शिवपुराणम्

जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् नक्ताशी संयमी यस्स पौरश्चरणिकः स्मृतः

शंभर हजार अक्षरे, त्याच्या चारपट भक्तीने जपावीत; जो रात्रौच अन्न घेतो आणि संयमी असतो, तो पुरश्चरण करणारा मानला जातो.

यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेत्पुनः तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धदो भवेत्

जो मनुष्य पूर्वसंकल्प करून नेहमी जप करतो, त्याला या जगात कोणीही तोड नाही. तो स्वतः सिद्ध होतो आणि इतरांनाही सिद्धी देऊ शकतो.

स्नानं कृत्वा शुचौ देशे बद्ध्वा रुचिरमानसम् त्वया मां हृदि संचिंत्य संचिंत्य स्वगुरुं ततः

स्नान करून, स्वच्छ जागी, मन शांत करून, तू माझा आपल्या हृदयात विचार करावा आणि त्यानंतर आपल्या गुरूचाही तसाच विचार करावा.

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः विशोध्य पञ्चतत्त्वानि दहनप्लावनादिभिः

उत्तर किंवा पूर्व दिशेला तोंड करून, मौन धारण करून, मन एकाग्र करून, अग्नी, पाणी इत्यादींनी पंचमहाभूतांची शुद्धी करावी.

मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः आवयोर्विग्रहौ ध्यायन्प्राणापानौ नियम्य च

मंत्रन्यास वगैरे विधी करून, आपले शरीर पवित्र करून, माझ्या आणि तुझ्या दोघांच्या मूर्तीचे ध्यान करावे आणि श्वासोच्छ्वासावर नियंत्रण ठेवावे.

विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिञ्छन्दो ऽधिदैवतम् बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत्

मंत्राचा स्थान, त्याचे रूप, ऋषी, छंद, अधिदैवत, बीज, शक्ती आणि वाक्य आठवून, पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैवमध्यमम् अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः

मनाने जप करणे हे श्रेष्ठ मानले जाते, हलक्या आवाजात जप मध्यम समजला जातो आणि मोठ्याने बोलून जप करणे हे कनिष्ठ मानले जाते, असे शास्त्रज्ञ सांगतात.

उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम् अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः

श्रेष्ठ जपाचा दैवत रुद्र आहे, मध्यमाचा विष्णु आहे आणि कनिष्ठाचा ब्रह्मा आहे, असे क्रमाने सांगितले आहे.

यदुच्चनीचस्वरितैःस्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः मंत्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिको ऽयं जपस्स्मृतः

जेव्हा मंत्र मोठ्याने, उंच-नीच स्वरात, स्पष्ट किंवा अस्पष्ट शब्दांनी उच्चारला जातो, तेव्हा तो वाचिक जप म्हणतात.

जिह्वामात्रपरिस्पंदादीषदुच्चारितो ऽपि वा अपरैरश्रुतः किंचिच्छ्रुतो वोपांशुरुच्यते

जेव्हा केवळ जीभ हलवून किंवा हलक्या आवाजात, इतरांना ऐकू न येईल किंवा थोडाच ऐकू येईल असा जप केला जातो, त्याला उपांशु जप म्हणतात.

धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम् शब्दार्थचिंतनं भूयः कथ्यते मानसो जपः

मनाने, अक्षरानुसार, शब्दानुसार, त्याचा अर्थ विचार करत जप केला जातो, तो मानसी जप म्हणतात.

वाचिकस्त्वेक एव स्यादुपांशुः शतमुच्यते साहस्रं मानसः प्रोक्तः सगर्भस्तु शताधिकः

वाचिक जप एक गणला जातो, उपांशु शंभर, मानसी जप हजार आणि गर्भयुक्त जप शंभर अधिक मानला जातो.

प्राणायामसमायुक्तस्सगर्भो जप उच्यते आद्यंतयोरगर्भो ऽपि प्राणायामः प्रशस्यते

श्वासावर नियंत्रण ठेवून जो जप केला जातो, त्याला गर्भयुक्त जप म्हणतात. सुरुवात आणि शेवटी गर्भ नसला तरी श्वास नियंत्रण श्रेष्ठ मानले जाते.

चत्वारिंशत्समावृत्तीः प्राणानायम्य संस्मरेत् मंत्रं मंत्रार्थविद्धीमानशक्तः शक्तितो जपेत्

चाळीस वेळा श्वास रोखून, मंत्राचा स्मरण करावे. मंत्राचा अर्थ जाणून, आपल्या शक्तीनुसार जप करावा.

पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत् अगर्भं वा सगर्भं वा सगर्भस्तत्र शस्यते

पाच, तीन किंवा एक वेळा प्राणायाम करावा, गर्भयुक्त असो वा नसू दे, त्यात गर्भयुक्त जप श्रेष्ठ मानला जातो.

सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते एषु पञ्चविधेष्वेकः कर्तव्यः शक्तितो जपः

गर्भयुक्त जप, जरी हजार वेळा केला तरी, सिद्ध मानला जातो. या पाच प्रकारांमध्ये, आपल्याला जसे जमत असे जप करावा.

अङ्गुल्या जपसंख्यानमेकमेवमुदाहृतम् रेखयाष्टगुणं विद्यात्पुत्रजीवैर्दशाधिकम्

बोटांनी जप मोजणे एक गणले जाते, रेषांनी आठपट, पुत्रजीवाच्या बीयांनी दहा पट अधिक मानले जाते.

शतं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालैस्तु सहस्रकम् स्फटिकैर्दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते

शंख किंवा मणींनी शंभर, प्रवाळांनी हजार, स्फटिकांनी दहा हजार आणि मोत्यांनी लक्ष जप मानले जाते.

पद्माक्षैर्दशलक्षन्तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते कुशग्रंथ्या च रुद्राक्षैरनंतगुणितं भवेत्

कमळाच्या बीयांनी दहा लक्ष, सोन्याच्या मण्यांनी कोटी, कुशाच्या गाठींनी किंवा रुद्राक्षांनी अनंत पटीने जपाचे पुण्य वाढते.

त्रिंशदक्षैः कृता माला धनदा जपकर्मणि सप्तविंशतिसंख्यातैरक्षैः पुष्टिप्रदा भवेत्

तीस मण्यांची माळ जपासाठी वापरली तर धन मिळते; सत्तावीस मण्यांची माळ आरोग्य आणि पुष्टी देते.

पञ्चविंशतिसंख्यातैः कृता मुक्तिं प्रयच्छति अक्षैस्तु पञ्चदशभिरभिचारफलप्रदा

पंचवीस मण्यांची माळ मुक्ती देते; पंधरा मण्यांची माळ वापरली तर तांत्रिक कर्माचे फळ मिळते.

अंगुष्ठं मोक्षदं विद्यात्तर्जनीं शत्रुनाशिनीम् मध्यमां धनदां शांतिं करोत्येषा ह्यनामिका

अंगठा मोक्ष देतो, तर्जनी शत्रूंचा नाश करते, मधली बोट धन देते, आणि अनामिका शांतता देते.

अष्टोत्तरशतं माला तत्र स्यादुत्तमोत्तमा शतसंख्योत्तमा माला पञ्चाशद्भिस्तु मध्यमा

एकशेआठ मण्यांची माळ सर्वात श्रेष्ठ मानली जाते; शंभर मण्यांची माळ उत्तम आहे, आणि पन्नास मण्यांची माळ मध्यम आहे.

चतुः पञ्चाशदक्षैस्तु हृच्छ्रेष्ठा हि प्रकीर्तिता इत्येवं मालया कुर्याज्जपं कस्मै न दर्शयेत्

चोपन्न मण्यांची माळ हृदयासाठी उत्तम मानली जाते; म्हणून माळेने जप करावा आणि तो कोणालाही दाखवू नये.

कनिष्ठा क्षरिणी प्रोक्ता जपकर्मणि शोभना अंगुष्ठेन जपेज्जप्यमन्यैरंगुलिभिस्सह

कनिष्ठा 'क्षरिणी' म्हणून ओळखली जाते आणि जपासाठी शुभ आहे; अंगठा आणि इतर बोटांनी मिळून जप करावा.

अंगुष्ठेन विना जप्यं कृतं तदफलं यतः गृहे जपं समं विद्याद्गोष्ठे शतगुणं विदुः

अंगठ्याशिवाय केलेला जप निष्फळ असतो; घरी जप केल्यास तो सम आहे, पण गोठ्यात केला तर शंभरपट अधिक फलदायी असतो.

पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रगुणमुच्यते अयुतं पर्वते पुण्ये नद्यां लक्षमुदाहृतम्

पवित्र अरण्यात किंवा बागेत जप केल्यास तो हजारपट अधिक फलदायी असतो; पवित्र डोंगरावर दहा हजारपट, आणि नदीकाठी एक लाखपट अधिक फळ मिळते.

कोटिं देवालये प्राहुरनन्तं मम सन्निधौ सूर्यस्याग्नेर्गुरोरिंदोर्दीपस्य च जलस्य च

देवळात जप केल्यास कोटीपटीने फळ मिळते, आणि माझ्या सान्निध्यात अनंत फळ मिळते; तसेच सूर्य, अग्नी, गुरु, चंद्र, दिवा आणि पाण्याजवळही.

विप्राणां च गवां चैव सन्निधौ शस्यते जपः तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम्

ब्राह्मण आणि गायींच्या सान्निध्यात जप श्रेष्ठ मानला जातो; पूर्वेकडे तोंड करून जप केल्यास सर्वांवर वश होते, दक्षिणेकडे तोंड करून केल्यास तांत्रिक फल मिळते.