शिवपुराणम्

यामाहुस्तामसीं रौद्रीं मूर्तिमंतकरीं हरेः सृजत्यशेषमीशस्य शासनाच्चतुराननः

जी यम, रौद्र आणि मृत्यू देणारी हरिची मूर्ती म्हणतात, ती पूर्णपणे परमेश्वराच्या आज्ञेने निर्माण होते.

अन्याभिर्मूर्तिभिः स्वाभिः पाति चांते निहन्ति च विष्णुः पालयते विश्वं कालकालस्य शासनात्

आपल्या विविध रूपांनी विष्णू पालन करतो आणि शेवटी नाशही करतो; तो काळाच्या स्वामीच्या आज्ञेने विश्वाचं रक्षण करतो.

सृजते त्रसते चापि स्वकाभिस्तनुभिस्त्रिभिः हरत्यंते जगत्सर्वं हरस्तस्यैव शासनात्

तो निर्माण करतो, घाबरतो, आणि आपल्या तिन्ही रूपांनी शेवटी सर्व जगाचा नाश करतो; हरी त्या आज्ञेनेच हे करतो.

सृजत्यपि च विश्वात्मा त्रिधा भिन्नस्तु रक्षति कालः करोति सकलं कालस्संहरति प्रजाः

विश्वाचा आत्मा निर्माण करतो, आणि तिहेरी रूपाने रक्षण करतो; काळ सर्व काही करतो आणि सर्व प्रजांचा संहार करतो.

कालः पालयते विश्वं कालकालस्य शासनात् त्रिभिरंशैर्जगद्बिभ्रत्तेजोभिर्वृष्टिमादिशन्

काळ, काळाच्या स्वामीच्या आज्ञेने, विश्वाचं रक्षण करतो; तीन भागांनी तो जगाला धरतो, पाऊस वगैरे घडवतो.

दिवि वर्षत्यसौ भानुर्देवदेवस्य शासनात् पुष्णात्योषधिजातानि भूतान्याह्लादयत्यपि

आकाशात सूर्य देवदेवांच्या आज्ञेने पाऊस पाडतो, तोच औषधींना पोसतो आणि सर्व जीवांना आनंद देतो.

देवैश्च पीयते चंद्रश्चन्द्रभूषणशासनात् आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ मरुतस्तथा

चंद्रभूषणाच्या आज्ञेने देवगण चंद्राचे अमृत पितात; आदित्य, वसु, रुद्र, अश्विनीकुमार, मरुतगण हे सगळेही त्यात सामील आहेत.

खेचरा ऋषयस्सिद्धा भोगिनो मनुजा मृगाः पशवः पक्षिणश्चैव कीटाद्याः स्थावराणि च

आकाशवासी, ऋषी, सिद्ध, भोग घेणारे, माणसे, वन्य प्राणी, गुरे, पक्षी, कीटक आणि स्थावर जीवसुद्धा—

नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च वेदाः सांगाश्च शास्त्राणि मंत्रस्तोममखादयः

नद्या, समुद्र, डोंगर, अरण्ये, सरोवरे, वेद आणि त्यांचे विभाग, शास्त्रे, मंत्र, स्तोत्रे आणि यज्ञ—

कालाग्न्यादिशिवांतानि भुवनानि सहाधिपैः ब्रह्मांडान्यप्यसंख्यानि तेषामावरणानि च

कालाग्नीपासून शिवार्पयंतची सर्व लोकं, त्यांचे अधिपती, असंख्य ब्रह्मांडं आणि त्यांची आवरणे—

वर्तमानान्यतीतानि भविष्यन्त्यपि कृत्स्नशः दिशश्च विदिशश्चैव कालभेदाः कलादयः

जे काही सध्या आहे, गेले आहे किंवा येणार आहे, सर्व दिशा, उपदिशा, काळाचे विभाग आणि त्याचे अंश—

यच्च किंचिज्जगत्यस्मिन् दृश्यते श्रूयते ऽपि वा तत्सर्वं शंकरस्याज्ञा बलेन समधिष्ठितम्

या जगात जे काही दिसते किंवा ऐकू येते, ते सर्व शंकराच्या आज्ञेच्या सामर्थ्याने स्थिर आहे.

आज्ञाबलात्तस्य धरा स्थितेह धराधरा वारिधराः समुद्राः ज्योतिर्गणाः शक्रमुखाश्च देवाः स्थिरं चिरं वा चिदचिद्यदस्ति

त्याच्या आज्ञेच्या बळावर पृथ्वी, पर्वत, मेघ, समुद्र, तारे, इंद्रासह सर्व देव, आणि जड-जिवंत, चेतन-अचेतन सर्व काही इथे स्थिर आहे.

अत्याश्चर्यमिदं कृष्ण शंभोरमितकर्मणः आज्ञाकृतं शृणुष्वैतच्छ्रुतं श्रुतिमुखे मया

हे कृष्णा, शंभूच्या अमाप कृत्यांपैकी हे एक फारच अद्भुत आहे; हे मी वेदांच्या मुखातून ऐकले, ते तू ऐक.

पुरा किल सुराः सेंद्रा विवदंतः परस्परम् असुरान्समरे जित्वा जेताहमहमित्युत

पूर्वी एकदा, इंद्रासह देवगण आपसात वाद घालत होते; त्यांनी युद्धात असुरांना हरवले आणि 'मी जिंकला, मीच जिंकला' असे गर्वाने म्हणू लागले.

