शिवपुराणम्

मंतव्यवस्तुतां धत्ते सदा देवी महेश्वरी मंता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः

म्हणावे असे जे काही आहे ते नेहमी देवी महेश्वरीने धारण केले आहे; विचार करणारा तोच विश्वात्मा, तोच महादेव महेश्वर आहे.

बोद्धव्यवस्तुरूपं तु बिभर्ति भववल्लभा देवस्स एव भगवान्बोद्धा मुग्धेन्दुशेखरः

समजावे असे जे काही आहे ते भवाच्या प्रियतमेने धारण केले आहे; जाणणारा तोच देव, तोच मृदुचंद्रशेखर आहे.

प्राणः पिनाकी सर्वेषां प्राणिनां भगवान्प्रभुः प्राणस्थितिस्तु सर्वेषामंबिका चांबुरूपिणी

सर्व प्राण्यांचा प्राण म्हणजे पिनाकधारी भगवान आहे; सर्वांचा प्राणात असण्याचा भाव म्हणजे अंबिका, जलमूर्ती आहे.

बिभर्ति क्षेत्रतां देवी त्रिपुरांतकवल्लभा क्षेत्रज्ञत्वं तदा धत्ते भगवानंतकांतकः

त्रिपुरांतकाच्या प्रियतमा देवीने क्षेत्रपण धारण केले आहे; क्षेत्रज्ञपण भगवान मृत्यूनाशकाने धारण केले आहे.

अहः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया निशा आकाशः शंकरो देवः पृथिवी शंकरप्रिया

दिवस म्हणजे शूलधारी देव आहे; रात्र म्हणजे शूलपाणीच्या प्रियतमा आहे; आकाश म्हणजे शंकर देव आहे; पृथ्वी म्हणजे शंकराची प्रियतमा आहे.

समुद्रो भगवानीशो वेला शैलेन्द्रकन्यका वृक्षो वृषध्वजो देवो लता विश्वेश्वरप्रिया

समुद्र म्हणजे भगवान ईश्वर आहे; किनारा म्हणजे पर्वतराजकन्या आहे; वृक्ष म्हणजे वृषध्वज देव आहे; वेल म्हणजे विश्वेश्वराची प्रियतमा आहे.

पुंल्लिंगमखिलं धत्ते भगवान्पुरशासनः स्त्रिलिंगं चाखिलं धत्ते देवी देवमनोरमा

पुरुषलिंगी सर्व काही पुरशासक भगवान धारण करतो; स्त्रीलिंगी सर्व काही देवमनोरमा देवी धारण करते.

शब्दजालमशेषं तु धत्ते सर्वस्य वल्लभा अर्थस्वरूपमखिलं धत्ते मुग्धेन्दुशेखरः

सर्वांचा प्रियतमा संपूर्ण शब्दजाळ धारण करते; मृदुचंद्रशेखर भगवान सर्व अर्थस्वरूप धारण करतो.

यस्य यस्य पदार्थस्य या या शक्तिरुदाहृता सा सा विश्वेश्वरी देवी स स सर्वो महेश्वरः

ज्या ज्या पदार्थाची जी जी शक्ती सांगितली जाते, ती ती विश्वेश्वरी देवी आहे; तो तो सर्व महेश्वर आहे.

यत्परं यत्पवित्रं च यत्पुण्यं यच्च मंगलम् तत्तदाह महाभागास्तयोस्तेजोविजृंभितम्

जे काही श्रेष्ठ, पवित्र, पुण्य किंवा मंगल आहे, ते सर्व भाग्यवान लोक म्हणतात की, त्या दोघांच्या तेजाचा विस्तार आहे.

यथा दीपस्य दीप्तस्य शिखा दीपयते गृहम् तथा तेजस्तयोरेतद्व्याप्य दीपयते जगत्

जसा दिव्याच्या ज्वाळेने घर उजळते, तसाच या दोघांचा तेज सर्वत्र पसरून जग उजळवतो.

तृणादिशिवमूर्त्यंतं विश्वख्यातिशयक्रमः सन्निकर्षक्रमवशात्तयोरिति परा श्रुतिः

काडीपासून शंकराच्या मूर्तीपर्यंत या सगळ्या जगाचा अद्भुत क्रम, दोघांच्या जवळिकीच्या क्रमाने घडतो, असं श्रेष्ठ वेदज्ञान सांगतं.

सर्वाकारात्मकावेतौ सर्वश्रेयोविधायिनौ पूजनीयौ नमस्कार्यौ चिंतनीयौ च सर्वदा

ही दोन्ही रूपं सर्व प्रकारची असून, सर्व कल्याण देणारी आहेत. त्या नेहमी पूज्य, वंदनीय आणि मनात आठवाव्यात.

यथाप्रज्ञमिदं कृष्ण याथात्म्यं परमेशयोः कथितं हि मया ते ऽद्य न तु तावदियत्तया

कृष्णा, माझ्या समजुतीनुसार मी आज तुला परमेश्वरांची खरी प्रकृती सांगितली, पण ती पूर्णपणे अजून सांगितलेली नाही.

तत्कथं शक्यते वक्तुं याथात्म्यं परमेशयोः महतामपि सर्वेषां मनसो ऽपि बहिर्गतम्

परमेश्वरांची खरी प्रकृती कशी सांगता येईल? ती तर मोठ्या मोठ्यांच्या मनालाही गाठता येत नाही.

