शिवपुराणम्

नमो निष्कलरूपाय नमो निष्कलतेजसे नमः सकलनाथाय नमस्ते सकलात्मने

निराकार रूप असलेल्या तुला नमस्कार; निराकार तेज असलेल्या तुला नमस्कार; सर्व रूपांचा स्वामी असलेल्या तुला नमस्कार; सर्वांचा आत्मा असलेल्या तुला नमस्कार.

प्रणववाच्याय नमः प्रणवलिंगिने नमः सृष्ट्यादिकर्त्रे च नमः पञ्चमुखायते

ॐकाराने ओळखता येणाऱ्या त्या परमेश्वराला नमस्कार, ॐच्या आकाराचा लिंग ज्याचे रूप आहे त्याला नमस्कार, सृष्टीची आणि तिच्या पुढील घडामोडींची निर्मिती करणाऱ्याला नमस्कार, पाच मुख असलेल्या त्या महादेवाला नमस्कार.

पञ्चब्रह्मस्वरूपाय पञ्च कृत्यायते नमः आत्मने ब्रह्मणे तुभ्यमनंतगुणशक्तये

पाच ब्रह्मांचे मूर्तिमंत रूप असणाऱ्या, पाच प्रकारची कृत्ये करणाऱ्या, अनंत गुण व शक्ती असलेल्या, आत्मस्वरूप आणि परम ब्रह्म असलेल्या तुला नमस्कार.

सकलाकलरूपाय शंभवे गुरवे नमः इति स्तुत्वा गुरुं पद्यैर्ब्रह्मा विष्णुश् च नेमतुः

सर्व रूपे आणि निराकार रूप असणाऱ्या शंभू गुरुला नमस्कार. अशा प्रकारे त्या गुरूची स्तुती करून ब्रह्मा आणि विष्णू यांनी वंदन केले.

वत्सकौ सर्वतत्त्वं च कथितं दर्शितं च वाम् जपतं प्रणवं मंत्रं देवीदिष्टं मदात्मकम्

माझ्या प्रिय मुलांनो, सर्व तत्त्वे मी तुम्हाला सांगितली आणि दाखवली आहेत. देवीने दिलेला आणि माझ्या स्वरूपाचा असलेला ॐ मंत्र जपा.

ज्ञानं च सुस्थिरं भाग्यं सर्वं भवति शाश्वतम् आर्द्रायां च चतुर्दश्यां तज्जाप्यं त्वक्षयं भवेत्

या मंत्रामुळे ज्ञान दृढ होते, भाग्य शाश्वत होते आणि सर्व काही कायमचे टिकते. आर्द्रा नक्षत्र असलेल्या चतुर्दशीला हा जप केल्यास अक्षय पुण्य मिळते.

सूर्यगत्या महार्द्रायामेकं कोटिगुणं भवेत् मृगशीर्षांतिमो भागः पुनर्वस्वादिमस्तथा

सूर्याच्या मार्गावर आर्द्रा नक्षत्र आल्यावर पुण्य दहा कोटी पट वाढते. मृगशीर्षाचा शेवटचा भाग आणि पुनर्वसूची सुरुवातही तितकीच शुभ मानली जाते.

आर्द्रासमः सदा ज्ञेयः पूजाहोमादितर्पणे दर्शनं तु प्रभाते च प्रातःसंगवकालयोः

आर्द्रा नक्षत्र नेहमीच पूजा, होम आणि तर्पणासाठी समान मानावे. पहाटे, सकाळच्या वेळी लिंगाचे दर्शन घेणे विशेष पुण्यदायक असते.

चतुर्दशी तथा ग्राह्या निशीथव्यापिनी भवेत् प्रदोषव्यापिनी चैव परयुक्ता प्रशस्यते

चतुर्दशी तिथी मध्यरात्रीपर्यंत असली पाहिजे, ती पाळावी. ती संध्याकाळपर्यंत असली तर ती अधिक प्रशंसनीय आहे.

