शिवपुराणम्

धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम् शब्दार्थचिंतनं भूयः कथ्यते मानसो जपः

मनाने, अक्षरानुसार, शब्दानुसार, त्याचा अर्थ विचार करत जप केला जातो, तो मानसी जप म्हणतात.

वाचिकस्त्वेक एव स्यादुपांशुः शतमुच्यते साहस्रं मानसः प्रोक्तः सगर्भस्तु शताधिकः

वाचिक जप एक गणला जातो, उपांशु शंभर, मानसी जप हजार आणि गर्भयुक्त जप शंभर अधिक मानला जातो.

प्राणायामसमायुक्तस्सगर्भो जप उच्यते आद्यंतयोरगर्भो ऽपि प्राणायामः प्रशस्यते

श्वासावर नियंत्रण ठेवून जो जप केला जातो, त्याला गर्भयुक्त जप म्हणतात. सुरुवात आणि शेवटी गर्भ नसला तरी श्वास नियंत्रण श्रेष्ठ मानले जाते.

चत्वारिंशत्समावृत्तीः प्राणानायम्य संस्मरेत् मंत्रं मंत्रार्थविद्धीमानशक्तः शक्तितो जपेत्

चाळीस वेळा श्वास रोखून, मंत्राचा स्मरण करावे. मंत्राचा अर्थ जाणून, आपल्या शक्तीनुसार जप करावा.

पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत् अगर्भं वा सगर्भं वा सगर्भस्तत्र शस्यते

पाच, तीन किंवा एक वेळा प्राणायाम करावा, गर्भयुक्त असो वा नसू दे, त्यात गर्भयुक्त जप श्रेष्ठ मानला जातो.

सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते एषु पञ्चविधेष्वेकः कर्तव्यः शक्तितो जपः

गर्भयुक्त जप, जरी हजार वेळा केला तरी, सिद्ध मानला जातो. या पाच प्रकारांमध्ये, आपल्याला जसे जमत असे जप करावा.

अङ्गुल्या जपसंख्यानमेकमेवमुदाहृतम् रेखयाष्टगुणं विद्यात्पुत्रजीवैर्दशाधिकम्

बोटांनी जप मोजणे एक गणले जाते, रेषांनी आठपट, पुत्रजीवाच्या बीयांनी दहा पट अधिक मानले जाते.

शतं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालैस्तु सहस्रकम् स्फटिकैर्दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते

शंख किंवा मणींनी शंभर, प्रवाळांनी हजार, स्फटिकांनी दहा हजार आणि मोत्यांनी लक्ष जप मानले जाते.

पद्माक्षैर्दशलक्षन्तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते कुशग्रंथ्या च रुद्राक्षैरनंतगुणितं भवेत्

कमळाच्या बीयांनी दहा लक्ष, सोन्याच्या मण्यांनी कोटी, कुशाच्या गाठींनी किंवा रुद्राक्षांनी अनंत पटीने जपाचे पुण्य वाढते.

त्रिंशदक्षैः कृता माला धनदा जपकर्मणि सप्तविंशतिसंख्यातैरक्षैः पुष्टिप्रदा भवेत्

तीस मण्यांची माळ जपासाठी वापरली तर धन मिळते; सत्तावीस मण्यांची माळ आरोग्य आणि पुष्टी देते.

पञ्चविंशतिसंख्यातैः कृता मुक्तिं प्रयच्छति अक्षैस्तु पञ्चदशभिरभिचारफलप्रदा

पंचवीस मण्यांची माळ मुक्ती देते; पंधरा मण्यांची माळ वापरली तर तांत्रिक कर्माचे फळ मिळते.

अंगुष्ठं मोक्षदं विद्यात्तर्जनीं शत्रुनाशिनीम् मध्यमां धनदां शांतिं करोत्येषा ह्यनामिका

अंगठा मोक्ष देतो, तर्जनी शत्रूंचा नाश करते, मधली बोट धन देते, आणि अनामिका शांतता देते.

अष्टोत्तरशतं माला तत्र स्यादुत्तमोत्तमा शतसंख्योत्तमा माला पञ्चाशद्भिस्तु मध्यमा

एकशेआठ मण्यांची माळ सर्वात श्रेष्ठ मानली जाते; शंभर मण्यांची माळ उत्तम आहे, आणि पन्नास मण्यांची माळ मध्यम आहे.

चतुः पञ्चाशदक्षैस्तु हृच्छ्रेष्ठा हि प्रकीर्तिता इत्येवं मालया कुर्याज्जपं कस्मै न दर्शयेत्

चोपन्न मण्यांची माळ हृदयासाठी उत्तम मानली जाते; म्हणून माळेने जप करावा आणि तो कोणालाही दाखवू नये.

कनिष्ठा क्षरिणी प्रोक्ता जपकर्मणि शोभना अंगुष्ठेन जपेज्जप्यमन्यैरंगुलिभिस्सह

कनिष्ठा 'क्षरिणी' म्हणून ओळखली जाते आणि जपासाठी शुभ आहे; अंगठा आणि इतर बोटांनी मिळून जप करावा.

