ये प्रवेश करावा. महादेवाला नमस्कार करून, नाडीसंयोग करावा.

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

शिवशास्त्रात सांगितलेल्या पद्धतीने, श्वास बाहेर काढून शिष्याच्या देहात प्रवेश करावा आणि मग मंत्रांचे स्मरण करून त्यांना तृप्त करावे.

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

मूलमंत्राच्या तृप्तीसाठी, त्याच प्रकारे दहा आहुती द्याव्यात आणि अंगमंत्रांसाठी प्रत्येकी तीन आहुती, योग्य क्रमाने द्याव्यात.

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

मग पूर्णाहुती देऊन, प्रायश्चित्तासाठी गुरुने पुन्हा मूलमंत्राने दहा आहुती द्याव्यात.

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

पुन्हा देवेशाची पूजा करून, योग्य रीतीने आचमन करून, नियमानुसार होम करून, गुरुने वैश्याला त्याच्या जातीमध्ये उन्नत करावे.