शिवपुराणम्

न्यूनं चेत्फलमल्पं स्यादधिकं नैव दूष्यते कर्तुरेकांगुलन्यूनं चरेपि च तथैव हि

जर लिंगाचं माप कमी असेल तर फळही कमी मिळतं; जास्त झालं तरी काही दोष नाही. एक अंगुळ कमी झालं तरी तेच लागू होतं.

आदौ विमानं शिल्पेन कार्यं देवगणैर्युतम् तत्र गर्भगृहे रम्ये दृढे दर्पणसंनिभो भूषिते

सर्वात आधी, कुशलतेने आणि देवतांच्या समूहासह एक सुंदर आणि मजबूत मंदिर बांधावं. त्यातल्या रम्य आणि सजवलेल्या गर्भगृहात,

नवरत्नैश्च दिग्द्वारे च प्रधानकैः नीलं रक्तं च वै दूर्यं श्यामं मारकतं तथा

चारही दिशांच्या मुख्य दरवाजांवर नऊ मौल्यवान रत्ने असावीत: निळं नीलम, लाल माणिक, प्रवाळ, स्फटिक आणि हिरा.

मुक्ताप्रवालगोमेदवज्राणि नवरत्नकम् मध्ये लिंगं महद्द्रव्यं निक्षिपेत्सहवैदिके

मुक्ता, प्रवाळ, गोमेद, वज्र—ही नऊ रत्ने; त्याच्या मध्यभागी मोठं द्रव्य ठेवावं, वेदविधींसह.

संपूज्य लिंगं सद्याद्यैः पञ्चस्थाने यथाक्रमम् अग्नौ च हुत्वा बहुधा हविषास कलं च माम्

लिंगाची योग्य प्रकारे, पाच ठिकाणी, सन्मानपूर्वक पूजा करावी. अग्नीत अनेक प्रकारे हविर्दान करून, त्यातला एक भाग मला अर्पण करावा.

अभ्यर्च्य गुरुमाचार्यमर्थैः कामैश्च बांधवम् दद्यादैश्वर्यमर्थिभ्यो जडमप्यजडं तथा

गुरु आणि आचार्य यांना धन व इच्छित वस्तू देऊन सन्मान करावा, नातेवाईकांनाही द्यावं. मागणाऱ्यांना, सुज्ञ असो वा अज्ञ, सर्वांना संपत्ती द्यावी.

स्थावरं जंगमं जीवं सर्वं संतोष्य यत्नतः सुवर्णपूरिते श्वभ्रे नवरत्नैश्च पूरिते

स्थावर, जंगम आणि सर्व जीवांना मनापासून संतुष्ट करून, सोन्याने आणि नऊ रत्नांनी खड्डा भरावा.

सद्यादि ब्रह्म चोच्चार्य ध्यात्वा देवं परं शुभम् उदीर्य च महामंत्रमोंकारं नादघोषितम्

सद्यादी ब्रह्म उच्चारून, परम मंगल देवतेचे ध्यान करावं आणि नादयुक्त ओंकार महामंत्र मोठ्यानं म्हणावा.

लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य लिगं पीठेन योजयेत् लिंगं सपीठं निक्षिप्य नित्यलेपेन बंधयेत्

तेथे लिंगाची स्थापना करून, लिंग पिंडाशी जोडावं. लिंग आणि पिंड एकत्र ठेवून, कायमच्या चिकट पदार्थाने घट्ट बांधावं.

एवं बेरं च संस्थाप्यं तत्रैव परमं शुभम् पञ्चाक्षरेण बेरं तु उत्सवार्थं वहिस्तथा

अशा प्रकारे, त्या ठिकाणी परम मंगल मूर्तीचीही स्थापना करावी. ही मूर्ती उत्सवासाठी बाहेर नेण्यासाठी असते, आणि पंचाक्षरी मंत्राने पूजावी.

बेरं गुरुभ्यो गृह्णीयात्साधुभिः पूजितं तु वा एवं लिंगे च बेरे च पूजा शिवपदप्रदा

मूर्ती गुरुंकडून घ्यावी किंवा साधूंनी पूजलेली असावी. अशा प्रकारे लिंग आणि मूर्तीची पूजा केल्याने शिवपद मिळतं.

पुनश्च द्विविधं प्रोक्तं स्थावरं जंगमं तथा स्थावरं लिंगमित्याहुस्तरुगुल्मादिकं तथा

पुन्हा, दोन प्रकार सांगितले आहेत: स्थावर आणि जंगम. झाडं, झुडपं वगैरे स्थावर लिंग मानली जातात.

जंगमं लिंगमित्याहुः कृमिकीटादिकं तथा स्थावरस्य च शुश्रूषा जंगमस्य च तर्पणम्

किडे, मुंग्या वगैरे जंगम लिंग मानली जातात. स्थावराची सेवा करावी आणि जंगमाला तर्पण द्यावं.

तत्तत्सुखानुरागेण शिवपूजां विदुर्बुधाः पीठमंबामयं सर्वं शिवलिंगं च चिन्मयम्

ज्ञानी लोक प्रत्येक सुखाच्या प्रेमाने शिवपूजा करतात असं मानतात; पिंड हे पूर्णपणे मायेचं असतं आणि शिवलिंग हे चैतन्यमय असतं.

