शिवपुराणम्

न सर्वज्ञं विना पुंसामादिसर्गः प्रसिद्ध्यति वैद्यं विना निरानंदाः क्लिश्यंते रोगिणो यथा

सर्वज्ञाशिवाय, जीवांची आदिसृष्टी घडू शकत नाही, जसे वैद्याशिवाय रोग्यांना त्रासच होतो आणि त्यांना आनंद मिळत नाही.

तस्मादनादिः सर्वज्ञः परिपूर्णस्सदाशिवः अस्ति नाथः परित्राता पुंसां संसारसागरात्

म्हणूनच, अनादी, सर्वज्ञ आणि पूर्ण असलेला सदाशिव, हा संसारसागरातून जीवांचे रक्षण करणारा नाथ आहे.

आदिमध्यांतनिर्मुक्तस्स्वभावविमलः प्रभुः सर्वज्ञः परिपूर्णश्च शिवो ज्ञेयश्शिवागमे

जो प्रारंभ, मध्य आणि अंत यापासून मुक्त आहे, स्वभावतः निर्मळ, सर्वज्ञ आणि पूर्ण आहे, असा शिव, शिवागमात जाणून घ्यावा.

तस्याभिधानमन्त्रो ऽयमभिधेयश्च स स्मृतः अभिधानाभिधेयत्वान्मंत्रस्सिद्धः परश्शिवः

त्याचे नाव म्हणजे हा मंत्र आहे, आणि तो मंत्राने दर्शविला जातो; नाव आणि अर्थ यांचा संबंध असल्यामुळे, हा मंत्रच परमार्थाने परमशिव आहे.

एतावत्तु शिवज्ञानमेतावत्परमं पदम् यदोंनमश्शिवायेति शिववाक्यं षडक्षरम्

हेच शिवाचे खरे ज्ञान आहे, हेच सर्वोच्च स्थान आहे – 'ॐ नमः शिवाय' हे षडक्षरी शिववाक्य.

विधिवाक्यमिदं शैवं नार्थवादं शिवात्मकम् यस्सर्वज्ञस्सुसंपूर्णः स्वभावविमलः शिवः

हे शैव वाक्य आज्ञा आहे, केवळ स्तुती नाही; कारण शिव सर्वज्ञ, पूर्ण आणि स्वभावतः निर्मळ आहे.

लोकानुग्रहकर्ता च स मृषार्थं कथं वदेत् यद्यथावस्थितं वस्तु गुणदोषैः स्वभावतः

जो लोकांचे कल्याण करणारा आहे, तो कधीही असत्य बोलू शकत नाही; जे काही आहे, ते गुणदोषांसह आपल्या स्वभावानेच आहे.

यावत्फलं च तत्पूर्णं सर्वज्ञस्तु यथा वदेत् रागाज्ञानादिभिर्दोषैर्ग्रस्तत्वादनृतं वदेत्

जे फळ पूर्ण आहे, त्यानुसार सर्वज्ञ बोलतो; ज्याला राग, अज्ञान यांसारखे दोष आहेत, तोच असत्य बोलतो.

ते चेश्वरे न विद्येते ब्रूयात्स कथमन्यथा अज्ञाताशेषदोषेण सर्वज्ञेय शिवेन यत् प्रणीतममलं वाक्यं तत्प्रमाणं न संशयः

पण असे दोष ईश्वरात नाहीत; मग तो कसा असत्य बोलेल? शिव, जो सर्वज्ञ आणि सर्व दोषांपासून मुक्त आहे, त्याने सांगितलेले शुद्ध वाक्य हेच प्रमाण आहे, यात शंका नाही.

तस्मादीश्वरवाक्यानि श्रद्धेयानि विपश्चिता यथार्थपुण्यपापेषु तदश्रद्धो व्रजत्यधः

म्हणूनच, ज्ञानी लोकांनी ईश्वराचे वचन विश्वासाने मानावे; पुण्य आणि पाप याबद्दल जे खरे आहे, त्यावर जो विश्वास ठेवत नाही, तो अधःपतित होतो.

स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं भाषितं यत्सुशोभनम् वाक्यं मुनिवरैः शांतैस्तद्विज्ञेयं सुभाषितम्

स्वर्ग आणि मोक्ष मिळवण्यासाठी जे सुंदर वचन शांत आणि ज्ञानी ऋषींनी सांगितले आहे, तेच उत्तम वचन समजावे.

रागद्वेषानृतक्रोधकामतृष्णानुसारि यत् वाक्यं निरयहेतुत्वात्तद्दुर्भाषितमुच्यते

ज्या बोलण्यामागे आसक्ती, द्वेष, खोटेपणा, राग, वासना किंवा तृष्णा असते, ती वाणी नरकाला नेणारी म्हणून कठोर समजली जाते.

संस्कृतेनापि किं तेन मृदुना ललितेन वा अविद्यारागवाक्येन संसारक्लेशहेतुना

मृदू किंवा सुंदर संस्कृत बोलण्यात काय उपयोग, जर ती अज्ञान आणि आसक्तीने भरलेली असेल आणि त्यामुळे संसारातील दुःख वाढत असेल?

यच्छ्रुत्वा जायते श्रेयो रागादीनां च संशयः विरूपमपि तद्वाक्यं विज्ञेयमिति शोभनम्

कोणतीही वाणी, जरी ती साधी असली तरी, ऐकल्यावर कल्याण घडते आणि आसक्तीसारख्या दोषांबद्दल शंका निर्माण होते, तीच शुभ समजावी.

