शिवपुराणम्

एकहस्तं द्विहस्तं वा सितं वा रक्तमेव वा एकहस्तस्य पद्मस्य कर्णिकाष्टांगुला मता

एक हात किंवा दोन हात एवढ्या आकाराचे, पांढरे किंवा लाल रंगाचे; एक हाताच्या कमळाच्या मध्यभागी आठ बोटांची करंडिका असावी.

केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम् द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम्

त्याच्या केसरांचे प्रमाण त्याच्या अर्धे असावे, उरलेले भाग आठ पाकळ्या वगैरे असाव्यात; दोन हाताच्या कमळासाठी करंडिका आणि इतर सर्व भाग दुप्पट असावेत.

कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत् एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यः तु मंडलम्

सुंदर आणि आकर्षक सजावट करून, ते ईशान्य दिशेला मांडावे; एक हात किंवा त्याच्या अर्ध्या आकाराचे, पुन्हा वेदीवर मंडळ तयार करावे.

व्रीहितंदुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तृते तत्र लक्षणसंयुक्तं शिवकुंभं प्रसाधयेत्

तिथे तांदूळ, तांदुळाचे तुकडे, तीळ, फुले आणि कुशा घालून, योग्य चिन्हांनी युक्त असे शिवकुंभ तयार करावा.

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वांकुराचितम्

तो कुंभ सोन्याचा, चांदीचा, तांब्याचा किंवा मातीचा असू शकतो; त्यावर सुगंध, फुले, अक्षता शिंपडावीत आणि कुशा, दुर्वा यांच्या कोंबांनी सजवावा.

सितसूत्रावृतं कंठे नववस्त्रयुगावृतम् शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम्

गळ्यात पांढऱ्या दोऱ्याने बांधलेलं, अंगावर दोन नवीन वस्त्रं परिधान केलेलं, शुद्ध पाण्याने भरलेलं, झाकण असलेलं आणि नैवेद्य ठेवलेलं कलश हातात धरलेला.

भृङ्गारं वर्धनीं चापि शंखं च चक्रमेव वा विना सूत्रादिकं सर्वं पद्मपत्रमथापि वा

काळ्या कृष्णमृगचर्माचा आसन, बसायचं आसन, शंख किंवा चक्र यांपैकी काही वापरावं, किंवा हे सर्व नसेल तर कमळाचं पानही वापरता येतं.

तस्यासनारविंदस्य कल्पयेदुत्तरे दले अग्रतश्चंदनांभोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीम्

त्या कमळाच्या आसनाच्या उत्तरेकडील पाकळीत, समोर चंदनाच्या पाण्याने अभिषेक करून, विधीच्या राजासाठी कलश ठेवावा.

मण्डलस्य ततः प्राच्यां मंत्रकुंभे च पूर्ववत् कृत्वा विधिवदीशस्य महापूजां समाचरेत्

मंडळाच्या पूर्वेकडील भागात आणि मंत्रकलशाजवळ, पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे सर्व विधी नीट पार पाडून, ईश्वराची महापूजा करावी.

अथार्णवस्य तीरे वा नद्यां गोष्ठे ऽपि वा गिरौ देवागरे गृहे वापि देशे ऽन्यस्मिन्मनोहरे

किंवा समुद्राच्या काठी, नदीत, गोठ्यात, डोंगरावर, देवळात, घरी किंवा दुसऱ्या रम्य ठिकाणीही हे करता येईल.

कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम् मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः

पूर्वी सांगितलेलं सर्व करून, मंडप असो किंवा नसो, पूर्वीप्रमाणे मंडळ तयार करावं आणि अग्नीचं वेदीही मांडावं.

प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः

पूजेच्या घरात आनंदी चेहऱ्याने, सर्व शुभ गुणांनी युक्त असा गुरु, नेहमीचे नित्यकर्म नीट पार पाडतो.

महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत्

मंडळाच्या मध्यभागी महेशाची महापूजा करून, पुन्हा शिवकलशात शिवाचं आवाहन करून त्याची पूजा करावी.

पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम् अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे

यज्ञाचं रक्षण करणाऱ्या ईश्वराचं पश्चिमेकडे तोंड करून ध्यान करावं आणि त्याच्या उजवीकडे विधीच्या राजाचा कलश ठेवून पूजा करावी.

मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत्

मंत्रकलशात मंत्र ठेवून, मंत्रात पारंगत असलेला, सर्व मुद्रादिक विधी करून, मंत्रयाग नीट पार पाडावा.

ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः

नंतर श्रेष्ठ गुरु शिवाच्या अग्नीत होम करतो, आणि इतर ब्राह्मण मुख्य कुंडाभोवती आहुती देतात.

आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः

त्यांच्यासाठी आचार्याच्या आहुतीचा अर्धा भाग ठरवलेला आहे; पण श्रेष्ठ गुरुने मुख्य कुंडातच आहुती द्यावी.

स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम् जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

इतरांनी वेदपठण, स्तोत्र, मंगल वाचन करावं, आणि शिवभक्तांनी विधीपूर्वक जप करावा.

नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः

नृत्य, गाणं, वाद्य, इतर शुभ कार्य आणि सभासदांची योग्य रीतीने पूजा, हे सर्व नीट करावं.

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम् प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया

पुण्याचा दिवस जाहीर करून, पुन्हा शंकराची पूजा करून, गुरुने देवाकडे शिष्यांच्या कृपेसाठी प्रार्थना करावी.

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

देवांचा देव, कृपा कर, माझ्या देहात प्रवेश कर; विश्वनाथा, दयासागर, याला तुझ्या दयेमुळे मुक्त कर.

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

परवानगी मिळाल्यावर, गुरुने उपवास केलेला किंवा हवनाचं अन्न खाणारा शिष्य आणावा.

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

तो एकदाच जेवणारा, संयम पाळणारा, सकाळी स्नान करून कृत्य केलेला, प्रणव जप करणारा, देवाचं ध्यान करणारा आणि मंगल कार्य पूर्ण केलेला असावा.

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

पश्चिम किंवा दक्षिण दिशेच्या मंडपाच्या प्रवेशद्वाराजवळ, कुशाच्या आसनावर बसवून, शिष्याला उत्तर दिशेकडे तोंड करून बसवावे.

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

गुरु स्वतः पूर्वेकडे तोंड करून, शरीर ताठ आणि हात जोडून उभा राहतो. नंतर मंत्रयुक्त पवित्र पाण्याने शिष्याच्या डोक्यावर अस्त्रमुद्रेने शिंपडावे.

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

फुलांच्या अर्पणाने स्पर्श करून, गुरुने नवीन आणि मंत्रित वस्त्राचा अर्धा भाग घेऊन शिष्याच्या डोळ्यांवर बांधावा.

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

यानंतर गुरुने शिष्याला प्रवेशद्वारातून मंडपात नेले पाहिजे. गुरुच्या मार्गदर्शनाने शिष्याने शंभूची तीन प्रदक्षिणा घालावी.

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

मग सोन्याशी मिसळलेली फुलांची अंजली प्रभूला अर्पण करून, शिष्याने पूर्व किंवा उत्तर दिशेकडे तोंड करून, जमिनीवर पूर्णपणे दंडवत घालून नमस्कार करावा.

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

मग पुन्हा अस्त्रमुद्रेने आणि मूलमंत्राने शिष्याच्या डोक्यावर पाणी शिंपडून, गुरुने त्याच्या डोळ्यावरील पट्टी अलगद काढावी.