शिवपुराणम्

न कदाचिन्न कस्यापि रिपुरेष महामनुः सुसिद्धो वापि सिद्धो वा साध्यो वापि भविष्यति

हा महा मंत्र कधीच, कुणासाठीही, कोणत्याही वेळी शत्रू ठरत नाही; तो पूर्ण सिद्ध असो, अर्धवट असो किंवा सिद्ध व्हायचा असो, तो नेहमीच तसाच राहतो.

सिद्धेन गुरुणादिष्टस्सुसिद्ध इति कथ्यते असिद्धेनापि वा दत्तस्सिद्धसाध्यस्तु केवलः

सिद्ध गुरुने दिला असेल तर त्याला पूर्ण सिद्ध म्हणतात; आणि सिद्ध नसलेल्या गुरुने दिला तरी तो केवळ सिद्ध किंवा सिद्ध व्हायचा असतो.

असाधितस्साधितो वा सिध्यत्वेन न संशयः श्रद्धातिशययुक्तस्य मयि मंत्रे तथा गुरौ

सिद्ध झाला किंवा नाही, तरी माझ्यावर, मंत्रावर आणि गुरुवर ज्याची अपार श्रद्धा आहे, त्याला हा मंत्र नक्कीच फळ देतो, यात शंका नाही.

आश्रमेत्परमां विद्यां साक्षात्पञ्चाक्षरीं बुधः

ज्ञानी माणसाने आश्रमात जाऊन थेट पंचाक्षरी मंत्ररूप सर्वोच्च विद्या शिकावी.

मंत्रान्तरेषु सिद्धेषु मंत्र एष न सिध्यति सिद्धे त्वस्मिन्महामंत्रे ते च सिद्धा भवंत्युत

इतर मंत्र जरी सिद्ध झाले असले, तरी हा मंत्र सिद्ध होत नाही; पण हा महा मंत्र सिद्ध झाला, की इतर मंत्रही आपोआप सिद्ध होतात.

यथा देवेष्वलब्धो ऽस्मि लब्धेष्वपि महेश्वरि मयि लब्धे तु ते लब्धा मंत्रेष्वेषु समो विधिः

महेश्वरी, जसं मी देवांमध्ये सहज मिळत नाही, आणि जिथे मी मिळतो तिथेही, मी मिळाल्यावरच तुला मिळता येतं; या मंत्रांमध्येही हाच नियम आहे.

ये दोषास्सर्वमंत्राणां न ते ऽस्मिन्संभवंत्यपि अस्य मंत्रस्य जात्यादीननपेक्ष्य प्रवर्तनात्

इतर सर्व मंत्रांमध्ये जे दोष असतात, ते या मंत्रात अजिबात येत नाहीत, कारण हा मंत्र जाती वगैरे कोणत्याही अटी न पाहता वापरता येतो.

तथापि नैव क्षुद्रेषु फलेषु प्रति योगिषु सहसा विनियुंजीत तस्मादेष महाबलः

तरीसुद्धा, हे मंत्र लहानसहान किंवा तुच्छ हेतूंनी वापरणाऱ्यांसाठी लगेच वापरू नये; म्हणूनच हा मंत्र फार मोठ्या शक्तीचा आहे.

एवं साक्षान्महादेव्यै महादेवेन शूलिना हिता य जगतामुक्तः पञ्चाक्षरविधिर्यथा

महादेवांनी, त्रिशूळधारी महादेवीसाठी, जगाच्या कल्याणासाठी, या पंचाक्षरी मंत्राची पद्धत थेट सांगितली आहे.

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमां गतिम्

जो कोणी हा मंत्र भक्तीने म्हणतो किंवा एकाग्रतेने ऐकतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतो.

भगवान्मंत्रमाहात्म्यं भवता कथितं प्रभो तत्प्रयोगविधानं च साक्षाच्छ्रुतिसमं यथा

भगवंत, तुम्ही या मंत्राचं महत्त्व आणि त्याचा उपयोग कसा करावा हे अगदी वेदासारखं स्पष्ट सांगितलं.

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवसंस्कारमुत्तमम् मंत्रसंग्रहणे किंचित्सूचितन्न तु विस्मृतम्

आता मला शिवसंस्काराची सर्वश्रेष्ठ माहिती ऐकायची आहे; मंत्रसंग्रहाबद्दल थोडं सांगितलं आहे, पण विसरलेलं नाही.

हन्त ते कथयिष्यामि सर्वपापविशोधनम् संस्कारं परमं पुण्यं शिवेन पतिभाषितम्

हे बघ, मी तुला सर्व पापं दूर करणारा आणि फार पुण्य देणारा, शिवाने स्वतः सांगितलेला श्रेष्ठ संस्कार सांगतो.

सम्यक् कृताधिकारः स्यात्पूजादिषु नरो यतः संस्कारः कथ्यते तेन षडध्वपरिशोधनम्

या संस्कारामुळे माणूस पूजा वगैरे सर्व विधींना पूर्ण पात्र होतो, म्हणूनच याला सहा मार्गांची शुद्धी असं म्हटलं जातं.

दीयते येन विज्ञानं क्षीयते पाशबंधनम् तस्मात्संस्कार एवायं दीक्षेत्यपि च कथ्यते

ज्यामुळे ज्ञान मिळतं आणि बंधनं तुटतात, म्हणूनच या संस्काराला दीक्षा असंही म्हणतात.

