शिवपुराणम्

एवं संपूज्य विधिवद्यथाशक्तित्ववंचयन् आददीत गुरोर्मंत्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

अशा प्रकारे, विधिपूर्वक आणि आपल्या सामर्थ्यानुसार फसवणूक न करता पूजा करून, गुरूकडून मंत्र आणि ज्ञान क्रमाने घ्यावे.

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम् शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम्

जेव्हा गुरू आपल्या सेवक, अहंकाररहित, स्वच्छ, स्नान केलेल्या आणि संयमी शिष्यावर संतुष्ट होतो,

स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुंभघृतेन वै जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च

तेव्हा तो शुद्धीसाठी पूर्ण कुंभातील तुपाने, मंत्राने शुद्ध केलेल्या पाण्याने आणि पुण्यद्रव्यांनी त्याचे स्नान घालतो.

अलंकृत्य सुवेषं च गंधस्रग्वस्त्रभूषणैः पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च

त्याला सुशोभित करून, सुवासिक, हार, वस्त्रे आणि दागिने घालून, शुभमंत्र म्हणून, ब्राह्मणांचा सन्मान करावा.

समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ

समुद्रकिनारी, नदीवर, गोठ्यात, देवळात किंवा शुद्ध जागी, किंवा घरीसुद्धा, योग्य वेळी आणि शुभ तिथीला,

नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते अनुगृह्य ततो दद्याज्ज्ञानं मम यथाविधि

शुभ नक्षत्रात, शुभ योगात, सर्व दोषरहित वेळी, त्यानंतर योग्य पद्धतीने त्याला ज्ञान द्यावे.

स्वरेणोच्चारयेत्सम्यगेकांते ऽतिप्रसन्नधीः उच्चार्योच्चारयित्वा तमावयोर्मंत्रमुत्तमम्

स्वच्छ स्वरात, एकांतात, अत्यंत प्रसन्न मनाने, आपला आणि त्याचा असा श्रेष्ठ मंत्र उच्चारावा आणि त्याला उच्चारायला लावावा.

शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति एवं दद्याद्गुरुर्मंत्रमाज्ञां चैव ततः परम्

शिव असो, शुभ असो, सौंदर्य असो, आपुलकी असो, असे म्हणत गुरू मंत्र आणि आज्ञा देतो.

एवं लब्ध्वा गुरोर्मंत्रमाज्ञां चैव समाहितः संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्

अशा प्रकारे गुरूकडून मंत्र आणि आज्ञा मिळाल्यावर, एकाग्र मनाने, संकल्प करून, नेहमी पूर्वसिद्ध विधीने जप करावा.

यावज्जीवं जपेन्नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम् अनन्यस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम्

तो आयुष्यभर, दररोज, एक हजार आठ वेळा जप करावा; दुसऱ्या कशातही आसक्ती न ठेवता, तो उच्च अवस्था प्राप्त करतो.

जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् नक्ताशी संयमी यस्स पौरश्चरणिकः स्मृतः

शंभर हजार अक्षरे, त्याच्या चारपट भक्तीने जपावीत; जो रात्रौच अन्न घेतो आणि संयमी असतो, तो पुरश्चरण करणारा मानला जातो.

यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेत्पुनः तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धदो भवेत्

जो मनुष्य पूर्वसंकल्प करून नेहमी जप करतो, त्याला या जगात कोणीही तोड नाही. तो स्वतः सिद्ध होतो आणि इतरांनाही सिद्धी देऊ शकतो.

स्नानं कृत्वा शुचौ देशे बद्ध्वा रुचिरमानसम् त्वया मां हृदि संचिंत्य संचिंत्य स्वगुरुं ततः

स्नान करून, स्वच्छ जागी, मन शांत करून, तू माझा आपल्या हृदयात विचार करावा आणि त्यानंतर आपल्या गुरूचाही तसाच विचार करावा.

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः विशोध्य पञ्चतत्त्वानि दहनप्लावनादिभिः

उत्तर किंवा पूर्व दिशेला तोंड करून, मौन धारण करून, मन एकाग्र करून, अग्नी, पाणी इत्यादींनी पंचमहाभूतांची शुद्धी करावी.

मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः आवयोर्विग्रहौ ध्यायन्प्राणापानौ नियम्य च

मंत्रन्यास वगैरे विधी करून, आपले शरीर पवित्र करून, माझ्या आणि तुझ्या दोघांच्या मूर्तीचे ध्यान करावे आणि श्वासोच्छ्वासावर नियंत्रण ठेवावे.

विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिञ्छन्दो ऽधिदैवतम् बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत्

मंत्राचा स्थान, त्याचे रूप, ऋषी, छंद, अधिदैवत, बीज, शक्ती आणि वाक्य आठवून, पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैवमध्यमम् अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः

मनाने जप करणे हे श्रेष्ठ मानले जाते, हलक्या आवाजात जप मध्यम समजला जातो आणि मोठ्याने बोलून जप करणे हे कनिष्ठ मानले जाते, असे शास्त्रज्ञ सांगतात.

उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम् अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः

श्रेष्ठ जपाचा दैवत रुद्र आहे, मध्यमाचा विष्णु आहे आणि कनिष्ठाचा ब्रह्मा आहे, असे क्रमाने सांगितले आहे.

यदुच्चनीचस्वरितैःस्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः मंत्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिको ऽयं जपस्स्मृतः

जेव्हा मंत्र मोठ्याने, उंच-नीच स्वरात, स्पष्ट किंवा अस्पष्ट शब्दांनी उच्चारला जातो, तेव्हा तो वाचिक जप म्हणतात.

जिह्वामात्रपरिस्पंदादीषदुच्चारितो ऽपि वा अपरैरश्रुतः किंचिच्छ्रुतो वोपांशुरुच्यते

जेव्हा केवळ जीभ हलवून किंवा हलक्या आवाजात, इतरांना ऐकू न येईल किंवा थोडाच ऐकू येईल असा जप केला जातो, त्याला उपांशु जप म्हणतात.

धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम् शब्दार्थचिंतनं भूयः कथ्यते मानसो जपः

मनाने, अक्षरानुसार, शब्दानुसार, त्याचा अर्थ विचार करत जप केला जातो, तो मानसी जप म्हणतात.

वाचिकस्त्वेक एव स्यादुपांशुः शतमुच्यते साहस्रं मानसः प्रोक्तः सगर्भस्तु शताधिकः

वाचिक जप एक गणला जातो, उपांशु शंभर, मानसी जप हजार आणि गर्भयुक्त जप शंभर अधिक मानला जातो.

प्राणायामसमायुक्तस्सगर्भो जप उच्यते आद्यंतयोरगर्भो ऽपि प्राणायामः प्रशस्यते

श्वासावर नियंत्रण ठेवून जो जप केला जातो, त्याला गर्भयुक्त जप म्हणतात. सुरुवात आणि शेवटी गर्भ नसला तरी श्वास नियंत्रण श्रेष्ठ मानले जाते.

चत्वारिंशत्समावृत्तीः प्राणानायम्य संस्मरेत् मंत्रं मंत्रार्थविद्धीमानशक्तः शक्तितो जपेत्

चाळीस वेळा श्वास रोखून, मंत्राचा स्मरण करावे. मंत्राचा अर्थ जाणून, आपल्या शक्तीनुसार जप करावा.

पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत् अगर्भं वा सगर्भं वा सगर्भस्तत्र शस्यते

पाच, तीन किंवा एक वेळा प्राणायाम करावा, गर्भयुक्त असो वा नसू दे, त्यात गर्भयुक्त जप श्रेष्ठ मानला जातो.

सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते एषु पञ्चविधेष्वेकः कर्तव्यः शक्तितो जपः

गर्भयुक्त जप, जरी हजार वेळा केला तरी, सिद्ध मानला जातो. या पाच प्रकारांमध्ये, आपल्याला जसे जमत असे जप करावा.

अङ्गुल्या जपसंख्यानमेकमेवमुदाहृतम् रेखयाष्टगुणं विद्यात्पुत्रजीवैर्दशाधिकम्

बोटांनी जप मोजणे एक गणले जाते, रेषांनी आठपट, पुत्रजीवाच्या बीयांनी दहा पट अधिक मानले जाते.

शतं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालैस्तु सहस्रकम् स्फटिकैर्दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते

शंख किंवा मणींनी शंभर, प्रवाळांनी हजार, स्फटिकांनी दहा हजार आणि मोत्यांनी लक्ष जप मानले जाते.

पद्माक्षैर्दशलक्षन्तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते कुशग्रंथ्या च रुद्राक्षैरनंतगुणितं भवेत्

कमळाच्या बीयांनी दहा लक्ष, सोन्याच्या मण्यांनी कोटी, कुशाच्या गाठींनी किंवा रुद्राक्षांनी अनंत पटीने जपाचे पुण्य वाढते.