शिवपुराणम्

मय्यासक्तेन मनसा यत्कृतं मम सुन्दरि मत्प्रियं च शिवं चैव क्रमेणाप्यक्रमेण वा

माझ्यावर मन लावून जे काही केले जाते, हे सुंदर मुख असलेल्या, ते जर मला प्रिय आणि मंगल असेल, तर क्रमाने असो वा नसो, ते मी स्वीकारतो.

तथापि मम भक्ता ये नात्यंतविवशाः पुनः तेषां सर्वेषु शास्त्रेषु मयेव नियमः कृतः

तरीही, जे माझे भक्त पूर्णपणे असहाय नाहीत, त्यांच्यासाठी मी सर्व शास्त्रांत नियम ठरवले आहेत.

तत्रादौ संप्रवक्ष्यामि मन्त्रसंग्रहणं शुभम् यं विना निष्फलं जाप्यं येन वा सफलं भवेत्

आता मी प्रथम शुभ मंत्रसंग्रह सांगतो, ज्याशिवाय जप निष्फळ होतो आणि ज्यामुळे तो फलदायी होतो.

आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं वरानने आज्ञार्थं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम्

सुंदर मुखी, आज्ञा नसलेली, योग्य कृती नसलेली, श्रद्धा नसलेली, उद्देश नसलेली, दक्षिणा न दिलेली किंवा नेहमीच केली जाणारी जप, असा जप निष्फळ ठरतो.

आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं ममात्मकम् एवं चेद्दक्षिणायुक्तं मंत्रसिद्धिर्महत्फलम्

पण ज्या वेळी आज्ञेने, योग्य कृतीने, श्रद्धेने आणि दक्षिणेसह जप केला जातो, तेव्हा मंत्र सिद्ध होतो आणि मोठे फळ मिळते.

उपगम्य गुरुं विप्रमाचार्यं तत्त्ववेदिनम् जापितं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम्

गुरू, विद्वान ब्राह्मण, सत्य जाणणारा आचार्य, चांगल्या गुणांनी युक्त आणि ध्यानयोगाला समर्पित अशा व्यक्तीकडे जाऊन जप करावा.

तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

शुद्ध भावनेने, मनापासून प्रयत्न करून, वाणीने, मनाने, शरीराने आणि संपत्तीने त्यांना संतुष्ट करावे.

आचार्यं पूजयेद्विप्रः सर्वदातिप्रयत्नतः हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

ब्राह्मणाने आचार्याची नेहमी अत्यंत प्रयत्नपूर्वक पूजा करावी आणि हत्ती, घोडे, रथ, रत्ने, जमीन आणि घरे यांचा दान द्यावा.

भूषणानि च वासांसि धान्यानि च धनानि च एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या च विभवे सति

आभूषणे, वस्त्रे, धान्य आणि धनही, सामर्थ्यानुसार, भक्तीने गुरुला द्यावे.

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः पश्चान्निवेद्य स्वात्मानं गुरवे सपरिच्छदम्

स्वतःच्या सिद्धीसाठी इच्छुक असणाऱ्याने कधीही धनाबद्दल कंजूषपणा करू नये; नंतर स्वतःला आणि आपली सर्व संपत्ती गुरुला समर्पित करावी.

एवं संपूज्य विधिवद्यथाशक्तित्ववंचयन् आददीत गुरोर्मंत्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

अशा प्रकारे, विधिपूर्वक आणि आपल्या सामर्थ्यानुसार फसवणूक न करता पूजा करून, गुरूकडून मंत्र आणि ज्ञान क्रमाने घ्यावे.

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम् शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम्

जेव्हा गुरू आपल्या सेवक, अहंकाररहित, स्वच्छ, स्नान केलेल्या आणि संयमी शिष्यावर संतुष्ट होतो,

स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुंभघृतेन वै जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च

तेव्हा तो शुद्धीसाठी पूर्ण कुंभातील तुपाने, मंत्राने शुद्ध केलेल्या पाण्याने आणि पुण्यद्रव्यांनी त्याचे स्नान घालतो.

अलंकृत्य सुवेषं च गंधस्रग्वस्त्रभूषणैः पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च

त्याला सुशोभित करून, सुवासिक, हार, वस्त्रे आणि दागिने घालून, शुभमंत्र म्हणून, ब्राह्मणांचा सन्मान करावा.

समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ

समुद्रकिनारी, नदीवर, गोठ्यात, देवळात किंवा शुद्ध जागी, किंवा घरीसुद्धा, योग्य वेळी आणि शुभ तिथीला,

नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते अनुगृह्य ततो दद्याज्ज्ञानं मम यथाविधि

शुभ नक्षत्रात, शुभ योगात, सर्व दोषरहित वेळी, त्यानंतर योग्य पद्धतीने त्याला ज्ञान द्यावे.

स्वरेणोच्चारयेत्सम्यगेकांते ऽतिप्रसन्नधीः उच्चार्योच्चारयित्वा तमावयोर्मंत्रमुत्तमम्

स्वच्छ स्वरात, एकांतात, अत्यंत प्रसन्न मनाने, आपला आणि त्याचा असा श्रेष्ठ मंत्र उच्चारावा आणि त्याला उच्चारायला लावावा.

शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति एवं दद्याद्गुरुर्मंत्रमाज्ञां चैव ततः परम्

शिव असो, शुभ असो, सौंदर्य असो, आपुलकी असो, असे म्हणत गुरू मंत्र आणि आज्ञा देतो.

एवं लब्ध्वा गुरोर्मंत्रमाज्ञां चैव समाहितः संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्

अशा प्रकारे गुरूकडून मंत्र आणि आज्ञा मिळाल्यावर, एकाग्र मनाने, संकल्प करून, नेहमी पूर्वसिद्ध विधीने जप करावा.

यावज्जीवं जपेन्नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम् अनन्यस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम्

तो आयुष्यभर, दररोज, एक हजार आठ वेळा जप करावा; दुसऱ्या कशातही आसक्ती न ठेवता, तो उच्च अवस्था प्राप्त करतो.

जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् नक्ताशी संयमी यस्स पौरश्चरणिकः स्मृतः

शंभर हजार अक्षरे, त्याच्या चारपट भक्तीने जपावीत; जो रात्रौच अन्न घेतो आणि संयमी असतो, तो पुरश्चरण करणारा मानला जातो.

यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेत्पुनः तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धदो भवेत्

जो मनुष्य पूर्वसंकल्प करून नेहमी जप करतो, त्याला या जगात कोणीही तोड नाही. तो स्वतः सिद्ध होतो आणि इतरांनाही सिद्धी देऊ शकतो.

स्नानं कृत्वा शुचौ देशे बद्ध्वा रुचिरमानसम् त्वया मां हृदि संचिंत्य संचिंत्य स्वगुरुं ततः

स्नान करून, स्वच्छ जागी, मन शांत करून, तू माझा आपल्या हृदयात विचार करावा आणि त्यानंतर आपल्या गुरूचाही तसाच विचार करावा.

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः विशोध्य पञ्चतत्त्वानि दहनप्लावनादिभिः

उत्तर किंवा पूर्व दिशेला तोंड करून, मौन धारण करून, मन एकाग्र करून, अग्नी, पाणी इत्यादींनी पंचमहाभूतांची शुद्धी करावी.

मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः आवयोर्विग्रहौ ध्यायन्प्राणापानौ नियम्य च

मंत्रन्यास वगैरे विधी करून, आपले शरीर पवित्र करून, माझ्या आणि तुझ्या दोघांच्या मूर्तीचे ध्यान करावे आणि श्वासोच्छ्वासावर नियंत्रण ठेवावे.

विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिञ्छन्दो ऽधिदैवतम् बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत्

मंत्राचा स्थान, त्याचे रूप, ऋषी, छंद, अधिदैवत, बीज, शक्ती आणि वाक्य आठवून, पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैवमध्यमम् अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः

मनाने जप करणे हे श्रेष्ठ मानले जाते, हलक्या आवाजात जप मध्यम समजला जातो आणि मोठ्याने बोलून जप करणे हे कनिष्ठ मानले जाते, असे शास्त्रज्ञ सांगतात.

उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम् अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः

श्रेष्ठ जपाचा दैवत रुद्र आहे, मध्यमाचा विष्णु आहे आणि कनिष्ठाचा ब्रह्मा आहे, असे क्रमाने सांगितले आहे.

यदुच्चनीचस्वरितैःस्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः मंत्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिको ऽयं जपस्स्मृतः

जेव्हा मंत्र मोठ्याने, उंच-नीच स्वरात, स्पष्ट किंवा अस्पष्ट शब्दांनी उच्चारला जातो, तेव्हा तो वाचिक जप म्हणतात.