शिवपुराणम्

गायत्र्यनुष्टुप् त्रिष्टुप् च छंदांसि बृहती विराट् इन्द्रो रुद्रो हरिर्ब्रह्मा स्कंदस्तेषां च देवताः

गायत्री, अनुष्टुप, त्रिष्टुप, बृहती आणि विराट हे छंद आहेत; इंद्र, रुद्र, हरि, ब्रह्मा आणि स्कंद या त्यांच्या देवता आहेत.

मम पञ्चमुखान्याहुः स्थाने तेषां वरानने पूर्वादेश्चोर्ध्वपर्यंतं नकारादि यथाक्रमम्

माझी पाच तोंडे आहेत असे सांगितले जाते; त्यांची योग्य जागा पूर्वेकडून वरपर्यंत, 'न' पासून सुरू होणारी अक्षरे योग्य क्रमाने लावलेली आहेत, हे सुंदर मुख असलेल्या.

अदात्तः प्रथमो वर्णश्चतुर्थश्च द्वितीयकः पञ्चमः स्वरितश्चैव तृतीयो निहतः स्मृतः

पहिले अक्षर अल्पप्राण आहे, चौथे दुसरे आहे, पाचवे स्वरित आहे आणि तिसरे निहत म्हणून ओळखले जाते.

मूलविद्या शिवं शैवं सूत्रं पञ्चाक्षरं तथा नामान्यस्य विजानीयाच्छैवं मे हृदयं महत्

मूळविद्या, शिव, शैवसूत्र, पंचाक्षरी मंत्र आणि त्याची नावे — हे सर्व माझे महान शैव हृदय समजावे.

नकारश्शिर उच्येत मकारस्तु शिखोच्यते शिकारः कवचं तद्वद्वकारो नेत्रमुच्यते

'न' हे शिर आहे असे म्हणतात, 'म' हे शिखा आहे, 'शि' हे कवच आहे, त्याचप्रमाणे 'व' हे नेत्र आहे असे सांगितले जाते.

यकारो ऽस्त्रं नमस्स्वाहा वषट् हुंवौषडित्यपि फडित्यपि च वर्णानामन्ते ऽङ्गत्वं यदा तदा

'य' हे अस्त्र आहे; 'नमः', 'स्वाहा', 'वषट्', 'हूं', 'वौषट्' आणि 'फट्' — ही अक्षरे शेवटी जोडली की ती त्याची अंगे होतात.

तत्रापि मूलमंत्रो ऽयं किंचिद्भेदसमन्वयात् तत्रापि पञ्चमो वर्णो द्वादशस्वरभूषितः

तरीही, या मूळमंत्रात थोडे बदल असले तरी, पाचवे अक्षर बारा स्वरांनी सुशोभित आहे.

तास्मादनेन मंत्रेण मनोवाक्कायभेदतः आवयोरर्चनं कुर्याज्जपहोमादिकं तथा

म्हणून या मंत्राने, मन, वाणी आणि शरीर यांच्या भेदाने आमची पूजा, जप, होम वगैरे करावी.

यथाप्रज्ञं यथाकालं यथाशास्त्रं यथामति यथाशक्ति यथासंपद्यथायोगं यथारति

स्वतःच्या समजुतीनुसार, योग्य वेळेनुसार, शास्त्राप्रमाणे, आपल्या शक्तीनुसार, क्षमतेनुसार, साधनांनुसार, योग्यानुसार आणि इच्छेनुसार.

यदा कदापि वा भक्त्या यत्र कुत्रापि वा कृता येन केनापि वा देवि पूजा मुक्तिं नयिष्यते

जेव्हा, जिथे, ज्याने, जशी भक्तीने पूजा केली जाते, हे देवी, ती पूजा मुक्तीकडे नेते.

मय्यासक्तेन मनसा यत्कृतं मम सुन्दरि मत्प्रियं च शिवं चैव क्रमेणाप्यक्रमेण वा

माझ्यावर मन लावून जे काही केले जाते, हे सुंदर मुख असलेल्या, ते जर मला प्रिय आणि मंगल असेल, तर क्रमाने असो वा नसो, ते मी स्वीकारतो.

तथापि मम भक्ता ये नात्यंतविवशाः पुनः तेषां सर्वेषु शास्त्रेषु मयेव नियमः कृतः

तरीही, जे माझे भक्त पूर्णपणे असहाय नाहीत, त्यांच्यासाठी मी सर्व शास्त्रांत नियम ठरवले आहेत.

तत्रादौ संप्रवक्ष्यामि मन्त्रसंग्रहणं शुभम् यं विना निष्फलं जाप्यं येन वा सफलं भवेत्

आता मी प्रथम शुभ मंत्रसंग्रह सांगतो, ज्याशिवाय जप निष्फळ होतो आणि ज्यामुळे तो फलदायी होतो.

आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं वरानने आज्ञार्थं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम्

सुंदर मुखी, आज्ञा नसलेली, योग्य कृती नसलेली, श्रद्धा नसलेली, उद्देश नसलेली, दक्षिणा न दिलेली किंवा नेहमीच केली जाणारी जप, असा जप निष्फळ ठरतो.

आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं ममात्मकम् एवं चेद्दक्षिणायुक्तं मंत्रसिद्धिर्महत्फलम्

पण ज्या वेळी आज्ञेने, योग्य कृतीने, श्रद्धेने आणि दक्षिणेसह जप केला जातो, तेव्हा मंत्र सिद्ध होतो आणि मोठे फळ मिळते.

उपगम्य गुरुं विप्रमाचार्यं तत्त्ववेदिनम् जापितं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम्

गुरू, विद्वान ब्राह्मण, सत्य जाणणारा आचार्य, चांगल्या गुणांनी युक्त आणि ध्यानयोगाला समर्पित अशा व्यक्तीकडे जाऊन जप करावा.

तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

शुद्ध भावनेने, मनापासून प्रयत्न करून, वाणीने, मनाने, शरीराने आणि संपत्तीने त्यांना संतुष्ट करावे.

आचार्यं पूजयेद्विप्रः सर्वदातिप्रयत्नतः हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

ब्राह्मणाने आचार्याची नेहमी अत्यंत प्रयत्नपूर्वक पूजा करावी आणि हत्ती, घोडे, रथ, रत्ने, जमीन आणि घरे यांचा दान द्यावा.

भूषणानि च वासांसि धान्यानि च धनानि च एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या च विभवे सति

आभूषणे, वस्त्रे, धान्य आणि धनही, सामर्थ्यानुसार, भक्तीने गुरुला द्यावे.

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः पश्चान्निवेद्य स्वात्मानं गुरवे सपरिच्छदम्

स्वतःच्या सिद्धीसाठी इच्छुक असणाऱ्याने कधीही धनाबद्दल कंजूषपणा करू नये; नंतर स्वतःला आणि आपली सर्व संपत्ती गुरुला समर्पित करावी.

एवं संपूज्य विधिवद्यथाशक्तित्ववंचयन् आददीत गुरोर्मंत्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

अशा प्रकारे, विधिपूर्वक आणि आपल्या सामर्थ्यानुसार फसवणूक न करता पूजा करून, गुरूकडून मंत्र आणि ज्ञान क्रमाने घ्यावे.

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम् शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम्

जेव्हा गुरू आपल्या सेवक, अहंकाररहित, स्वच्छ, स्नान केलेल्या आणि संयमी शिष्यावर संतुष्ट होतो,

स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुंभघृतेन वै जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च

तेव्हा तो शुद्धीसाठी पूर्ण कुंभातील तुपाने, मंत्राने शुद्ध केलेल्या पाण्याने आणि पुण्यद्रव्यांनी त्याचे स्नान घालतो.

अलंकृत्य सुवेषं च गंधस्रग्वस्त्रभूषणैः पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च

त्याला सुशोभित करून, सुवासिक, हार, वस्त्रे आणि दागिने घालून, शुभमंत्र म्हणून, ब्राह्मणांचा सन्मान करावा.

समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ

समुद्रकिनारी, नदीवर, गोठ्यात, देवळात किंवा शुद्ध जागी, किंवा घरीसुद्धा, योग्य वेळी आणि शुभ तिथीला,

नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते अनुगृह्य ततो दद्याज्ज्ञानं मम यथाविधि

शुभ नक्षत्रात, शुभ योगात, सर्व दोषरहित वेळी, त्यानंतर योग्य पद्धतीने त्याला ज्ञान द्यावे.

स्वरेणोच्चारयेत्सम्यगेकांते ऽतिप्रसन्नधीः उच्चार्योच्चारयित्वा तमावयोर्मंत्रमुत्तमम्

स्वच्छ स्वरात, एकांतात, अत्यंत प्रसन्न मनाने, आपला आणि त्याचा असा श्रेष्ठ मंत्र उच्चारावा आणि त्याला उच्चारायला लावावा.

शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति एवं दद्याद्गुरुर्मंत्रमाज्ञां चैव ततः परम्

शिव असो, शुभ असो, सौंदर्य असो, आपुलकी असो, असे म्हणत गुरू मंत्र आणि आज्ञा देतो.

एवं लब्ध्वा गुरोर्मंत्रमाज्ञां चैव समाहितः संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्

अशा प्रकारे गुरूकडून मंत्र आणि आज्ञा मिळाल्यावर, एकाग्र मनाने, संकल्प करून, नेहमी पूर्वसिद्ध विधीने जप करावा.