शिवपुराणम्

स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं भाषितं यत्सुशोभनम् वाक्यं मुनिवरैः शांतैस्तद्विज्ञेयं सुभाषितम्

स्वर्ग आणि मोक्ष मिळवण्यासाठी जे सुंदर वचन शांत आणि ज्ञानी ऋषींनी सांगितले आहे, तेच उत्तम वचन समजावे.

रागद्वेषानृतक्रोधकामतृष्णानुसारि यत् वाक्यं निरयहेतुत्वात्तद्दुर्भाषितमुच्यते

ज्या बोलण्यामागे आसक्ती, द्वेष, खोटेपणा, राग, वासना किंवा तृष्णा असते, ती वाणी नरकाला नेणारी म्हणून कठोर समजली जाते.

संस्कृतेनापि किं तेन मृदुना ललितेन वा अविद्यारागवाक्येन संसारक्लेशहेतुना

मृदू किंवा सुंदर संस्कृत बोलण्यात काय उपयोग, जर ती अज्ञान आणि आसक्तीने भरलेली असेल आणि त्यामुळे संसारातील दुःख वाढत असेल?

यच्छ्रुत्वा जायते श्रेयो रागादीनां च संशयः विरूपमपि तद्वाक्यं विज्ञेयमिति शोभनम्

कोणतीही वाणी, जरी ती साधी असली तरी, ऐकल्यावर कल्याण घडते आणि आसक्तीसारख्या दोषांबद्दल शंका निर्माण होते, तीच शुभ समजावी.

बहुत्वेपि हि मंत्राणां सर्वज्ञेन शिवेन यः प्रणीतो विमलो मन्त्रो न तेन सदृशः क्वचित्

मंत्र कितीही असले तरी, सर्वज्ञ शिवाने रचलेला शुद्ध मंत्र कुठेही त्याच्या बरोबरीचा नाही.

सांगानि वेदशास्त्राणि संस्थितानि षडक्षरे न तेन सदृशस्तस्मान्मन्त्रो ऽप्यस्त्यपरः क्वचित्

वेद आणि त्यांचे सर्व अंग, तसेच सहा अक्षरी मंत्रात सामावलेली सर्व शास्त्रे, याही त्या मंत्राच्या तोडीची नाहीत; दुसरा कोणताही मंत्र त्यासारखा नाही.

सप्तकोटिमहामन्त्रैरुपमन्त्रैरनेकधा मन्त्रः षडक्षरो भिन्नस्सूत्रं वृत्यात्मना यथा

सत्तर कोटी मोठे मंत्र आणि असंख्य उपमंत्र असले तरी, सहा अक्षरी मंत्र वेगळाच आहे, जणू विणलेल्या कापडातला धागा.

शिवज्ञानानि यावंति विद्यास्थानापि यानि च षडक्षरस्य सूत्रस्य तानि भाष्यं समासतः

शिवाविषयीची सर्व ज्ञानशाखा आणि विद्यास्थाने, या सर्वांचा सारांश सहा अक्षरी मंत्रावर भाष्य करणारा आहे.

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैश्शास्त्रैर्वा बहुविस्तरैः यस्योन्नमः शिवायेति मन्त्रो ऽयं हृदि संस्थितः

ज्याच्या हृदयात 'नम: शिवाय' हा मंत्र दृढपणे आहे, त्याला अनेक मंत्र किंवा विस्ताराने सांगितलेली शास्त्रे कशाला उपयोगी?

तेनाधीतं श्रुतं तेन कृतं सर्वमनुष्ठितम् येनोन्नमश्शिवायेति मंत्राभ्यासः स्थिरीकृतः

'नम: शिवाय' या मंत्राचा सराव ज्याने दृढ केला, त्याने जे काही शिकले, ऐकले किंवा केले, ते सर्व साध्य झाले.

नमस्कारादिसंयुक्तं शिवायेत्यक्षरत्रयम् जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

ज्याच्या जिभेवर नेहमी 'शिवाय' ही तीन अक्षरे, नमस्कारासारख्या कृतींसह असतात, त्याचे जीवन खरेच सफल होते.

अंत्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पंडितो ऽपि वा पञ्चाक्षरजपे निष्ठो मुच्यते पापपंजरात्

कोणीही असो—अंत्यज, नीच, मूर्ख किंवा विद्वान—जो पंचाक्षरी मंत्राच्या जपात निष्ठावान असतो, तो पापाच्या पिंजऱ्यातून मुक्त होतो.

इत्युक्तं परमेशेन देव्या पृष्टेन शूलिना हिताय सर्वमर्त्यानां द्विजानां तु विशेषतः

हे सर्व परमेवराने, त्रिशूळधारी शिवाने, देवीच्या प्रश्नावर, सर्व माणसांच्या हितासाठी, विशेषतः ब्राह्मणांसाठी सांगितले आहे.

