शिवपुराणम्

सर्वे पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञा वेदवेदांगपारगाः

हे सर्व सिद्ध पाशुपत आहेत, यांच्या अंगावर भस्म लावलेले आहे. हे सर्व शास्त्रांचे खरे अर्थ जाणणारे आणि वेद व त्यांचे उपवेद पूर्णपणे शिकलेले आहेत.

शिवाश्रमरतास्सर्वे शिवज्ञानपरायणाः सर्वे संगविनिर्मुक्ताः शिवैकासक्तचेतसः

हे सर्व शिवाश्रमात रमणारे, शिवज्ञानात मन लावणारे, सर्व आसक्तीपासून मुक्त आणि मनाने फक्त शिवात एकरूप झालेले आहेत.

सर्वद्वंद्वसहा धीराः सर्वभूतहिते रताः ऋजवो मृदवः स्वस्था जितक्रोधा जितेंद्रियाः

हे सर्व द्वंद्व सहन करणारे, धैर्यवान, सर्व जीवांच्या हितासाठी झटणारे, सरळ, सौम्य, मनाने स्थिर, रागावर आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेले आहेत.

रुद्राक्षमालाभरणास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः शिखाजटास्सर्वजटा अजटा मुंडशीर्षकाः

यांच्या गळ्यात रुद्राक्षमाळा आहेत, कपाळावर त्रिपुंड आहे. काहींना शिखा, काहींना जटा, काहींना मोकळे केस, तर काहींना मुंडण केलेले डोके आहे.

फलमूलाशनप्रायाः प्राणायामपरायणाः शिवाभिमानसंपन्नाः शिवध्यानैकतत्पराः

हे प्रामुख्याने फळे आणि कंद खातात, प्राणायामात मन लावतात, शिवभावाने भरलेले आहेत आणि शिवध्यानात पूर्णपणे तल्लीन असतात.

समुन्मथितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमाः प्रयातुमेव सन्नद्धाः परं शिवपुरं प्रति

संसाररूपी विषारी झाडाची मुळे उपटून टाकून, हे फक्त शिवाच्या परमधामाकडे जाण्यास तयार झाले आहेत.

सदेशिकानिमान्मत्वा नित्यं यश्शिवमर्चयेत् स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

जो कोणी या सर्वांना गुरु मानून नेहमी शिवाची पूजा करतो, तो शिवाशी एकरूप होतो—यात काहीच शंका नाही.

भगवन्सर्वयोगींद्र गणेश्वर मुनीश्वर षडाननसमप्रख्य सर्वज्ञाननिधे गुरो

हे भगवंत, सर्व योग्यांचे स्वामी, गणांचा प्रमुख, ऋषींचे श्रेष्ठ, षडाननासारखे तेजस्वी, सर्व ज्ञानाचा खजिना, गुरुवर्य—

प्रायस्त्वमवतीर्योर्व्यां पाशविच्छित्तये नृणाम् महर्षिवपुरास्थाय स्थितो ऽसि परमेश्वर

परमेश्वरा, तुम्ही बहुतेक वेळा पृथ्वीवर अवतरून माणसांची पाशे तोडण्यासाठी, महर्षींच्या नगरीत राहता.

अन्यथा हि जगत्यस्मिन् देवो वा दानवो ऽपि वा त्वत्तोन्यः परमं भावं को जानीयाच्छिवात्मकम्

या जगात, तुमच्याशिवाय—तो देव असो वा दानव—शिवस्वरूप परमभाव कोण जाणू शकतो?

तस्मात्तव मुखोद्गीर्णं साक्षादिव पिनाकिनः शिवज्ञानामृतं पीत्वा न मे तृप्तमभून्मनः

म्हणून, धनुर्धारी, तुमच्या मुखातून आलेले शिवज्ञानरूपी अमृत मी प्यायलो तरी माझे मन तृप्त झाले नाही.

साक्षात्सर्वजगत्कर्तुर्भर्तुरंकं समाश्रिता भगवन्किन्नु पप्रच्छ भर्तारं परमेश्वरी

सर्व जगाचा कर्ता आणि पालनकर्ता असलेल्या भगवंताच्या मांडीवर बसून—हे प्रभो, त्या परमेश्वरीने आपल्या पतीला नेमके काय विचारले?

स्थाने पृष्टं त्वया कृष्ण तद्वक्ष्यामि यथातथम् भवभक्तस्य युक्तस्य तव कल्याणचेतसः

कृष्णा, तू योग्य प्रश्न विचारला आहेस. मी तुला ते खरेखुरे सांगतो, कारण तू शिवभक्त, संयमी आणि शुभ मनाचा आहेस.

महीधरवरे दिव्ये मंदरे चारुकंदरे देव्या सह महादेवो दिव्यो ध्यानगतो ऽभवत्

सुंदर मंदार पर्वतावर, रम्य अशा गुहेत, महादेव आणि देवी divine ध्यानात मग्न झाले.

तदा देव्याः प्रियसखी सुस्मितास्या शुभावती फुल्लान्यतिमनोज्ञानि पुष्पाणि समुदाहरत्

त्या वेळी, देवीची प्रिय सखी, हसऱ्या चेहऱ्याची आणि शुभ रूपाची, अतिशय सुंदर उमललेली फुले घेऊन आली.