लिंगं बेरं च मेतुल्यं यजतां लिंगमुत्तमम् तस्माल्लिंगं परं पूज्यं बेरादपि मुमुक्षुभिः

लिंग आणि मूर्ती या दोन्हींची पूजा समान मानली जाते, पण लिंग श्रेष्ठ आहे. म्हणून मोक्ष इच्छिणाऱ्यांनी मूर्तीपेक्षा लिंगाचीच पूजा करावी.

लिंगमोंकारमंत्रेण बेरं पञ्चाक्षरेण तु स्वयमेव हि द्रव्यैः प्रतिष्ठाप्यं परैरपि

लिंगाची स्थापना ॐ मंत्राने, तर मूर्तीची स्थापना पंचाक्षरी मंत्राने करावी. दोन्हींची स्थापना योग्य वस्तूंनी, स्वतः किंवा इतरांनीही करू शकतात.

पूजयेदुपचारैश्च मत्पदं सुलभं भवेत् इति शास्य तथा शिष्यौ तत्रैवां ऽतर्हितः शिवः

योग्य उपचारांनी पूजा केल्याने माझे पद सहज मिळते. अशा प्रकारे दोन्ही शिष्यांना उपदेश करून, तेथेच शिवांनी अदृश्य झाले.

कथं लिंगं प्रतिष्ठाप्यं कथं वातस्य लक्षणम् कथं वा तत्समभ्यर्च्यं देशे काले च केन हि

लिंग कसे स्थापावे? त्या स्थळाची लक्षणे काय आहेत? पूजा कशी करावी, कुठे, केव्हा आणि कोणी करावी?

युष्मदर्थं प्रवक्ष्यामि बुद्ध्यतामवधानतः अनुकूले शुभे काले पुण्ये तीर्थे तटे तथा

तुमच्यासाठी मी सांगतो, लक्षपूर्वक ऐका. शुभ आणि अनुकूल वेळी, पवित्र स्थळी किंवा नदीच्या काठी स्थापना करावी.

यथेष्टं लिंगमारोप्यं यत्र स्यान्नित्यमर्चनम् पार्थिवेन तथाप्येनं तैजसेन यथारुचि

इच्छेनुसार ज्या ठिकाणी नियमित पूजा करता येईल, तिथे लिंग स्थापनावे. ते मातीचे, दगडाचे किंवा धातूचे असू शकते.

कल्पलक्षणसंयुक्तं लिंगं पूजाफलं लभेत् सर्वलक्षणसंयुक्तं सद्यः पूजाफलप्रदम्

कल्पवृक्षासारखी लक्षणे असलेल्या लिंगाची पूजा केल्यास इच्छित फळ मिळते. सर्व शुभ लक्षणे असलेले लिंग त्वरित पूजा फळ देते.

चरे विशिष्यते सूक्ष्मं स्थावरे स्थूलमेव हि सलक्षणं सपीठं च स्थापयेच्छिवनिर्मितम्

ज्या लिंगाची ने-आण करता येते त्यासाठी सूक्ष्म रूप श्रेष्ठ मानले जाते, तर स्थिर लिंगासाठी स्थूल रूप योग्य आहे. त्याला योग्य लक्षणे आणि पायठा असावा, आणि शिवाच्या नियमानुसार बनवावे.

मंडलं चतुरस्रं वा त्रिकोणमथवा तथा खट्वांगवन्मध्यसूक्ष्मं लिंगपीठं महाफलं

लिंगाचा पायठा चौकोनी, त्रिकोणी किंवा गदेसारखा असू शकतो, त्याचा मध्यभाग सूक्ष्म असावा. असे लिंगपिठ मोठे फळ देते.

प्रथमं मृच्छिलादिभ्यो लिगं लोहादिभिः कृतम् येन लिंगं तेन पीठं स्थावरे हि विशिष्यते

सर्वप्रथम लिंग माती, दगड किंवा अशा पदार्थांपासून, किंवा धातूपासून तयार करावे. लिंग ज्या पदार्थाचे असेल, त्याच पदार्थाचा पायठा करावा; हे स्थिर स्थापनेसाठी विशेष योग्य आहे.

