शिवपुराणम्

ध्यानम्मद्रूपचिंताद्यं नात्माद्यर्थसमाधयः ममागमार्थविज्ञानं ज्ञानं नान्यार्थवेदनम्

ध्यान म्हणजे माझ्या रूपाचे किंवा तत्सम गोष्टींचे चिंतन; आत्मा किंवा इतर गोष्टींमध्ये तल्लीन होणे नव्हे. ज्ञान म्हणजे माझ्या शास्त्रांचा अर्थ समजून घेणे, इतर गोष्टींचे नव्हे.

बाह्ये वाभ्यंतरे वाथ यत्र स्यान्मनसो रतिः प्राग्वासनावशाद्देवि तत्त्वनिष्ठां समाचरेत्

बाह्य किंवा अंतरंग, जिथे मनाला आनंद मिळतो, तिथे पूर्वीच्या सवयीप्रमाणे खरेपणाने साधना करावी.

बाह्यादाभ्यंतरं श्रेष्ठं भवेच्छतगुणाधिकम् असंकरत्वाद्दोषाणां दृष्टानामप्यसम्भवात्

अंतरंग पूजा बाह्य पूजेपेक्षा श्रेष्ठ आहे, कारण तिला अधिक पुण्य असते आणि बाह्य कर्मातील दोष किंवा मिश्रण त्यात नसते.

शौचमाभ्यंतरं विद्यान्न बाह्यं शौचमुच्यते अंतः शौचविमुक्तात्मा शुचिरप्यशुचिर्यतः

खरी शुद्धता ही अंतरंग असते; बाह्य शुद्धतेला खरे शुद्ध म्हणता येत नाही. ज्याचे अंतरंग शुद्ध आहे, तो बाहेरून अपवित्र असला तरी तो शुद्धच आहे.

बाह्यमाभ्यंर्तरं चैव भजनं भवपूर्वकम् न भावरहितं देवि विप्रलंभैककारणम्

बाह्य किंवा अंतरंग भक्तीला भाव असायलाच हवा; देवी, भावाशिवाय ती केवळ निराशेचे कारण ठरते.

कृतकृत्यस्य पूतस्य मम किं क्रियते नरैः बहिर्वाभ्यंतरं वाथ मया भावो हि गृह्यते

मी सर्व प्रकारे पूर्ण आणि पवित्र आहे, मग लोकांनी बाहेरून किंवा अंतरंगाने काही केले तरी मला काय फरक पडतो? मी फक्त भाव स्वीकारतो.

भावैकात्मा क्रिया देवि मम धर्मस्सनातनः मनसा कर्मणा वाचा ह्यनपेक्ष्य फलं क्वचित्

देवी, भाव हेच माझ्या कृतीचे खरे स्वरूप आहे — मनाने, कर्माने किंवा वाणीने, कुठल्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता.

फलोद्देशेन देवेशि लघुर्मम समाश्रयः फलार्थी तदभावे मां परित्यक्तुं क्षमो यतः

देवी, फळाच्या इच्छेने माझ्या आश्रयाला येणाऱ्यांचे नाते हलके असते; कारण फळ न मिळाल्यास ते मला सोडू शकतात.

फलार्थिनो ऽपि यस्यैव मयि चित्तं प्रतिष्ठितम् भावानुरूपफलदस्तस्याप्यहमनिन्दिते

तरीही, निष्कलंक देवी, ज्या भक्तांचे मन माझ्यावर स्थिर असते, जरी ते फळाची इच्छा करत असले तरी, त्यांच्या भक्तीनुसार मी त्यांना फळ देतो.

फलानपेक्षया येषां मनो मत्प्रवणं भवेत् प्रार्थयेयुः फलं पश्चाद्भक्तास्ते ऽपि मम प्रियाः

ज्यांचे मन फळाची अपेक्षा न ठेवता माझ्याकडे वळलेले असते, आणि नंतर जरी त्यांनी फळ मागितले तरी, असे भक्त मला प्रिय आहेत.

प्राक् संस्कारवशादेव ये विचिंत्य फलाफले विवशा मां प्रपद्यंते मम प्रियतमा मताः

पूर्वीच्या सवयीमुळे जे फळ किंवा त्याचा अभाव याचा विचार करतात आणि असहाय्यपणे माझ्या शरण येतात, तेच मला सर्वात प्रिय आहेत.

मल्लाभान्न परो लाभस्तेषामस्ति यथातथम् ममापि लाभस्तल्लाभान्नापरः परमेश्वरि

त्यांना मिळालेल्या गोष्टीपेक्षा मोठा लाभ नाही, जसा मला मिळालेला लाभ हाच सर्वात मोठा आहे, परमेश्वरी.

मदनुग्रहतस्तेषां भावो मयि समर्पितः फलं परमनिर्वाणं प्रयच्छति बलादिव

माझ्या कृपेने त्यांची भक्ती माझ्यावर समर्पित होते; ती भक्ती त्यांना परममुक्ती देते, जशी शक्ती देतो तशी.

महात्मनामनन्यानां मयि संन्यस्तचेतसाम् अष्टधा लक्षणं प्राहुर्मम धर्माधिकारिणाम्

जे महान आत्मे माझ्यावर पूर्णपणे समर्पित आहेत, ज्यांचे मन माझ्यात गुंतले आहे, त्यांच्यासाठी माझ्या धर्माचे आठ प्रकारचे लक्षण सांगितली आहेत.