ततः स्वमंकमारोप्य देवीं देववरोरहः अलंकृत्य च तैः पुष्पैरास्ते हृष्टतरः स्वयम्

मग देवांचा स्वामी, देवीला आपल्या मांडीवर बसवून, त्या फुलांनी तिला सजवतो आणि अतिशय आनंदाने बसतो.

अथांतःपुरचारिण्यो देव्यो दिव्यविभूषणाः अंतरंगा गणेन्द्राश्च सर्वलोकमहेश्वरीम्

तेव्हा, अंतःपुरातील देव्या, दिव्य अलंकारांनी सजलेल्या, आणि गणांचे अंतरंग प्रमुख, सर्व लोकांच्या महेश्वरीकडे आले.

भर्तारं परिपूर्णं च सर्वलोकमहेश्वरम् चामरासक्तहस्ताश्च देवीं देवं सिषेविरे

देवता हातात चामर घेऊन सर्व लोकांचे महेश्वर आणि त्यांची देवी यांची सेवा करू लागल्या. तो पूर्ण पती आणि सर्व जगाचा स्वामी आहे.

ततः प्रियाः कथा वृत्ता विनोदाय महेशयोः त्राणाय च नृणां लोके ये शिवं शरणं गताः

मग महादेव आणि पार्वती यांच्या आनंदासाठी आणि ज्यांनी शंकराला शरण गेले आहेत अशा लोकांच्या रक्षणासाठी गोड कथा आणि घडलेल्या गोष्टी सांगितल्या गेल्या.

तदावसरमालोक्य सर्वलोकमहेश्वरी भर्तारं परिपप्रच्छ सर्वलोकमहेश्वरम्

तेव्हा योग्य वेळ पाहून सर्व लोकांची महेश्वरीने आपल्या पतीला, सर्व जगाच्या महेश्वराला विचारले.

केन वश्यो महादेवो मर्त्यानां मंदचेतसाम् आत्मतत्त्वाद्यशक्तानामात्मनामकृतात्मनाम्

महादेव अशा माणसांना, ज्यांना स्वतःचे खरे स्वरूप कळत नाही आणि ज्यांची बुद्धी मंद आहे, त्यांना तो कसा वश होतो?

न कर्मणा न तपसा न जपैर्नासनादिभिः न ज्ञानेन न चान्येन वश्यो ऽहं श्रद्धया विना

मी केवळ श्रद्धेशिवाय कर्म, तप, जप, आसन किंवा ज्ञान याने वश होत नाही.

श्रद्धा मय्यस्ति चेत्पुंसां येन केनापि हेतुना वश्यः स्पृश्यश्च दृश्यश्च पूज्यस्संभाष्य एव च

ज्याच्या मनात माझ्यावर कोणत्याही कारणाने श्रद्धा आहे, त्याला मी सहज मिळतो, त्याला स्पर्श करता येतो, पाहता येतो, पूजा करता येते आणि बोलता येते.

साध्या तस्मान्मयि शद्धा मां वशीकर्तुमिच्छता श्रद्धा हेतुस्स्वधर्मस्य रक्षणं वर्णिनामिह

म्हणून जो मला वश करायची इच्छा ठेवतो त्याने माझ्यावर श्रद्धा ठेवावी. श्रद्धा हीच आपला धर्म पाळण्याचे कारण आहे.

स्ववर्णाश्रमधर्मेण वर्तते यस्तु मानवः तस्यैव भवति श्रद्धा मयि नान्यस्य कस्यचित्

जो माणूस आपल्या जातीच्या आणि आश्रमाच्या धर्मानुसार वागतो, त्याच्याच मनात माझ्यावर श्रद्धा असते, इतर कोणाच्याही नाही.

आम्नायसिद्धमखिलं धर्ममाश्रमिणामिह ब्रह्मणा कथितं पूर्वं ममैवाज्ञापुरस्सरम्

आश्रमातील सर्व धर्म, जे परंपरेने ठरवले आहेत, ते पूर्वी ब्रह्मदेवाने माझ्या आज्ञेने सांगितले होते.

स तु पैतामहो धर्मो बहुवित्तक्रियान्वितः नात्यन्त फलभूयिष्ठः क्लेशाया ससमन्वितः तेन धर्मेण महतां श्रद्धां प्राप्य सुदुर्ल्लभाम्

तो पितृपूर्वक धर्म, ज्यात अनेक विधी आणि दान आहेत, तो फार मोठे फळ देत नाही, पण त्यात कष्ट असतात; त्या महान धर्माने फार कठीण मिळणारी श्रद्धा मिळते.

वर्णिनो ये प्रपद्यंते मामनन्यसमाश्रयाः तेषां सुखेन मार्गेण धर्मकामार्थमुक्तयः

जे आपल्या जातीचे असून फक्त माझ्यावरच आश्रय घेतात, त्यांना धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष हे मार्ग सहज मिळतात.

वर्णाश्रमसमाचारो मया भूयः प्रकल्पितः तस्मिन्भक्तिमतामेव मदीयानां तु वर्णिनाम्

जाती आणि आश्रमांचा आचार मी पुन्हा ठरवला, पण तो फक्त माझ्या भक्तांसाठीच आहे.