शिवपुराणम्

ते चान्ये च सुरा रुद्रं रुद्राध्यायेन तुष्टुवुः प्रसन्नवदनस्तस्थौ देवानामग्रतः प्रभुः

ते आणि इतर देवतांनी रुद्राच्या स्तोत्रांनी रुद्राची स्तुती केली; प्रभू प्रसन्न चेहऱ्याने देवतांसमोर उभा राहिला.

अपहृत्य स्वलीलार्थं तेषां ज्ञानं महेश्वरः तमपृच्छंस्ततो देवाः को भवानिति मोहिताः

महेश्वराने आपल्या लीलेसाठी त्यांचे ज्ञान दूर केले आणि त्यांना मोहात पाडले; मग देवांनी त्याला विचारले, 'आपण कोण?'

सो ऽब्रवीद्भगवान्रुद्रो ह्यहमेकः पुरातनः

तेव्हा भगवंत रुद्र म्हणाला, 'मीच एकटाच प्राचीन आहे.'

भविष्यामि च मत्तोन्यो व्यतिरिक्तो न कश्चन अहमेव जगत्सर्वं तर्पयामि स्वतेजसा

'मी भविष्यातही असेन आणि माझ्याशिवाय दुसरा कोणी नाही; मीच हे सर्व विश्व आहे आणि माझ्या तेजाने मी सर्वांना तृप्त करतो.'

मत्तो ऽधिकः समो नास्ति मां यो वेद स मुच्यते इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवांतरधत्त स अपश्यंतस्तमीशानं स्तुवंतश्चैव सामभिः

'माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ किंवा सम असा कोणी नाही; जो मला ओळखतो तो मुक्त होतो.' असे सांगून भगवंत रुद्र तिथेच अदृश्य झाला, आणि देवता त्याला न दिसता, त्याच्या स्तुती करत राहिले.

व्रतं पाशुपतं कृत्वा त्वथर्वशिरसि स्थितम् भस्मसंछन्नसर्वांगा बभूवुरमरास्तदा

पाशुपत व्रत स्वीकारून, जे अथर्वशिरा मध्ये सांगितले आहे, त्या अमर देवांनी सर्व अंगांवर भस्म लावले.

अथ तेषां प्रसादार्थं पशूनां पतिरीश्वरः

मग त्यांच्या कृपेकरिता, सर्व प्राण्यांचे स्वामी असलेले ईश्वर—

सगणश्चोमया सार्धं सान्निध्यमकरोत्प्रभुः यं विनिद्रा जितश्वासा योगिनो दग्धकिल्बिषाः

आपल्या गणांसह आणि उमा सोबत, त्या प्रभूंनी आपली उपस्थिती दाखवली. ज्यांना योगी, जे पापमुक्त, झोप न करणारे आणि श्वासावर नियंत्रण असणारे आहेत, ते आपल्या हृदयात पाहतात.

हृदि पश्यंति तं देवं ददृशुर्देवपुंगवाः यामाहुः परमां शक्तिमीश्वरेच्छानुवर्तिनीम्

ज्यांना योगी हृदयात पाहतात, त्या देवाला देवांपैकी श्रेष्ठांनी प्रत्यक्ष पाहिले. तिला 'परमशक्ती' म्हणतात, जी ईश्वराच्या इच्छेप्रमाणे वागते.

तामपश्यन्महेशस्य वामतो वामलोचनाम् ये विनिर्धूतसंसाराः प्राप्ताः शैवं परं पदम्

ज्यांनी संसाराचे बंधन सोडले आणि शैव परमपद मिळवले, त्यांनी महेशाच्या डाव्या बाजूला उभी असलेली, डावे डोळे असलेली तिला पाहिले.

नित्यसिद्धाश्च ये वान्यं ते च दृष्टा गणेश्वराः अथ तं तुष्टुवुर्देवा देव्या सह महेश्वरम्

जे नेहमी सिद्ध आहेत आणि गणांचे स्वामी आहेत, त्यांनीही तिला पाहिले. मग सर्व देवांनी देवीसोबत महेश्वराची स्तुती केली.

स्तोत्रैर्माहेश्वरैर्दिव्यैः श्रोतैः पौराणिकैरपि देवो ऽपि देवानालोक्य घृणया वृषभध्वजः

महेश्वराच्या दिव्य स्तोत्रांनी आणि पुराणातील गाण्यांनी देवांनी त्याची स्तुती केली. आणि देवांना पाहून वृषध्वज असलेल्या प्रभूंना दया आली.

तुष्टो ऽस्मीत्याह सुप्रीतस्स्वभावमधुरां गिरम् अथ सुप्रीतमनसं प्रणिपत्य वृषध्वजम् अर्थमहत्तमं देवाः पप्रच्छुरिममादरात्

'मी तृप्त आहे' असे आपोआप गोड शब्दांत प्रभूंनी सांगितले. मग अत्यंत आनंदी मनाने देवांनी वृषध्वजाला नमस्कार केला आणि आदराने हे अत्यंत महत्त्वाचे प्रश्न विचारले.

भगवन्केन मार्गेण पूजनीयो ऽसि भूतले कस्याधिकारः पूजायां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

'भगवन्, पृथ्वीवर तुम्हाला कोणत्या मार्गाने पूजावे? पूजेचा अधिकार कोणाला आहे? कृपया हे सत्य सांगावे.'

ततः सस्मितमालोक्य देवीं देववरोहरः स्वरूपं दर्शयामास घोरं सूर्यात्मकं परम्

मग देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या हरांनी, देवीकडे हसून पाहिले आणि आपले भीषण, तेजस्वी आणि सर्वोच्च रूप दाखवले.