मद्भक्तजनवात्सल्यं पूजायां चानुमोदनम् स्वयमभ्यर्चनं चैव मदर्थे चांगचेष्टितम्

माझ्या भक्तांवर प्रेम, पूजेत सहमती, स्वतः पूजा करणे आणि माझ्यासाठी शरीराने केलेली कृती—

मत्कथाश्रवणे भक्तिः स्वरनेत्रांगविक्रियाः ममानुस्मरणं नित्यं यश्च मामुपजीवति

माझ्या कथा ऐकण्यात भक्ती, आवाज, डोळे आणि शरीरात बदल, माझे नेहमी स्मरण करणे आणि माझ्यावर अवलंबून राहणे—

एवमष्टविधं चिह्नं यस्मिन् म्लेच्छे ऽपि वर्तते स विप्रेन्द्रो मुनिः श्रीमान्स यतिस्स च पंडितः

ही आठ चिन्हे जिथे असतील, अगदी म्लेच्छातही, तो ब्राह्मणांत श्रेष्ठ, ऋषी, श्रीमंत, संयमी आणि विद्वान समजावा.

न मे प्रियश्चतुर्वेदी मद्भक्तो श्वपचो ऽपि यः तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स च पूज्यो यथा ह्यहम्

जो माझा भक्त आहे, तो चतुर्वेदी नसला तरी, अगदी श्वपच असला तरी, मला अधिक प्रिय आहे; त्याला दान द्यावे, त्याच्याकडून घ्यावे, आणि त्याची पूजा करावी, जशी माझी करतात.

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति

जो कोणी मला भक्तीने पान, फुल, फळ किंवा पाणी अर्पण करतो, त्याला मी कधीच सोडत नाही आणि तोही मला कधीच सोडत नाही.

अथ वक्ष्यामि देवेशि भक्तानामधिकारिणाम् विदुषां द्विजमुख्यानां वर्णधर्मसमासतः

देवी, आता मी भक्त, विद्वान आणि श्रेष्ठ द्विज यांचे वर्णधर्म संक्षिप्तपणे सांगतो.

त्रिः स्नानं चाग्निकार्यं च लिंगार्चनमनुक्रमम् दानमीश्ररभावश्च दया सर्वत्र सर्वदा

दिवसातून तीन वेळा स्नान, अग्निकर्म, नियमित लिंगपूजन, दान, प्रभूंपुढे नम्रता आणि सर्वत्र, सर्वकाळ दया—

सत्यं संतोषमास्तिक्यमहिंसा सर्वजंतुषु ह्रीश्रद्धाध्ययनं योगस्सदाध्यापनमेव च

सत्य बोलणे, समाधान, श्रद्धा, सर्व प्राण्यांवर अहिंसा, लाज, भक्ती, वाचन, योग आणि नेहमी शिकवणे—

व्याख्यानं ब्रह्मचर्यं च श्रवणं च तपः क्षमा शौचं शिखोपवीतं च उष्णीषं चोत्तरीयकम्

स्पष्टीकरण देणे, ब्रह्मचर्य, ऐकणे, तप, क्षमा, स्वच्छता, शिखा आणि यज्ञोपवीत, पगडी आणि उपरणे—

निषिद्धासेवनं चैव भस्मरुद्राक्षधारणम् पर्वण्यभ्यर्चनं देवि चतुर्दश्यां विशेषतः

निषिद्ध गोष्टी टाळणे, भस्म व रुद्राक्ष घालणे, सणासुदीला विशेष पूजा करणे, विशेषतः चतुर्दशीला, हे देवी—

पानं च ब्रह्मकूर्चस्य मासि मासि यथाविधि अभ्यर्चनं विशेषेण तेनैव स्नाप्य मां प्रिये

प्रत्येक महिन्यात नियमानुसार ब्रह्मकूर्चाचे पाणी पिणे, विशेष पूजा करणे आणि त्याच्याने मला स्नान घालणे, हे प्रिये—

सर्वक्रियान्न सन्त्यागः श्रद्धान्नस्य च वर्जनम् तथा पर्युषितान्नस्य यावकस्य विशेषतः

सर्व कर्तव्ये सोडू नयेत, श्रद्धेशिवाय दिलेले अन्न टाळावे, आणि विशेषतः शिळे अन्न व यवाचे अन्न टाळावे—

मद्यस्य मद्यगन्धस्य नैवेद्यस्य च वर्जनम् सामान्यं सर्ववर्णानां ब्राह्मणानां विशेषतः

मद्य, मद्याचा वास असलेले अन्न आणि त्याचे नैवेद्य टाळावे; हे सर्व वर्णांसाठी, विशेषतः ब्राह्मणांसाठी आहे.

क्षमा शांतिश्च सन्तोषस्सत्यमस्तेयमेव च ब्रह्मचर्यं मम ज्ञानं वैराग्यं भस्मसेवनम्

क्षमा, शांतता, समाधान, सत्य, चोरी न करणे, ब्रह्मचर्य, माझे ज्ञान, वैराग्य आणि भस्माचा वापर—

सर्वसंगनिवृत्तिश्च दशैतानि विशेषतः लिंगानि योगिनां भूयो दिवा भिक्षाशनं तथा

सर्व आसक्तींपासून निवृत्ती—ही दहा लक्षणे विशेषतः योग्यांची आहेत, तसेच दिवसा भिक्षा मागणेही.