लिंगं पीठं चरे त्वेकं लिंगं बाणकृतं विना लिंगप्रमाणं कर्त्ःणां द्वादशांगुलमुत्तमम्

एकच शिवलिंग आणि त्याचा पिंड बसवावा, पण बाणाने केलेलं लिंग सोडून. हे लिंग बारा अंगुळ लांबीचं असावं, तेच उत्तम मानलं जातं.

न्यूनं चेत्फलमल्पं स्यादधिकं नैव दूष्यते कर्तुरेकांगुलन्यूनं चरेपि च तथैव हि

जर लिंगाचं माप कमी असेल तर फळही कमी मिळतं; जास्त झालं तरी काही दोष नाही. एक अंगुळ कमी झालं तरी तेच लागू होतं.

आदौ विमानं शिल्पेन कार्यं देवगणैर्युतम् तत्र गर्भगृहे रम्ये दृढे दर्पणसंनिभो भूषिते

सर्वात आधी, कुशलतेने आणि देवतांच्या समूहासह एक सुंदर आणि मजबूत मंदिर बांधावं. त्यातल्या रम्य आणि सजवलेल्या गर्भगृहात,

नवरत्नैश्च दिग्द्वारे च प्रधानकैः नीलं रक्तं च वै दूर्यं श्यामं मारकतं तथा

चारही दिशांच्या मुख्य दरवाजांवर नऊ मौल्यवान रत्ने असावीत: निळं नीलम, लाल माणिक, प्रवाळ, स्फटिक आणि हिरा.

मुक्ताप्रवालगोमेदवज्राणि नवरत्नकम् मध्ये लिंगं महद्द्रव्यं निक्षिपेत्सहवैदिके

मुक्ता, प्रवाळ, गोमेद, वज्र—ही नऊ रत्ने; त्याच्या मध्यभागी मोठं द्रव्य ठेवावं, वेदविधींसह.

संपूज्य लिंगं सद्याद्यैः पञ्चस्थाने यथाक्रमम् अग्नौ च हुत्वा बहुधा हविषास कलं च माम्

लिंगाची योग्य प्रकारे, पाच ठिकाणी, सन्मानपूर्वक पूजा करावी. अग्नीत अनेक प्रकारे हविर्दान करून, त्यातला एक भाग मला अर्पण करावा.

अभ्यर्च्य गुरुमाचार्यमर्थैः कामैश्च बांधवम् दद्यादैश्वर्यमर्थिभ्यो जडमप्यजडं तथा

गुरु आणि आचार्य यांना धन व इच्छित वस्तू देऊन सन्मान करावा, नातेवाईकांनाही द्यावं. मागणाऱ्यांना, सुज्ञ असो वा अज्ञ, सर्वांना संपत्ती द्यावी.

स्थावरं जंगमं जीवं सर्वं संतोष्य यत्नतः सुवर्णपूरिते श्वभ्रे नवरत्नैश्च पूरिते

स्थावर, जंगम आणि सर्व जीवांना मनापासून संतुष्ट करून, सोन्याने आणि नऊ रत्नांनी खड्डा भरावा.

सद्यादि ब्रह्म चोच्चार्य ध्यात्वा देवं परं शुभम् उदीर्य च महामंत्रमोंकारं नादघोषितम्

सद्यादी ब्रह्म उच्चारून, परम मंगल देवतेचे ध्यान करावं आणि नादयुक्त ओंकार महामंत्र मोठ्यानं म्हणावा.

लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य लिगं पीठेन योजयेत् लिंगं सपीठं निक्षिप्य नित्यलेपेन बंधयेत्

तेथे लिंगाची स्थापना करून, लिंग पिंडाशी जोडावं. लिंग आणि पिंड एकत्र ठेवून, कायमच्या चिकट पदार्थाने घट्ट बांधावं.