शिवपुराणम्

मांत्री क्रियावती दीक्षा कुंडमंडलपूर्विका मंदमंदतरोद्देशात्कर्तव्या गुरुणा बहिः

मांत्री दीक्षा, जी कर्मप्रधान असते, ती कुंभ आणि मंडल तयार करून, गुरूने बाहेरून हळूहळू आणि सौम्यपणे करावी.

शक्तिपातानुसारेण शिष्यो ऽनुग्रहमर्हति शैवधर्मानुसारस्य तन्मूलत्वात्समासतः

शक्तिपातानुसार शिष्य कृपेचा अधिकारी होतो, कारण शैवधर्माचं पालन हे त्यावरच आधारलेलं असतं.

यत्र शक्तिर्न पतिता तत्र शुद्धिर्न जायते न विद्या न शिवाचारो न मुक्तिर्न च सिद्धयः

जिथे शक्ती उतरलेली नाही, तिथे शुद्धी नाही, ज्ञान नाही, शैव आचार नाही, मुक्ती नाही आणि सिद्धीही नाही.

तस्माल्लिंगानि संवीक्ष्य शक्तिपातस्य भूयसः ज्ञानेन क्रियया वाथ गुरुश्शिष्यं विशोधयेत्

म्हणून जेव्हा गुरूला शक्तिपाताची स्पष्ट लक्षणं दिसतात, तेव्हा तो शिष्याचं ज्ञानानं किंवा कृतीनं शुद्धीकरण करावं.

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्स विनश्यति दुर्मतिः तस्मात्सर्वप्रकारेण गुरुः शिष्यं परीक्षयेत्

जो अज्ञानामुळे वेगळं वागतो, तो मूर्ख नाश पावतो; म्हणून गुरूने सर्व प्रकारे शिष्याची परीक्षा घ्यावी.

लक्षणं शक्तिपातस्य प्रबोधानंदसंभवः सा यस्मात्परमा शक्तिः प्रबोधानंदरूपिणी

शक्तिपाताचं मुख्य लक्षण म्हणजे जागृती आणि आनंद उत्पन्न होणं; कारण तीच पराक्रमी शक्ती जागृती आणि आनंदाचं मूळ आहे.

आनंदबोधयोर्लिंगमंतःकरणविक्रियाः यथा स्यात्कंपरोमांचस्वरनेत्रांगविक्रियाः

जागृती आणि आनंदाची लक्षणं म्हणजे मनातल्या हालचाली, जसं की थरथर, अंगावर शहारे येणं, आवाज, डोळे किंवा अंगात बदल होणं.

शिष्योपि लक्षणैरेभिः कुर्याद्गुरुपरीक्षणम् तत्संपर्कैः शिवार्चादौ संगतैर्वाथ तद्गतैः

शिष्यानेही या लक्षणांवरून गुरूची परीक्षा घ्यावी, शिवपूजेत किंवा गुरूशी जोडलेल्या लोकांच्या सहवासात हे ओळखावं.

शिष्यस्तु शिक्षणीयत्वाद्गुरोर्गौरवकारणात् तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोर्गौरवमाचरेत्

शिष्याला शिकायचं असतं आणि गुरूचं मोठेपण लक्षात घेता, शिष्याने सर्वतोपरी प्रयत्न करून गुरूचा सन्मान करावा.

यो गुरुस्स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः गुरुर्वा शिव एवाथ विद्याकारेण संस्थितः

गुरू म्हणजेच शिव, आणि शिव म्हणजेच गुरू असं सांगितलं आहे; किंवा शिव ज्ञानाच्या रूपानं गुरूमध्ये वास करतो.

यथा शिवस्तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः शिवविद्या गुरूणां च पूजया सदृशं फलम्

जसं शिव, तसं ज्ञान; जसं ज्ञान, तसा गुरू; शिव, ज्ञान आणि गुरू यांची पूजा केल्याचं फळ सारखंच मिळतं.

सर्वदेवात्मकश्चासौ सर्वमंत्रमयो गुरुः तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यस्याज्ञां शिरसा वहेत्

तो सर्व देवांचा आत्मा आहे, गुरू सर्व मंत्रांनी बनलेला आहे; म्हणून त्याची आज्ञा डोक्यावर घेऊन, सर्वतोपरी प्रयत्न करावा.

श्रेयो ऽर्थी यदि गुर्वाज्ञां मनसापि न लंघयेत् गुर्वाज्ञापालको यस्माज्ज्ञानसंपत्तिमश्नुते

जो कल्याण शोधतो, त्याने गुरूची आज्ञा मनातही कधीच मोडू नये; कारण गुरूची आज्ञा पाळणारा ज्ञानसंपत्ती मिळवतो.

गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुंजन्नान्यत्कर्म समाचरेत् समक्षं यदि कुर्वीत सर्वं चानुज्ञया गुरोः

चालताना, उभं राहिल्यावर, झोपताना किंवा खाताना, दुसरं कोणतंही काम करू नये; गुरूसमोर काही करायचं असेल तर त्यांची परवानगी घ्यावी.