अंगुष्ठेन विना जप्यं कृतं तदफलं यतः गृहे जपं समं विद्याद्गोष्ठे शतगुणं विदुः

अंगठ्याशिवाय केलेला जप निष्फळ असतो; घरी जप केल्यास तो सम आहे, पण गोठ्यात केला तर शंभरपट अधिक फलदायी असतो.

पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रगुणमुच्यते अयुतं पर्वते पुण्ये नद्यां लक्षमुदाहृतम्

पवित्र अरण्यात किंवा बागेत जप केल्यास तो हजारपट अधिक फलदायी असतो; पवित्र डोंगरावर दहा हजारपट, आणि नदीकाठी एक लाखपट अधिक फळ मिळते.

कोटिं देवालये प्राहुरनन्तं मम सन्निधौ सूर्यस्याग्नेर्गुरोरिंदोर्दीपस्य च जलस्य च

देवळात जप केल्यास कोटीपटीने फळ मिळते, आणि माझ्या सान्निध्यात अनंत फळ मिळते; तसेच सूर्य, अग्नी, गुरु, चंद्र, दिवा आणि पाण्याजवळही.

विप्राणां च गवां चैव सन्निधौ शस्यते जपः तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम्

ब्राह्मण आणि गायींच्या सान्निध्यात जप श्रेष्ठ मानला जातो; पूर्वेकडे तोंड करून जप केल्यास सर्वांवर वश होते, दक्षिणेकडे तोंड करून केल्यास तांत्रिक फल मिळते.

पश्चिमं धनदं विद्यादौत्तरं शातिदं भवेत् सूर्याग्निविप्रदेवानां गुरूणामपि सन्निधौ

पश्चिमेकडे तोंड करून जप केल्यास धन मिळते; उत्तरेकडे तोंड केल्यास शांती मिळते; आणि सूर्य, अग्नी, ब्राह्मण, देवता, गुरु यांच्या सान्निध्यातही.

अन्येषां च प्रसक्तानां मन्त्रं न विमुखो जपेत् उष्णीषी कुंचुकी नम्रो मुक्तकेशो गलावृतः

इतर लोकांच्या उपस्थितीत मन वळवून जप करू नये; डोक्यावर वस्त्र, अंगावर उपरणे, वाकून, मोकळे केस, किंवा गळा झाकलेला असताना जप करू नये.

अपवित्रकरो ऽशुद्धो विलपन्न जपेत्क्वचित् क्रोधं मदं क्षुतं त्रीणि निष्ठीवनविजृंभणे

अशुद्ध हातांनी, अपवित्र अवस्थेत किंवा रडत जप करू नये; राग, मद्यपान, शिंक, थुंकणे किंवा जांभई येताना जप करू नये.

दर्शनं च श्वनीचानां वर्जयेज्जपकर्मणि आचमेत्संभवे तेषां स्मरेद्वा मां त्वया सह

जप करताना कुत्रे किंवा अस्पृश्य दिसले तर टाळावे; त्यांचा स्पर्श झाला तर आचमन करावे किंवा माझे आणि तुझे स्मरण करावे.

ज्योतींषि च प्रपश्येद्वा कुर्याद्वा प्राणसंयमम् अनासनः शयाने वा गच्छन्नुत्थित एव वा

ज्योतीकडे पाहावे किंवा प्राणायाम करावा; बसून, झोपून, चालताना किंवा नुकतेच उठले असताना जप करता येतो.

रथ्यायामशिवे स्थाने न जपेत्तिमिरान्तरे प्रसार्य न जपेत्पादौ कुक्कुटासन एव वा

रस्त्यावर, अपवित्र ठिकाणी किंवा अंधारात जप करू नये; पाय पसरून किंवा कोंबड्याच्या आसनातही जप करू नये.

यानशय्याधिरूढो वा चिंताव्याकुलितो ऽथ वा शक्तश्चेत्सर्वमेवैतदशक्तः शक्तितो जपेत्

वाहनावर, पलंगावर किंवा चिंता असताना — जर शक्य असेल तर सर्व नियम पाळावेत; न जमल्यास आपल्या शक्तीनुसार जप करावा.

किमत्र बहुनोक्तेन समासेन वचः शृणु सदाचारो जपञ्छुद्धं ध्यायन्भद्रं समश्नुते

यात फार बोलण्याचे कारण नाही; थोडक्यात सांगतो — जो शुद्धपणे, चांगल्या आचाराने आणि ध्यान करून जप करतो, त्याला मंगल प्राप्त होते.

आचारः परमो धर्म आचारः परमं धनं आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः

आचार हा सर्वश्रेष्ठ धर्म आहे; आचार हेच खरे धन आहे; आचार हीच खरी विद्या आहे; आचार हाच अंतिम मार्ग आहे.

आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निंदितः परत्र च सुखी न स्यात्तस्मादाचारवान्भवेत्

ज्याच्याकडे चांगला आचार नाही, तो माणूस जगात निंदा मिळवतो आणि पुढच्या जन्मातही सुखी राहत नाही; म्हणून प्रत्येकाने चांगला आचार ठेवावा.