अंतर्गतमनन्यानामीश्वरार्पितचेतसाम् अन्येषां बुद्ध्यनारूढमारूढं च यथैव तत्

ज्यांचं मन पूर्णपणे ईश्वराला समर्पित आहे, त्यांच्यासाठी ती आतमध्येच असते; इतरांसाठी ती बुद्धीत ठसत नाही, किंवा जशी आहे तशीच राहते.

येयमुक्ता विभूतिर्वै प्राकृती सा परा मता अप्राकृतां परामन्यां गुह्यां गुह्यविदो विदुः

ही जी आधी सांगितलेली विभूती आहे, ती नैसर्गिक मानली जाते; पण जे गुपित जाणतात, ते अजून एक श्रेष्ठ, अलौकिक आणि गुप्त विभूती ओळखतात.

यतो वाचो निवर्तंते मनसा चेन्द्रियैस्सह अप्राकृती परा चैषा विभूतिः पारमेश्वरी

हीच परमेश्वराची अलौकिक, श्रेष्ठ विभूती आहे, जिथे शब्द, मन आणि इंद्रिये पोहोचू शकत नाहीत आणि मागे फिरतात.

सैवेह परमं धाम सैवेह परमा गतिः सैवेह परमा काष्ठा विभूतिः परमेष्ठिनः

हीच इथे सर्वात श्रेष्ठ स्थान आहे, हीच सर्वोच्च गती आहे, आणि हीच अंतिम मर्यादा — परमेश्वराची विभूती.

तां प्राप्तुं प्रयतंते ऽत्र जितश्वासा जितेंद्रियाः गर्भकारा गृहद्वारं निश्छिद्रं घटितुं यथा

ती मिळवण्यासाठी इथे ज्यांनी श्वास आणि इंद्रिये जिंकली आहेत, ते प्रयत्न करतात, जसं कुंभार भांडे बनवताना तोंड अगदी निर्दोष करतो.

संसाराशीविषालीढमृतसंजीवनौषधम् विभूतिं शिवयोर्विद्वान्न बिभेति कुतश्चन

ज्याला शंकराची ही विभूती खरी माहित आहे, ती जणू संसाररूपी सर्पदंशावर अमृतासारखी औषध आहे, त्याला कुठल्याही गोष्टीची भीती राहत नाही.

यः परामपरां चैव विभूतिं वेत्ति तत्त्वतः सो ऽपरो भूतिमुल्लंघ्य परां भूतिं समश्नुते

जो खऱ्या अर्थाने श्रेष्ठ आणि अश्रेष्ठ अशी दोन्ही विभूती ओळखतो, तो नीच विभूती ओलांडून श्रेष्ठ विभूती प्राप्त करतो.

एतत्ते कथितं कृष्ण याथात्म्यं परमात्मनोः रहस्यमपि योग्यो ऽसि भर्गभक्तो भवानिति

कृष्णा, मी तुला परमात्म्याचं खरं स्वरूप आणि त्याचं गुपित सांगितलं, कारण तू त्यासाठी योग्य आहेस आणि तेजस्वी परमेश्वराचा भक्त आहेस.

नाशिष्येभ्यो ऽप्यशैवेभ्यो नाभक्तेभ्यः कदाचन व्याहरेदीशयोर्भूतिमिति वेदानुशासनम्

वेदांचा आदेश असा आहे की, ही परमेश्वरांची विभूती अशिक्षित, अशैव किंवा अभक्त व्यक्तींना कधीही सांगू नये.

तस्मात्त्वमतिकल्याणपरेभ्यः कथयेन्न हि त्वादृशेभ्यो ऽनुरूपेभ्यः कथयैतन्न चान्यथा

म्हणून, हे फक्त अतिशय पुण्यवान लोकांना सांगावं, इतरांना नाही; पण तुझ्यासारख्या योग्य व्यक्तींना सांगायला हरकत नाही, दुसऱ्यांना नाही.

विभूतिमेतां शिवयोर्योग्येभ्यो यः प्रदापयेत् संसारसागरान्मुक्तः शिवसायुज्यमाप्नुयात्

जो कोणी ही शंकराची विभूती योग्य लोकांना सांगतो, तो संसारसागरातून मुक्त होतो आणि शंकराशी एकरूप होतो.

कीर्तनादस्य नश्यंति महान्त्यः पापकोटयः त्रिश्चतुर्धासमभ्यस्तैर्विनश्यंति ततो ऽधिकाः

याचं कीर्तन केल्याने मोठमोठ्या पापांचे कोटी नष्ट होतात; तीन-चारपट जास्त केल्यास त्याहून अधिक पापे नाहीशी होतात.

नश्यंत्यनिष्टरिपवो वर्धन्ते सुहृदस्तथा विद्या च वर्धते शैवी मतिस्सत्ये प्रवर्तते

दुष्ट आणि शत्रू नष्ट होतात, मित्र वाढतात, शैव विद्या वाढते आणि मन सत्यात स्थिर होतं.

भक्तिः पराः शिवे साम्बे सानुगे सपरिच्छिदे यद्यदिष्टतमं चान्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम्

शिव, अंबिका, त्यांचे अनुयायी आणि सेवक यांच्याशी श्रेष्ठ भक्ती होते; आणि जे काही सर्वात प्रिय आहे, तेही नक्कीच मिळतं.