शिवपुराणम्

प्राक् संस्कारवशादेव ये विचिंत्य फलाफले विवशा मां प्रपद्यंते मम प्रियतमा मताः

पूर्वीच्या सवयीमुळे जे फळ किंवा त्याचा अभाव याचा विचार करतात आणि असहाय्यपणे माझ्या शरण येतात, तेच मला सर्वात प्रिय आहेत.

मल्लाभान्न परो लाभस्तेषामस्ति यथातथम् ममापि लाभस्तल्लाभान्नापरः परमेश्वरि

त्यांना मिळालेल्या गोष्टीपेक्षा मोठा लाभ नाही, जसा मला मिळालेला लाभ हाच सर्वात मोठा आहे, परमेश्वरी.

मदनुग्रहतस्तेषां भावो मयि समर्पितः फलं परमनिर्वाणं प्रयच्छति बलादिव

माझ्या कृपेने त्यांची भक्ती माझ्यावर समर्पित होते; ती भक्ती त्यांना परममुक्ती देते, जशी शक्ती देतो तशी.

महात्मनामनन्यानां मयि संन्यस्तचेतसाम् अष्टधा लक्षणं प्राहुर्मम धर्माधिकारिणाम्

जे महान आत्मे माझ्यावर पूर्णपणे समर्पित आहेत, ज्यांचे मन माझ्यात गुंतले आहे, त्यांच्यासाठी माझ्या धर्माचे आठ प्रकारचे लक्षण सांगितली आहेत.

मद्भक्तजनवात्सल्यं पूजायां चानुमोदनम् स्वयमभ्यर्चनं चैव मदर्थे चांगचेष्टितम्

माझ्या भक्तांवर प्रेम, पूजेत सहमती, स्वतः पूजा करणे आणि माझ्यासाठी शरीराने केलेली कृती—

मत्कथाश्रवणे भक्तिः स्वरनेत्रांगविक्रियाः ममानुस्मरणं नित्यं यश्च मामुपजीवति

माझ्या कथा ऐकण्यात भक्ती, आवाज, डोळे आणि शरीरात बदल, माझे नेहमी स्मरण करणे आणि माझ्यावर अवलंबून राहणे—

एवमष्टविधं चिह्नं यस्मिन् म्लेच्छे ऽपि वर्तते स विप्रेन्द्रो मुनिः श्रीमान्स यतिस्स च पंडितः

ही आठ चिन्हे जिथे असतील, अगदी म्लेच्छातही, तो ब्राह्मणांत श्रेष्ठ, ऋषी, श्रीमंत, संयमी आणि विद्वान समजावा.

न मे प्रियश्चतुर्वेदी मद्भक्तो श्वपचो ऽपि यः तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स च पूज्यो यथा ह्यहम्

जो माझा भक्त आहे, तो चतुर्वेदी नसला तरी, अगदी श्वपच असला तरी, मला अधिक प्रिय आहे; त्याला दान द्यावे, त्याच्याकडून घ्यावे, आणि त्याची पूजा करावी, जशी माझी करतात.

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति

जो कोणी मला भक्तीने पान, फुल, फळ किंवा पाणी अर्पण करतो, त्याला मी कधीच सोडत नाही आणि तोही मला कधीच सोडत नाही.

अथ वक्ष्यामि देवेशि भक्तानामधिकारिणाम् विदुषां द्विजमुख्यानां वर्णधर्मसमासतः

देवी, आता मी भक्त, विद्वान आणि श्रेष्ठ द्विज यांचे वर्णधर्म संक्षिप्तपणे सांगतो.

त्रिः स्नानं चाग्निकार्यं च लिंगार्चनमनुक्रमम् दानमीश्ररभावश्च दया सर्वत्र सर्वदा

दिवसातून तीन वेळा स्नान, अग्निकर्म, नियमित लिंगपूजन, दान, प्रभूंपुढे नम्रता आणि सर्वत्र, सर्वकाळ दया—

सत्यं संतोषमास्तिक्यमहिंसा सर्वजंतुषु ह्रीश्रद्धाध्ययनं योगस्सदाध्यापनमेव च

सत्य बोलणे, समाधान, श्रद्धा, सर्व प्राण्यांवर अहिंसा, लाज, भक्ती, वाचन, योग आणि नेहमी शिकवणे—

व्याख्यानं ब्रह्मचर्यं च श्रवणं च तपः क्षमा शौचं शिखोपवीतं च उष्णीषं चोत्तरीयकम्

स्पष्टीकरण देणे, ब्रह्मचर्य, ऐकणे, तप, क्षमा, स्वच्छता, शिखा आणि यज्ञोपवीत, पगडी आणि उपरणे—

निषिद्धासेवनं चैव भस्मरुद्राक्षधारणम् पर्वण्यभ्यर्चनं देवि चतुर्दश्यां विशेषतः

निषिद्ध गोष्टी टाळणे, भस्म व रुद्राक्ष घालणे, सणासुदीला विशेष पूजा करणे, विशेषतः चतुर्दशीला, हे देवी—

पानं च ब्रह्मकूर्चस्य मासि मासि यथाविधि अभ्यर्चनं विशेषेण तेनैव स्नाप्य मां प्रिये