तदा महेश्वरस्तेषां मध्यतो वरवेषधृक् स्वलक्षणैर्विहीनांगः स्वयं यक्ष इवाभवत्

तेव्हा महेश्वर त्यांच्या मध्ये एक अद्भुत रूप घेऊन प्रकट झाला, ज्याच्यात कोणतीही ओळख पटणारी खूण नव्हती, आणि स्वतः यक्षासारखा दिसला.

स तानाह सुरानेकं तृणमादाय भूतले य एतद्विकृतं कर्तुं क्षमते स तु दैत्यजित्

त्याने पृथ्वीवरून एक गवताचे पातं उचलून देवांना विचारले, 'तुमच्यातील जो कोणी हे बदलू शकेल, तोच खरा दैत्यांचा विजेता आहे.'

यक्षस्य वचनं श्रुत्वा वज्रपाणिः शचीपतिः किंचित्क्रुद्धो विहस्यैनं तृणमादातुमुद्यतः

यक्षाचे शब्द ऐकून वज्रपाणी, शचीपती, थोडा रागावला, हसला आणि ते गवत उचलण्याचा प्रयत्न करू लागला.

न तत्तृणमुपदातुं मनसापि च शक्यते यथा तथापि तच्छेत्तुं वज्रं वज्रधरो ऽसृजत्

तो मनानेसुद्धा ते गवत उचलू शकला नाही, हाताने तर दूरच; तरीही ते कापण्यासाठी वज्रधारीने आपले वज्र फेकले.

तद्वज्रं निजवज्रेण संसृष्टमिव सर्वतः तृणेनाभिहतं तेन तिर्यगग्रं पपात ह

ते वज्र, यक्षाच्या वज्राशी भिडले आणि त्या गवताने त्याला सर्व बाजूंनी रोखले, त्यामुळे ते वाकडे होऊन खाली पडले.

ततश्चान्ये सुसंरब्धा लोकपाला महाबलाः ससृजुस्तृणमुद्दिश्य स्वायुधानि सहस्रशः

मग इतरही प्रचंड शक्तिशाली लोकपाल रागाने पेटून, त्या गवताकडे हजारो शस्त्रे फेकू लागले.

प्रजज्ज्वाल महावह्निः प्रचंडः पवनो ववौ प्रवृद्धो ऽपांपतिर्यद्वत्प्रलये समुपस्थिते

महाभयंकर अग्नी प्रज्वलित झाला, प्रचंड वारा वाहू लागला, आणि जलाधिपती वाढू लागला, जसे प्रलयाच्या वेळी घडते.

एवं देवैस्समारब्धं तृणमुद्दिश्य यत्नतः व्यर्थमासीदहो कृष्ण यक्षस्यात्मबलेन वै

असं कृष्णा, सर्व देवांनी एकत्र येऊन त्या गवतावर प्रयत्न केला, पण यक्षाच्या स्वतःच्या सामर्थ्यामुळे त्यांचे सारे प्रयत्न व्यर्थ गेले.

तदाह यक्षं देवेंद्रः को भवानित्यमर्षितः ततस्स पश्यतामेव तेषामंतरधादथ

तेव्हा देवेंद्राने त्या यक्षाला रागाने विचारले, "तू कोण आहेस?" पण सर्व देवांच्या समोर तो अचानक अदृश्य झाला.

तदंतरे हैमवती देवी दिव्यविभूषणा आविरासीन्नभोरंगे शोभमाना शुचिस्मिता

त्याच वेळी, दिव्य दागिन्यांनी सजलेली हिमालयाची देवी आकाशात प्रकटली, तिच्या तेजस्वी हास्याने सर्वत्र प्रकाश पसरला.

तां दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा देवाः शक्रपुरोगमाः प्रणम्य यक्षं पप्रच्छुः को ऽसौ यक्षो विलक्षणः

ती देवी दिसताच, शक्रासह सर्व देव आश्चर्यचकित झाले; त्यांनी तिला वंदन करून विचारले, "हा विलक्षण यक्ष कोण आहे?"

सा ऽब्रवीत्सस्मितं देवी स युष्माकमगोचरः तेनेदं भ्रम्यते चक्रं संसाराख्यं चराचरम्

हसत हसत देवी म्हणाली, "तो तुमच्या समजण्यापलीकडचा आहे. त्याच्यामुळे हे संसाररूपी चक्र, जड आणि जंगम, फिरत असते."

तेनादौ क्रियते विश्वं तेन संह्रियते पुनः न तन्नियन्ता कश्चित्स्यात्तेन सर्वं नियम्यते

त्याच्यामुळेच या विश्वाची सुरुवात होते आणि त्याच्यामुळेच पुन्हा ते लयाला जाते; त्याच्याशिवाय दुसरा कोणीही नियंत्रक नाही—सर्व काही त्याच्याच अधीन आहे.

इत्युक्त्वा सा महादेवी तत्रैवांतरधत्त वै देवाश्च विस्मिताः सर्वे तां प्रणम्य दिवं ययुः

असे म्हणून ती महादेवी तिथेच अदृश्य झाली; सर्व देवांनी तिला वंदन केले आणि आश्चर्याने परत स्वर्गात गेले.