कलौ कलुषिते काले दुर्जये दुरतिक्रमे अपुण्यतमसाच्छन्ने लोके धर्मपराङ्मुखे

कलियुगात, जेव्हा काळ दूषित, जिंकता न येणारा आणि टाळता न येणारा असतो, जेव्हा जग सर्वात मोठ्या पापाने झाकलेले आणि धर्माकडे पाठ फिरवलेले असते—

क्षीणे वर्णाश्रमाचारे संकटे समुपस्थिते सर्वाधिकारे संदिग्धे निश्चिते वापि पर्यये

जेव्हा वर्णाश्रमधर्माची आचारश्रेणी क्षीण होते, संकट येते, सर्व अधिकार शंका किंवा बदलाच्या अवस्थेत असतात—

तदोपदेशे विहते गुरुशिष्यक्रमे गते केनोपायेन मुच्यंते भक्तास्तव महेश्वर

त्या वेळी, उपदेश थांबतो आणि गुरु-शिष्य परंपराही संपते, मग तुझ्या भक्तांना, महादेव, कोणत्या उपायाने मुक्ती मिळते?

आश्रित्य परमां विद्यां हृद्यां पञ्चाक्षरीं मम भक्त्या च भावितात्मानो मुच्यंते कलिजा नराः

जे कलियुगातील माणसे माझ्या श्रेष्ठ, हृदयाशी लागलेल्या पंचाक्षरी मंत्राचा आश्रय घेतात आणि भक्तीने मन लावतात, ती मुक्त होतात.

मनोवाक्कायजैर्दोषैर्वक्तुं स्मर्तुमगोचरैः दूषितानां कृतघ्नानां निंदकानां छलात्मनाम्

ज्यांचे मन, वाणी आणि शरीर दोषांनी भरलेले आहे, जे कृतघ्न, निंदा करणारे किंवा कपटी आहेत, आणि ज्या बोलू किंवा आठवूही शकत नाहीत—

लुब्धानां वक्रमनसामपि मत्प्रवणात्मनाम् मम पञ्चाक्षरी विद्या संसारभयतारिणी

जरी ते लोभी किंवा वाकड्या मनाचे असले, तरी त्यांचे मन माझ्याकडे वळले असेल, तर माझा पंचाक्षरी मंत्र त्यांना संसाराच्या भीतीतून पार नेतो.

मयैवमसकृद्देवि प्रतिज्ञातं धरातले पतितो ऽपि विमुच्येत मद्भक्तो विद्ययानया

हे देवी, मी पृथ्वीवर वारंवार सांगितलं आहे की, माझा भक्त जरी चुकला तरी या ज्ञानामुळे तो मुक्त होतो.

कर्मायोग्यो भवेन्मर्त्यः पतितो यदि सर्वथा कर्मायोगेन यत्कर्म कृतं च नरकाय हि ततः कथं विमुच्येत पतितो विद्यया ऽनया

माणूस कर्म करण्यास अयोग्य असेल आणि सर्व प्रकारे चुकला असेल, तर त्याच्या कर्मामुळे तो नरकात जातो; मग तो या ज्ञानाने कसा मुक्त होईल?

तथ्यमेतत्त्वया प्रोक्तं तथा हि शृणु सुन्दरि रहस्यमिति मत्वैतद्गोपितं यन्मया पुरा

तू जे सांगितलंस ते खरं आहे. म्हणून, सुंदरिये, आता एक गुपित ऐक, जे मी पूर्वी गुप्त ठेवलं होतं.

समंत्रकं मां पतितः पूजयेद्यदि मोहितः नारकी स्यान्न सन्देहो मम पञ्चाक्षरं विना

कोणी चुकलेला, मोहाने भरलेला माझी पूजा मंत्राने करतो, पण माझ्या पाच अक्षरी मंत्राशिवाय, तर तो नक्कीच नरकात जातो, यात शंका नाही.

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति मम लोकसमागमः

पाणी किंवा वायूवर जगणारे, किंवा इतर जे व्रतांनी कृश झाले आहेत, केवळ या व्रतांनी त्यांना माझ्या लोकात स्थान मिळत नाही.

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यो हि मां सकृदर्चयेत् सो ऽपि गच्छेन्मम स्थानं मन्त्रस्यास्यैव गौरवात्

जो कोणी भक्तीने फक्त एकदाच पाच अक्षरी मंत्राने माझी पूजा करतो, तोही या मंत्राच्या महिम्यामुळे माझ्या स्थानाला पोहोचतो.

तस्मात्तपांसि यज्ञाश्च व्रतानि नियमास्तथा पञ्चाक्षरार्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समः

म्हणून तप, यज्ञ, व्रतं, आणि नियम—even कोटीच्या एक अंशानेही—पाच अक्षरी मंत्राच्या पूजेइतके होत नाहीत.

बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पाशात्पञ्चाक्षरेण यः पूजयेन्मां स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा

कोणी बांधलेला असो वा मुक्त, जो पाच अक्षरी मंत्राने माझी पूजा करतो, तो नक्कीच मुक्त होतो; यात अजिबात शंका नाही.

अरुद्रो वा सरुद्रो वा सकृत्पञ्चाक्षरेण यः पूजयेत्पतितो वापि मूढो वा मुच्यते नरः

कोणी रागावलेला असो वा नसो, जो पाच अक्षरी मंत्राने माझी पूजा करतो, तो चुकलेला किंवा मूढ असला तरी, तो माणूस मुक्त होतो.

षडक्षरेण वा देवि तथा पञ्चाक्षरेण वा स ब्रह्मांगेन मां भक्त्या पूजयेद्यदि मुच्यते

हे देवी, सहा अक्षरी किंवा पाच अक्षरी मंत्राने, जो भक्तीने योग्य रीतीने माझी पूजा करतो, तो मुक्त होतो.