बहुत्वेपि हि मंत्राणां सर्वज्ञेन शिवेन यः प्रणीतो विमलो मन्त्रो न तेन सदृशः क्वचित्

मंत्र कितीही असले तरी, सर्वज्ञ शिवाने रचलेला शुद्ध मंत्र कुठेही त्याच्या बरोबरीचा नाही.

सांगानि वेदशास्त्राणि संस्थितानि षडक्षरे न तेन सदृशस्तस्मान्मन्त्रो ऽप्यस्त्यपरः क्वचित्

वेद आणि त्यांचे सर्व अंग, तसेच सहा अक्षरी मंत्रात सामावलेली सर्व शास्त्रे, याही त्या मंत्राच्या तोडीची नाहीत; दुसरा कोणताही मंत्र त्यासारखा नाही.

सप्तकोटिमहामन्त्रैरुपमन्त्रैरनेकधा मन्त्रः षडक्षरो भिन्नस्सूत्रं वृत्यात्मना यथा

सत्तर कोटी मोठे मंत्र आणि असंख्य उपमंत्र असले तरी, सहा अक्षरी मंत्र वेगळाच आहे, जणू विणलेल्या कापडातला धागा.

शिवज्ञानानि यावंति विद्यास्थानापि यानि च षडक्षरस्य सूत्रस्य तानि भाष्यं समासतः

शिवाविषयीची सर्व ज्ञानशाखा आणि विद्यास्थाने, या सर्वांचा सारांश सहा अक्षरी मंत्रावर भाष्य करणारा आहे.

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैश्शास्त्रैर्वा बहुविस्तरैः यस्योन्नमः शिवायेति मन्त्रो ऽयं हृदि संस्थितः

ज्याच्या हृदयात 'नम: शिवाय' हा मंत्र दृढपणे आहे, त्याला अनेक मंत्र किंवा विस्ताराने सांगितलेली शास्त्रे कशाला उपयोगी?

तेनाधीतं श्रुतं तेन कृतं सर्वमनुष्ठितम् येनोन्नमश्शिवायेति मंत्राभ्यासः स्थिरीकृतः

'नम: शिवाय' या मंत्राचा सराव ज्याने दृढ केला, त्याने जे काही शिकले, ऐकले किंवा केले, ते सर्व साध्य झाले.

नमस्कारादिसंयुक्तं शिवायेत्यक्षरत्रयम् जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

ज्याच्या जिभेवर नेहमी 'शिवाय' ही तीन अक्षरे, नमस्कारासारख्या कृतींसह असतात, त्याचे जीवन खरेच सफल होते.

अंत्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पंडितो ऽपि वा पञ्चाक्षरजपे निष्ठो मुच्यते पापपंजरात्

कोणीही असो—अंत्यज, नीच, मूर्ख किंवा विद्वान—जो पंचाक्षरी मंत्राच्या जपात निष्ठावान असतो, तो पापाच्या पिंजऱ्यातून मुक्त होतो.

इत्युक्तं परमेशेन देव्या पृष्टेन शूलिना हिताय सर्वमर्त्यानां द्विजानां तु विशेषतः

हे सर्व परमेवराने, त्रिशूळधारी शिवाने, देवीच्या प्रश्नावर, सर्व माणसांच्या हितासाठी, विशेषतः ब्राह्मणांसाठी सांगितले आहे.

कलौ कलुषिते काले दुर्जये दुरतिक्रमे अपुण्यतमसाच्छन्ने लोके धर्मपराङ्मुखे

कलियुगात, जेव्हा काळ दूषित, जिंकता न येणारा आणि टाळता न येणारा असतो, जेव्हा जग सर्वात मोठ्या पापाने झाकलेले आणि धर्माकडे पाठ फिरवलेले असते—

क्षीणे वर्णाश्रमाचारे संकटे समुपस्थिते सर्वाधिकारे संदिग्धे निश्चिते वापि पर्यये

जेव्हा वर्णाश्रमधर्माची आचारश्रेणी क्षीण होते, संकट येते, सर्व अधिकार शंका किंवा बदलाच्या अवस्थेत असतात—

तदोपदेशे विहते गुरुशिष्यक्रमे गते केनोपायेन मुच्यंते भक्तास्तव महेश्वर

त्या वेळी, उपदेश थांबतो आणि गुरु-शिष्य परंपराही संपते, मग तुझ्या भक्तांना, महादेव, कोणत्या उपायाने मुक्ती मिळते?

आश्रित्य परमां विद्यां हृद्यां पञ्चाक्षरीं मम भक्त्या च भावितात्मानो मुच्यंते कलिजा नराः

जे कलियुगातील माणसे माझ्या श्रेष्ठ, हृदयाशी लागलेल्या पंचाक्षरी मंत्राचा आश्रय घेतात आणि भक्तीने मन लावतात, ती मुक्त होतात.

मनोवाक्कायजैर्दोषैर्वक्तुं स्मर्तुमगोचरैः दूषितानां कृतघ्नानां निंदकानां छलात्मनाम्

ज्यांचे मन, वाणी आणि शरीर दोषांनी भरलेले आहे, जे कृतघ्न, निंदा करणारे किंवा कपटी आहेत, आणि ज्या बोलू किंवा आठवूही शकत नाहीत—

लुब्धानां वक्रमनसामपि मत्प्रवणात्मनाम् मम पञ्चाक्षरी विद्या संसारभयतारिणी

जरी ते लोभी किंवा वाकड्या मनाचे असले, तरी त्यांचे मन माझ्याकडे वळले असेल, तर माझा पंचाक्षरी मंत्र त्यांना संसाराच्या भीतीतून पार नेतो.