गुरोर्गृहे समक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत् गुरुर्देवो यतः साक्षात्तद्गृहं देवमन्दिरम्

गुरूच्या घरी किंवा त्यांच्या उपस्थितीत, मनासारखं बसू नये; कारण गुरू प्रत्यक्ष देव आहेत आणि त्यांचं घर म्हणजे देवाचं मंदिर आहे.

पापिनां च यथा संगात्तत्पापात्पतितो भवेत् यथेह वह्निसंपर्कान्मलं त्यजति कांचनम्

जसं वाईट लोकांच्या संगतीमुळे त्यांचं पाप लागून माणूस पडतो, तसंच इथे, अग्नीच्या स्पर्शाने सोनं आपली मळ काढून टाकतं.

तथैव गुरुसंपर्कात्पापं त्यजति मानवः यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुम्भो विलीयते

तसंच, गुरूच्या संगतीमुळे माणूस पाप झटकतो; जसं अग्नीच्या जवळ ठेवलेलं तुपाचं भांडे वितळतं.

तथा पापं विलीयेत ह्याचार्यस्य समीपतः यथा प्रज्वलितो वह्निः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

त्याचप्रमाणे, आचार्याच्या जवळ पाप विरघळून जातं; जसं प्रज्वलित अग्नी कोरडं आणि ओलं दोन्ही जाळतो.

तथायमपि संतुष्टो गुरुः पापं क्षणाद्दहेत् मनसा कर्मणा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्

गुरू समाधानी झाला की, तो क्षणात पाप जाळतो; मनानं, कृतीनं किंवा वचनानं गुरूचा राग आणू नये.

तस्य क्रोधेन दह्यंते ह्यायुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः तत्क्रोधकारिणो ये स्युस्तेषां यज्ञाश्च निष्फलाः

गुरूच्या रागामुळे आयुष्य, संपत्ती, ज्ञान आणि चांगली कर्मं नष्ट होतात; जे गुरूचा राग आणतात, त्यांचे यज्ञ निष्फळ होतात.

यमश्च नियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेज्जातुचिन्नरः

इथे यम-नियमांचा विचार करण्याची गरज नाही; गुरूविरुद्ध कधीच काही बोलू नये.

वदेद्यदि महामोहाद्रौरवं नरकं व्रजेत् मनसा कर्मणा वाचा गुरुमुद्दिश्य यत्नतः

जो मन, वाणी किंवा कृतीने गुरूविषयी खोटं बोलतो किंवा वागतो, तो मोठ्या अज्ञानामुळे रौरव नावाच्या नरकात जातो.

श्रेयोर्थी चेन्नरो धीमान्न मिथ्याचारमाचरेत् गुरोर्हितं प्रियं कुर्यादादिष्टो वा न वा सदा

जो बुद्धिमान माणूस कल्याणाची इच्छा करतो, त्याने कधीही खोटं वागू नये. गुरूने सांगितलं असो वा नसो, नेहमी त्याच्या हिताचं आणि आवडणारं वर्तन करावं.

असमक्षं समक्षं वा तस्य कार्यं समाचरेत् इत्थमाचारवान्भक्तो नित्यमुद्युक्तमानसः

गुरू समोर असो वा नसू, त्याची कामं मनापासून करावीत. असं शिस्तबद्ध आणि भक्तीपूर्ण वर्तन असणारा शिष्य नेहमी उत्साही राहतो.

गुरुप्रियकरः शिष्यः शैवधर्मांस्ततो ऽर्हति गुरुश्चेद्गुणवान्प्राज्ञः परमानंदभासकः

जो शिष्य गुरूला आनंदी ठेवतो, तो शैव धर्मासाठी पात्र होतो. गुरू गुणी आणि शहाणा असेल तर तो सर्वोच्च आनंद दाखवणारा असतो.

तत्त्वविच्छिवसंसक्तो मुक्तिदो न तु चापरः संवित्संजननं तत्त्वं परमानंदसंभवम्

जो तत्व जाणतो आणि शंकराशी एकरूप आहे, तोच मुक्ती देतो; दुसरा नाही. ज्या तत्वामुळे जाणीव निर्माण होते, तेच सर्वोच्च आनंदाचं मूळ आहे.

तत्तत्त्वं विदितं येन स एवानंददर्शकः न पुनर्नाममात्रेण संविदारहितस्तु यः

ज्याला ते तत्व खरं अर्थाने कळलं आहे, तोच आनंद दाखवू शकतो; फक्त नावापुरता असून जाणीव नसलेला तसा नाही.

अन्योन्यं तारयेन्नौका किं शिला तारयेच्छिलाम् एतस्या नाममात्रेण मुक्तिर्वै नाममात्रिका

एक दगड दुसऱ्या दगडाला पलीकडे नेऊ शकतो का? नाही, ते काम तर नौका करते. तसंच, केवळ नावामुळे मुक्ती मिळत नाही.

यैः पुनर्विदितं तत्त्वं ते मुक्ता मोचयन्त्यपि तत्त्वहीने कुतो बोधः कुतो ह्यात्मपरिग्रहः

ज्यांना तत्वाचं ज्ञान आहे, ते स्वतः मुक्त होतात आणि इतरांनाही मुक्त करतात. तत्वाशिवाय ज्ञान किंवा आत्मसाक्षात्कार कसा मिळणार?