शिवपुराणम्

अलब्धालब्ध एवेह कोटिकोटिगुणाधिकः तस्माल्लब्ध्वैव मां देवि मन्त्रेणानेन पूजयेत्

मिळवलं असो वा नसलं तरी, तो इथे कोट्यावधी पट अधिक श्रेष्ठ असतो; म्हणून, हे देवी, मला मिळवल्यावर या मंत्राने पूजा करावी.

लब्ध्वा संपूजयेद्यस्तु मैत्र्यादिगुणसंयुतः ब्रह्मचर्यरतो भक्त्या मत्सादृश्यमवाप्नुयात्

पण जो मला मिळवून, मैत्री वगैरे गुणांनी युक्त होऊन, ब्रह्मचर्य पाळून आणि भक्तीने पूजा करतो, तो माझ्यासारखं स्थान मिळवतो.

किमत्र बहुनोक्तेन भक्तास्सर्वेधिकारिणः मम पञ्चाक्षरे मंत्रे तस्माच्छ्रेष्ठतरो हि सः

यापेक्षा जास्त सांगण्याची गरज नाही; माझे सर्व भक्त सर्व काही करू शकतात, पण पाच अक्षरी मंत्राला समर्पित असलेला भक्त सर्वांत श्रेष्ठ आहे.

पञ्चाक्षरप्रभावेण लोकवेदमहर्षयः तिष्ठंति शाश्वता धर्मा देवास्सर्वमिदं जगत्

पाच अक्षरी मंत्राच्या प्रभावामुळेच सर्व लोक, वेद, महर्षी, शाश्वत धर्म, देवता आणि हे सगळं जग टिकून आहे.

प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे सर्वं प्रकृतिमापन्नं तत्र संलयमेष्यति

प्रलय आला की, स्थिर आणि चल सर्व काही नष्ट होतं, आणि सर्व काही मूळ स्वरूपात परत जातं आणि तिथे विलीन होतं.

एको ऽहं संस्थितो देवि न द्वितीयो ऽस्ति कुत्रचित् तदा वेदाश्च शास्त्राणि सर्वे पञ्चाक्षरे स्थिताः

त्या वेळी, हे देवी, मी एकटाच उरतो; दुसरा कुठेच नसतो. तेव्हा वेद आणि सर्व शास्त्रं पाच अक्षरी मंत्रातच स्थिर असतात.

ते नाशं नैव संप्राप्ता मच्छक्त्या ह्यनुपालिताः ततस्सृष्टिरभून्मत्तः प्रकृत्यात्मप्रभेदतः

ती सर्व शास्त्रं माझ्या शक्तीने राखली जातात, त्यामुळे त्यांचा नाश होत नाही; मग माझ्यापासून, प्रकृती आणि आत्म्याच्या भेदाने सृष्टी निर्माण होते.

गुणमूर्त्यात्मनां चैव ततोवांतरसंहृतिः तदा नारायणश्शेते देवो मायामयीं तनुम्

मग, जेव्हा अंतरंग गुणांचा संहार होतो, तेव्हा गुणांचा मूर्तिमंत असलेला नारायण, मायेमुळे बनलेल्या देहात विसावतो.

आस्थाय भोगिपर्यंकशयने तोयमध्यगः तन्नाभिपंकजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

तो पाण्याच्या मध्यभागी नागाच्या शय्येवर झोपलेला असताना, त्याच्या नाभीतील कमळातून पाच मुखांचा ब्रह्मा उत्पन्न झाला.

सिसृक्षमाणो लोकांस्त्रीन्न सक्तो ह्यसहायवान् मुनीन्दश ससर्जादौ मानसानमितौजसः

तीन लोकांची निर्मिती करण्याची इच्छा धरून, आसक्ती न ठेवता आणि कोणाच्याही मदतीशिवाय, त्याने प्रथम आपल्या मनातून प्रचंड तेजस्वी दहा ऋषी निर्माण केले.

तेषां सिद्धिविवृद्ध्यर्थं मां प्रोवाच पितामहः मत्पुत्राणां महादेव शक्तिं देहि महेश्वर

त्यांच्या सिद्धी आणि वृद्धीसाठी ब्रह्मदेवाने मला म्हटले, 'महादेव, माझ्या मुलांना शक्ती दे, हे महेश्वर.'

इत्येवं प्रार्थितस्तेन पञ्चवक्त्रधरो ह्यहम् पञ्चाक्षराणि क्रमशः प्रोक्तवान्पद्मयोनये

त्याच्या अशा विनंतीनंतर, मी पाच मुखांनी कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माला पाच अक्षरी मंत्र एकामागोमाग एक सांगितले.

स पञ्चवदनैस्तानि गृह्णंल्लोकपितामहः वाच्यवाचकभावेन ज्ञातवान्मां महेश्वरम्

लोकांचे पितामह ब्रह्मा, पाच मुखांनी ते मंत्र ग्रहण करून, शब्द आणि अर्थ यांच्या संबंधाने मला, महेश्वराला, ओळखू लागला.

ज्ञात्वा प्रयोगं विविधं सिद्धमंत्रः प्रजापतिः पुत्रेभ्यः प्रददौ मंत्रं मंत्रार्थं च यथातथम्

मंत्रांचा विविध उपयोग समजून घेऊन, मंत्रसिद्ध ब्रह्मदेवाने मंत्र आणि त्याचा अर्थ आपल्या मुलांना जसा आहे तसा दिला.