सर्वैश्वर्यगुणोपेतं सर्वतेजोमयं परम् शक्तिभिर्मूर्तिभिश्चांगैर्ग्रहैर्देवैश्च संवृतम्

सर्व ऐश्वर्यगुणांनी युक्त, सर्व तेजांनी भरलेले, शक्ती, विविध रूपे, अवयव, ग्रह आणि देवांनी वेढलेले असे ते रूप होते.

अष्टबाहुं चतुर्वक्त्रमर्धनारीकमद्भुतम् दृष्ट्वैवमद्भुताकारं देवा विष्णुपुरोगमाः

आठ हात, चार तोंडे आणि अर्धनारीचे अद्भुत रूप—असे अद्भुत रूप पाहून, विष्णू पुढे असलेल्या सर्व देवांनी—

बुद्ध्वा दिवाकरं देवं देवीं चैव निशाकरम् पञ्चभूतानि शेषाणि तन्मयं च चराचरम्

त्या देवाला सूर्य, देवीला चंद्र असे ओळखले आणि पाचही महाभूतांसह सर्व चराचर वस्तू त्यांच्याच स्वरूपात आहेत हे समजले.

एवमुक्त्वा नमश्चक्रुस्तस्मै चार्घ्यं प्रदाय वै

असे सांगून, त्यांनी त्यांना नमस्कार केला आणि अर्घ्य अर्पण केले.

सिंदूरवर्णाय सुमण्डलाय सुवर्णवर्णाभरणाय तुभ्यम् पद्माभनेत्राय सपंकजाय ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणाय

तुला, जो सिंदूरासारखा लाल आहेस, सुंदर गोलाकार आहेस, सुवर्णाभूषणांनी सजलेला आहेस, कमळासारखे डोळे आणि कमळ हातात आहेस, ब्रह्मा, इंद्र आणि नारायणाचा कारण आहेस—

सुरत्नपूर्णं ससुवर्णतोयं सुकुंकुमाद्यं सकुशं सपुष्पम् प्रदत्तमादाय सहेमपात्रं प्रशस्तमर्घ्यं भगवन्प्रसीद

रत्नांनी, सोन्याने, पाण्याने, उत्तम कुंकवाने, कुशा आणि फुलांनी भरलेले, सोन्याच्या पात्रात ठेवलेले श्रेष्ठ अर्घ्य आम्ही तुला अर्पण करतो. प्रभो, कृपया प्रसन्न हो.

नमश्शिवाय शांताय सगणायादिहेतवे रुद्राय विष्णवे तुभ्यं ब्रह्मणे सूर्यमूर्तये

शांत, गणांसह, सर्व कारण असलेल्या शिवाला, रुद्राला, विष्णूला, तुला, ब्रह्मा आणि सूर्यरूप असलेल्या तुला नमस्कार.

यश्शिवं मण्डले सौरे संपूज्यैव समाहितः प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने प्रदद्यादर्घ्यमुत्तमम्

जो कोणी एकाग्र मनाने, सूर्यमंडलात शिवाची पूजा करतो आणि सकाळी, दुपारी, संध्याकाळी उत्तम अर्घ्य अर्पण करतो—

प्रणमेद्वा पठेदेताञ्छ्लोकाञ्छ्रुतिमुखानिमान् न तस्य दुर्ल्लभं किंचिद्भक्तश्चेन्मुच्यते दृढम्

जो भक्त या श्लोकांना वाचतो आणि नमस्कार करतो, त्याच्यासाठी काहीही अशक्य नाही; तो भक्त दृढपणे मुक्त होतो.

तस्मादभ्यर्चयेनित्यं शिवमादित्यरूपिणम् धर्मकामार्थमुक्त्यर्थं मनसा कर्मणा गिरा

म्हणून नेहमीच मन, वाणी आणि कृतीने, धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्षासाठी, सूर्यस्वरूप असलेल्या शिवाची भक्ती करावी.

अथ देवान्समालोक्य मण्डलस्थो महेश्वरः सर्वागमोत्तरं दत्त्वा शास्त्रमंतरधाद्धरः

मग त्या मंडळात बसलेल्या महेश्वराने सर्व देवांना पाहून, सर्व आगमांतील श्रेष्ठ असे शास्त्र सांगितले आणि नंतर अदृश्य झाला.

तत्र पूजाधिकारो ऽयं ब्रह्मक्षत्रविशामिति ज्ञात्वा प्रणम्य देवेशं देवा जग्मुर्यथागतम्

तेथे पूजा करण्याचा अधिकार ब्राह्मण, क्षत्रिय आणि वैश्य यांचाच आहे हे समजून, देवांनी देवाधिदेवाला वंदन केले आणि जसे आले तसे परत गेले.

अथ कालेन महता तस्मिञ्छास्त्रे तिरोहिते भर्तारं परिपप्रच्छ तदंकस्था महेश्वरी

नंतर बराच काळ गेला आणि ते शास्त्र लुप्त झाले, तेव्हा महेश्वरी आपल्या पतीच्या मांडीवर बसून त्यांना विचारू लागली.

तया स चोदितो देवो देव्या चन्द्रविभूषणः अवदत्करमुद्धृत्य शास्त्रं सर्वागमोत्तरम्

त्या देवीने विचारल्यावर, चंद्रमौळी देवाने हात वर करून सर्व आगमांतील श्रेष्ठ असे शास्त्र सांगितले.