यथा देवीमुमामंके धृत्वा तिष्ठति शंकरः तथा लिंगमिदं पीठं धृत्वा तिष्ठति संततम्

जसं शंकर देवी उमेला मांडीवर घेऊन बसतो, तसंच हे लिंग पिंडाला धरून कायम उभं असतं.

एवं स्थाप्य महालिंगं पूजयेदुपचारकैः नित्यपूजा यथा शक्तिध्वजादिकरणं तथा

अशा प्रकारे महालिंगाची स्थापना करून, त्याची योग्य उपचारांनी पूजा करावी. रोजची पूजा आपल्याला जमतं तशी, ध्वजारोहण वगैरे विधीप्रमाणे करावी.

इति संस्थापयेल्लिंगं साक्षाच्छिवपदप्रदम् अथवा चरलिंगं तु षोडशैरुपचारकैः

अशा रीतीने, शिवपद देणारं लिंग स्थापित करावं. किंवा जर ते जंगम लिंग असेल, तर सोळा उपचारांनी पूजा करावी.

पूजयेच्च यथान्यायं क्रमाच्छिवपदप्रदम् आवाहनं चासनं च अर्घ्यं पाद्यं तथैव च

योग्य पद्धतीने, शिवपद देणाऱ्या त्या मूर्तीची, प्रथम आवाहन, आसन, अर्घ्य आणि पाद्य अशा क्रमाने पूजा करावी.

तदंगाचमनं चैव स्नानमभ्यंगपूर्वकम् वस्त्रं गंधं तथा पुष्पं धूपं दीपं निवेदनम्

नंतर, अंगप्रक्षाळन करून, आचमन, स्नान, वस्त्र, सुगंध, फुले, धूप, दीप आणि नैवेद्य अर्पण करावे.

नीराजनं च तांबूलं नमस्कारो विसर्जनम् अथवा ऽर्घ्यादिकं कृत्वा नैवेद्यां तं यथाविधि

नंतर आरती, तांबूल, नमस्कार आणि विसर्जन करावे; किंवा अर्घ्य वगैरे अर्पण करून, योग्य रीतीने नैवेद्य दाखवावा.

अथाभिषेकं नैवेद्यं नमस्कारं च तर्पणम् यथाशक्ति सदाकुर्यात्क्रमाच्छिवपदप्रदम्

यानंतर, आपल्या शक्तीनुसार आणि योग्य क्रमाने, अभिषेक, नैवेद्य, नमस्कार आणि तर्पण नेहमी करावे, हे सर्व शिवपद देणारे आहे.

अथवा मानुषे लिंगेप्यार्षे दैवे स्वयंभुवि स्थापिते ऽपूर्वके लिंगे सोपचारं यथा तथा

मानवी, वैदिक, दैवी, स्वयंभू, स्थापलेले किंवा अद्वितीय असे कोणतेही लिंग असो, त्याची योग्य उपचारांनी पूजा करावी.

पूजोपकरणे दत्ते यत्किंचित्फलमश्नुते प्रदक्षिणानमस्कारैः क्रमाच्छिवपदप्रदम्

पूजेसाठी जे काही साहित्य दिले जाते, त्याचा काहीतरी फल मिळतो; प्रदक्षिणा आणि नमस्कार केल्याने शिवपद प्राप्त होते.

लिंगं दर्शनमात्रं वा नियमेन शिवप्रदम् मृत्पिष्टगोशकृत्पुष्पैः करवीरेण वा फलैः

लिंगाचे केवळ दर्शनसुद्धा, नियमाने केल्यास, शिवपद देणारे ठरते; माती, गोमय, फुले, करवीर किंवा फळांनी पूजा करता येते.

गुडेन नवनीतेन भस्मनान्नैर्यथारुचि लिंगं यत्नेन कृत्वांते यजेत्तदनुसारतः

गूळ, नवनीत, भस्म किंवा शिजवलेले अन्न, जसे आवडेल तसे, प्रयत्नपूर्वक लिंग तयार करून, शेवटी त्याची पूजा करावी.

अंगुष्ठादावपि तथा पूजामिच्छंति केचन लिंगकर्मणि सर्वत्र निषेधोस्ति न कर्हिचित्

काही जण अंगठ्यावर किंवा इतर कोणत्याही अंगावर पूजा करतात; लिंगपूजेच्या कर्मात कधीच कुठेही बंदी नाही.

सर्वत्र फलदाता हि प्रयासानुगुणं शिवः अथवा लिंगदानं वा लिंगमौल्यमथापि वा

शिव सर्वत्र प्रयत्नानुसार फळ देणारा आहे; किंवा लिंग दान केल्याने, किंवा लिंगाची माळ घातल्यानेही फळ मिळते.

श्रद्धया शिवभक्ताय दत्तं शिवपदप्रदम् अथवा प्रणवं नित्यं जपेद्दशसहस्रकम्

श्रद्धेने शिवभक्ताला दिल्यास, ते शिवपद देणारे ठरते; किंवा दररोज प्रणव दहा हजार वेळा जपावा.

संध्ययोश्च सहस्रं वा ज्ञेयं शिवपदप्रदम् जपकाले मकारांतं मनःशुद्धिकरं भजेत्

किंवा संध्याकाळी आणि सकाळी प्रत्येकी हजार वेळा जप केल्याने शिवपद मिळते; जपाच्या वेळी 'म' ने संपणारा प्रणव मन शुद्ध करणारा आहे.