शांभवी चैव शाक्ती च मांत्री चैव शिवागमे दीक्षोपदिश्यते त्रेधा शिवेन परमात्मना

शिवागम ग्रंथांमध्ये शिवाने, जो परब्रह्म आहे, तीन प्रकारच्या दीक्षा सांगितल्या आहेत: शांभवी, शाक्ती आणि मांत्री.

गुरोरालोकमात्रेण स्पर्शात्संभाषणादपि सद्यस्संज्ञा भवेज्जंतोः पाशोपक्षयकारिणी

गुरूचं केवळ दर्शन, स्पर्श किंवा संवाद यामुळेच जीवाला लगेच ओळख येते आणि बंधनं नष्ट होतात.

सा दीक्षा शांभवी प्रोक्ता सा पुनर्भिद्यते द्विधा तीव्रा तीव्रतरा चेति पाशो पक्षयभेदतः

हीच दीक्षा शांभवी म्हणून ओळखली जाते आणि ती पुन्हा दोन प्रकारची असते: तीव्र आणि अतितीव्र, बंधनं तुटण्याच्या प्रमाणानुसार.

यया स्यान्निर्वृतिः सद्यस्सैव तीव्रतरा मता तीव्रा तु जीवतोत्यंतं पुंसः पापविशोधिका

ज्यामुळे लगेचच मुक्ती मिळते ती अतितीव्र मानली जाते; तीव्र दीक्षा माणसाच्या सर्व पापांना जिवंतपणीच पूर्णपणे दूर करते.

शक्ती ज्ञानवती दीक्षा शिष्यदेहं प्रविश्य तु गुरुणा योगमार्गेण क्रियते ज्ञानचक्षुषा

शाक्ती दीक्षा, जी ज्ञानयुक्त असते, ती गुरू योगमार्गाने आणि ज्ञानदृष्टीने शिष्याच्या शरीरात प्रवेश करून देतो.

मांत्री क्रियावती दीक्षा कुंडमंडलपूर्विका मंदमंदतरोद्देशात्कर्तव्या गुरुणा बहिः

मांत्री दीक्षा, जी कर्मप्रधान असते, ती कुंभ आणि मंडल तयार करून, गुरूने बाहेरून हळूहळू आणि सौम्यपणे करावी.

शक्तिपातानुसारेण शिष्यो ऽनुग्रहमर्हति शैवधर्मानुसारस्य तन्मूलत्वात्समासतः

शक्तिपातानुसार शिष्य कृपेचा अधिकारी होतो, कारण शैवधर्माचं पालन हे त्यावरच आधारलेलं असतं.

यत्र शक्तिर्न पतिता तत्र शुद्धिर्न जायते न विद्या न शिवाचारो न मुक्तिर्न च सिद्धयः

जिथे शक्ती उतरलेली नाही, तिथे शुद्धी नाही, ज्ञान नाही, शैव आचार नाही, मुक्ती नाही आणि सिद्धीही नाही.

तस्माल्लिंगानि संवीक्ष्य शक्तिपातस्य भूयसः ज्ञानेन क्रियया वाथ गुरुश्शिष्यं विशोधयेत्

म्हणून जेव्हा गुरूला शक्तिपाताची स्पष्ट लक्षणं दिसतात, तेव्हा तो शिष्याचं ज्ञानानं किंवा कृतीनं शुद्धीकरण करावं.

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्स विनश्यति दुर्मतिः तस्मात्सर्वप्रकारेण गुरुः शिष्यं परीक्षयेत्

जो अज्ञानामुळे वेगळं वागतो, तो मूर्ख नाश पावतो; म्हणून गुरूने सर्व प्रकारे शिष्याची परीक्षा घ्यावी.

लक्षणं शक्तिपातस्य प्रबोधानंदसंभवः सा यस्मात्परमा शक्तिः प्रबोधानंदरूपिणी

शक्तिपाताचं मुख्य लक्षण म्हणजे जागृती आणि आनंद उत्पन्न होणं; कारण तीच पराक्रमी शक्ती जागृती आणि आनंदाचं मूळ आहे.

आनंदबोधयोर्लिंगमंतःकरणविक्रियाः यथा स्यात्कंपरोमांचस्वरनेत्रांगविक्रियाः

जागृती आणि आनंदाची लक्षणं म्हणजे मनातल्या हालचाली, जसं की थरथर, अंगावर शहारे येणं, आवाज, डोळे किंवा अंगात बदल होणं.

शिष्योपि लक्षणैरेभिः कुर्याद्गुरुपरीक्षणम् तत्संपर्कैः शिवार्चादौ संगतैर्वाथ तद्गतैः

शिष्यानेही या लक्षणांवरून गुरूची परीक्षा घ्यावी, शिवपूजेत किंवा गुरूशी जोडलेल्या लोकांच्या सहवासात हे ओळखावं.

शिष्यस्तु शिक्षणीयत्वाद्गुरोर्गौरवकारणात् तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोर्गौरवमाचरेत्

शिष्याला शिकायचं असतं आणि गुरूचं मोठेपण लक्षात घेता, शिष्याने सर्वतोपरी प्रयत्न करून गुरूचा सन्मान करावा.