प्रत्येक महिन्यात नियमानुसार ब्रह्मकूर्चाचे पाणी पिणे, विशेष पूजा करणे आणि त्याच्याने मला स्नान घालणे, हे प्रिये—

सर्वक्रियान्न सन्त्यागः श्रद्धान्नस्य च वर्जनम् तथा पर्युषितान्नस्य यावकस्य विशेषतः

सर्व कर्तव्ये सोडू नयेत, श्रद्धेशिवाय दिलेले अन्न टाळावे, आणि विशेषतः शिळे अन्न व यवाचे अन्न टाळावे—

मद्यस्य मद्यगन्धस्य नैवेद्यस्य च वर्जनम् सामान्यं सर्ववर्णानां ब्राह्मणानां विशेषतः

मद्य, मद्याचा वास असलेले अन्न आणि त्याचे नैवेद्य टाळावे; हे सर्व वर्णांसाठी, विशेषतः ब्राह्मणांसाठी आहे.

क्षमा शांतिश्च सन्तोषस्सत्यमस्तेयमेव च ब्रह्मचर्यं मम ज्ञानं वैराग्यं भस्मसेवनम्

क्षमा, शांतता, समाधान, सत्य, चोरी न करणे, ब्रह्मचर्य, माझे ज्ञान, वैराग्य आणि भस्माचा वापर—

सर्वसंगनिवृत्तिश्च दशैतानि विशेषतः लिंगानि योगिनां भूयो दिवा भिक्षाशनं तथा

सर्व आसक्तींपासून निवृत्ती—ही दहा लक्षणे विशेषतः योग्यांची आहेत, तसेच दिवसा भिक्षा मागणेही.

वानप्रस्थाश्रमस्थानां समानमिदमिष्यते रात्रौ न भोजनं कार्यं सर्वेषां ब्रह्मचारिणाम्

वनवास करणाऱ्यांसाठीही हेच नियम आहेत: सर्व ब्रह्मचारी आणि वनवासात असणाऱ्यांनी रात्री काहीच खाऊ नये.

अध्यापनं याजनं च क्षत्रियस्याप्रतिग्रहः वैश्यस्य च विशेषेण मया नात्र विधीयते

राज्य करणाऱ्यांना शिकवणे आणि यज्ञ करवणे चालते, पण कशाचाही स्वीकार करू नये; विशेषतः व्यापाऱ्यांनी हे करावे असे मी सांगत नाही.

रक्षणं सर्ववर्णानां युद्धे शत्रुवधस्तथा दुष्टपक्षिमृगाणां च दुष्टानां शातनं नृणाम्

सर्व जातींचे रक्षण करणे, युद्धात शत्रूंचा नाश करणे, आणि वाईट पक्षी, प्राणी व दुष्ट माणसांचा संहार करणे हे कर्तव्य आहे.

अविश्वासश्च सर्वत्र विश्वासो मम योगिषु स्त्रीसंसर्गश्च कालेषु चमूरक्षणमेव च

सर्वत्र अविश्वास ठेवावा, फक्त योग्यांवर विश्वास ठेवावा, स्त्रियांचा अनुचित काळात संपर्क टाळावा आणि सैन्याचे रक्षण करावे.

सदा संचारितैश्चारैर्लोकवृत्तांतवेदनम् सदास्त्रधारणं चैव भस्मकंचुकधारणम्

नेहमी गुप्तहेरांमार्फत लोकांच्या हालचाली जाणून घ्याव्यात, शस्त्र नेहमी जवळ ठेवावे आणि भस्म लावलेला वस्त्र परिधान करावे.

राज्ञां ममाश्रमस्थानामेष धर्मस्य संग्रहः गोरक्षणं च वाणिज्यं कृषिर्वैश्यस्य कथ्यते

राजांनो, माझ्या आश्रमातील लोकांसाठी हा धर्माचा सार आहे; व्यापाऱ्यांसाठी गायींचे रक्षण, व्यापार आणि शेती हे कर्तव्य सांगितले आहे.

शुश्रूषेतरवर्णानां धर्मः शूद्रस्य कथ्यते उद्यानकरणं चैव मम क्षेत्रसमाश्रयः

शूद्रांसाठी इतर जातींची सेवा करणे हा धर्म आहे, तसेच बागा तयार करणे आणि माझ्या शेतात राहणे हेही सांगितले आहे.

धर्मपत्न्यास्तु गमनं गृहस्थस्य विधीयते ब्रह्मचर्यं वनस्थानां यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

गृहस्थासाठी पत्नीशी संबंध ठेवणे योग्य आहे; तर वनवासात, संयमी आणि ब्रह्मचारी यांच्यासाठी ब्रह्मचर्य पाळावे.

स्त्रीणां तु भर्तृशुश्रूषा धर्मो नान्यस्सनातनः ममार्चनं च कल्याणि नियोगो भर्तुरस्ति चेत्

स्त्रियांसाठी पतीची सेवा करणे हाच सनातन धर्म आहे, दुसरा काही नाही; आणि पतीने सांगितल्यास माझी पूजा करावी.

या नारी भर्तृशुश्रूषां विहाय व्रततत्परा सा नारी नरकं याति नात्र कार्या विचारणा

जी स्त्री पतीची सेवा सोडून व्रतांमध्येच मग्न राहते, ती स्त्री नरकात जाते; यात काहीच शंका नाही.