ते च लब्ध्वा मंत्ररत्नं साक्षाल्लोकपितामहात् तदाज्ञप्तेन मार्गेण मदाराधनकांक्षिणः

आणि त्यांनी, लोकपितामह ब्रह्माकडून थेट मंत्ररत्न मिळवून, सांगितलेल्या मार्गाने माझ्या उपासनेसाठी इच्छा धरली.

मेरोस्तु शिखरे रम्ये मुंजवान्नाम पर्वतः मत्प्रियः सततं श्रीमान्मद्भक्तै रक्षितस्सदा

मेरूच्या सुंदर शिखरावर मुञ्जवत नावाचा डोंगर आहे, तो मला नेहमी प्रिय असून, तेजस्वी आणि माझ्या भक्तांनी नेहमी राखला जातो.

तस्याभ्याशे तपस्तीव्रं लोकं स्रष्टुं समुत्सुकाः दिव्यं वर्षसहस्रं तु वायुभक्षास्समाचरन्

त्या ठिकाणी, जग निर्मिण्याच्या उत्कंठेने, त्यांनी दिव्य हजार वर्षे फक्त वायूवर राहून कठोर तपस्या केली.

तेषां भक्तिमहं दृष्ट्वा सद्यः प्रत्यक्षतामियाम् ऋषिं छंदश्च कीलं च बीजशक्तिं च दैवतम्

त्यांची भक्ती पाहून, मी त्वरित त्यांच्या समोर प्रकट झालो, ऋषी, छंद, कीलक, बीजशक्ती आणि देवता यांसह.

न्यासं षडंगं दिग्बंधं विनियोगमशेषतः प्रोक्तवानहमार्याणां जगत्सृष्टिविवृद्धये

जगाच्या सृष्टीच्या वृद्धीसाठी मी त्यांना षडंगन्यास, दिशाबंधन आणि सर्व प्रकारचे विनियोग पूर्णपणे शिकवले.

ततस्ते मंत्रमाहात्म्यादृषयस्तपसेधिताः सृष्टिं वितन्वते सम्यक्सदेवासुरमानुषीम्

मग मंत्राच्या महात्म्याने समर्थ झालेले आणि तपश्चर्येने सिद्ध झालेले ऋषी, देव, असुर आणि मानवांची सृष्टी योग्य रीतीने करू लागले.

अस्याः परमविद्यायास्स्वरूपमधुनोच्यते आदौ नमः प्रयोक्तव्यं शिवाय तु ततः परम्

आता या परमविद्येचे स्वरूप सांगतो: प्रथम 'नमः' म्हणावे, त्यानंतर 'शिवाय', आणि मग उर्वरित भाग.

सैषा पञ्चाक्षरी विद्या सर्वश्रुतिशिरोगता सर्वजातस्य सर्वस्य बीजभूता सनातनी

हीच ती पाच अक्षरी विद्या आहे, जी सर्व वेदांच्या शिरोभागी आहे, सर्व सृष्टीची आणि सर्व प्राण्यांची सनातन बीजस्वरूप आहे.

प्रथमं मन्मुखोद्गीर्णा सा ममैवास्ति वाचिका तप्तचामीकरप्रख्या पीनोन्नतपयोधरा

सर्वप्रथम माझ्या मुखातून उच्चारलेली हीच माझी वाणी आहे, ती तप्त सोन्यासारखी तेजस्वी असून, तिचे स्तन उन्नत आणि भरलेले आहेत.

चतुर्भुजा त्रिनयना बालेंदुकृतशेखरा पद्मोत्पलकरा सौम्या वरदाभयपाणिका

ती चार हातांची, तीन डोळ्यांची, बालचंद्राचा मुकुट घातलेली, कमळ आणि नीलकमळ हातात धरलेली, सौम्य, वरद आणि अभय हस्त असलेली आहे.

सर्वलक्षणसंपन्ना सर्वाभरणभूषिता सितपद्मासनासीना नीलकुंचितमूर्धजा

ती सर्व लक्षणांनी संपन्न, सर्व अलंकारांनी सुशोभित, पांढऱ्या कमळावर बसलेली आणि काळ्या कुरळ्या केसांची आहे.

अस्याः पञ्चविधा वर्णाः प्रस्फुरद्रश्मिमंडलाः पीतः कृष्णस्तथा धूम्रः स्वर्णाभो रक्त एव च

तिच्या अंगात पाच रंग आहेत, जे तेजस्वी वर्तुळांसह चमकत आहेत — पिवळा, काळा, धुरकट, सोन्यासारखा आणि लाल.

पृथक्प्रयोज्या यद्येते बिंदुनादविभूषिताः अर्धचन्द्रनिभो बिंदुर्नादो दीपशिखाकृतिः

हे रंग वेगवेगळे वापरायचे, जोपर्यंत त्यांना बिंदू आणि नादाने सजवलेले नाही. बिंदू अर्ध्या चंद्रासारखा दिसतो आणि नाद दिव्याच्या ज्योतीसारखा असतो.

बीजं द्वितीयं बीजेषु मंत्रस्यास्य वरानने दीर्घपूर्वं तुरीयस्य पञ्चमं शक्तिमादिशेत्

हे सुंदर मुख असलेल्या, या मंत्रातील दुसरा अक्षर बीज आहे; चौथा, जो लांब उच्चाराचा आहे, तो तिसरा आहे; आणि पाचवा शक्ती म्हणून सांगितला आहे.

वामदेवो नाम ऋषिः पंक्तिश्छन्द उदाहृतम् देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने

या मंत्राचा ऋषी वामदेव आहे, छंद पंक्ति आहे, आणि या मंत्राची देवता मीच, शिव आहे, हे सुंदर मुख असलेल्या.