शिवपुराणम्

अकारौत्तरात्पूर्वमुकारः पश्चिमाननात् मकारो दक्षिणमुखाद्बिंदुः प्राङ्मुखतस्तथा

'उ' अक्षर उत्तरेकडील मुखापासून, 'क' पश्चिमेकडील मुखापासून, 'म' दक्षिणेकडील मुखापासून, आणि बिंदू पूर्वेकडील मुखापासून उत्पन्न होतो.

नादो मध्यमुखादेवं पञ्चधा ऽसौ विजृंभितः एकीभूतः पुनस्तद्वदोमित्येकाक्षरो भवेत्

नाद हा मध्यमुखातून उत्पन्न होतो; अशा प्रकारे तो पाच प्रकारे विस्तारतो; पुन्हा एकत्र झाल्यावर, तोच 'ॐ' हा एकाक्षरी मंत्र होतो.

नामरूपात्मकं सर्वं वेदभूतकुलद्वयम् व्याप्तमेतेन मंत्रेण शिवशक्त्योश्च बोधकः

सर्व नाव आणि रूप असलेले जग, वेदांची दोन कुटुंबे, हे सर्व या मंत्राने व्यापले आहे, आणि तो शिव आणि शक्ती यांचे ज्ञान देतो.

अस्मात्पञ्चाक्षरं जज्ञे बोधकं सकलस्यतत् आकारादिक्रमेणैव नकारादियथाक्रमम्

याच्यापासून पाच अक्षरी मंत्र उत्पन्न झाला, जो सर्वांचे ज्ञान देतो; 'अ' पासून सुरू होणाऱ्या आणि 'न' पासून सुरू होणाऱ्या क्रमाने.

अस्मात्पञ्चाक्षराज्जाता मातृकाः पञ्चभेदतः तस्माच्छिरश्चतुर्वक्त्रात्त्रिपाद्गाय त्रिरेव हि

या पाच अक्षरी मंत्रापासून पाच प्रकारच्या मातृका निर्माण झाल्या; म्हणूनच, शिर आणि चार मुखांपासून, तीन चरणांची गायत्री तीन प्रकारे प्रकट झाली.

वेदः सर्वस्ततो जज्ञे ततो वै मंत्रकोटयः तत्तन्मंत्रेण तत्सिद्धिः सर्वसिद्धिरितो भवेत्

त्यापासून सर्व वेद निर्माण झाले, आणि त्यापासून असंख्य मंत्र; त्या त्या मंत्रांनी त्यांची सिद्धी होते, आणि याच्यामुळे सर्व सिद्धी मिळतात.

अनेन मंत्रकंदेन भोगो मोक्षश्च सिद्ध्यति सकला मंत्रराजानः साक्षाद्भोगप्रदाः शुभाः

या मूलमंत्राने भोग आणि मोक्ष दोन्ही साधता येतात; सर्व मंत्रराजे प्रत्यक्ष शुभ भोग देणारे आहेत.

पुनस्तयोस्तत्र तिरः पटं गुरुः प्रकल्प्य मंत्रं च समादिशत्परम् निधाय तच्छीर्ष्णि करांबुजं शनैरुदङ्मुखं संस्थितयोः सहांबिकः

नंतर, त्या दोघांसाठी गुरूने तिथे एक पडदा घातला आणि श्रेष्ठ मंत्र शिकवला, त्यांचे डोके हाताच्या कमळाने हलकेच स्पर्श केले, आणि ते दोघे अम्बिकेसह उत्तर दिशेकडे बसले होते.

त्रिरुच्चार्याग्रहीन्मंत्रं यंत्रतंत्रोक्तिपूर्वकम् शिष्यौ च तौ दक्षिणायामात्मानं च समर्पयत्

मंत्र तीन वेळा उच्चारून, यंत्र आणि तंत्रानुसार, गुरूने त्या दोन्ही शिष्यांना उजवीकडे ठेवून, स्वतःलाही समर्पित केले.

प्रबद्धहस्तौ किल तौ तदंतिके तमेव देवं जगतुर्जगद्गुरुम्

त्यांच्या हातांना बांधून, ते दोघे जवळ उभे राहिले आणि त्या देवाचे, जगाचा गुरू असलेल्या प्रभूचे स्तवन केले.

नमो निष्कलरूपाय नमो निष्कलतेजसे नमः सकलनाथाय नमस्ते सकलात्मने

निराकार रूप असलेल्या तुला नमस्कार; निराकार तेज असलेल्या तुला नमस्कार; सर्व रूपांचा स्वामी असलेल्या तुला नमस्कार; सर्वांचा आत्मा असलेल्या तुला नमस्कार.

प्रणववाच्याय नमः प्रणवलिंगिने नमः सृष्ट्यादिकर्त्रे च नमः पञ्चमुखायते

ॐकाराने ओळखता येणाऱ्या त्या परमेश्वराला नमस्कार, ॐच्या आकाराचा लिंग ज्याचे रूप आहे त्याला नमस्कार, सृष्टीची आणि तिच्या पुढील घडामोडींची निर्मिती करणाऱ्याला नमस्कार, पाच मुख असलेल्या त्या महादेवाला नमस्कार.

पञ्चब्रह्मस्वरूपाय पञ्च कृत्यायते नमः आत्मने ब्रह्मणे तुभ्यमनंतगुणशक्तये

पाच ब्रह्मांचे मूर्तिमंत रूप असणाऱ्या, पाच प्रकारची कृत्ये करणाऱ्या, अनंत गुण व शक्ती असलेल्या, आत्मस्वरूप आणि परम ब्रह्म असलेल्या तुला नमस्कार.

सकलाकलरूपाय शंभवे गुरवे नमः इति स्तुत्वा गुरुं पद्यैर्ब्रह्मा विष्णुश् च नेमतुः

सर्व रूपे आणि निराकार रूप असणाऱ्या शंभू गुरुला नमस्कार. अशा प्रकारे त्या गुरूची स्तुती करून ब्रह्मा आणि विष्णू यांनी वंदन केले.

वत्सकौ सर्वतत्त्वं च कथितं दर्शितं च वाम् जपतं प्रणवं मंत्रं देवीदिष्टं मदात्मकम्

माझ्या प्रिय मुलांनो, सर्व तत्त्वे मी तुम्हाला सांगितली आणि दाखवली आहेत. देवीने दिलेला आणि माझ्या स्वरूपाचा असलेला ॐ मंत्र जपा.

ज्ञानं च सुस्थिरं भाग्यं सर्वं भवति शाश्वतम् आर्द्रायां च चतुर्दश्यां तज्जाप्यं त्वक्षयं भवेत्

या मंत्रामुळे ज्ञान दृढ होते, भाग्य शाश्वत होते आणि सर्व काही कायमचे टिकते. आर्द्रा नक्षत्र असलेल्या चतुर्दशीला हा जप केल्यास अक्षय पुण्य मिळते.

सूर्यगत्या महार्द्रायामेकं कोटिगुणं भवेत् मृगशीर्षांतिमो भागः पुनर्वस्वादिमस्तथा

सूर्याच्या मार्गावर आर्द्रा नक्षत्र आल्यावर पुण्य दहा कोटी पट वाढते. मृगशीर्षाचा शेवटचा भाग आणि पुनर्वसूची सुरुवातही तितकीच शुभ मानली जाते.

आर्द्रासमः सदा ज्ञेयः पूजाहोमादितर्पणे दर्शनं तु प्रभाते च प्रातःसंगवकालयोः

आर्द्रा नक्षत्र नेहमीच पूजा, होम आणि तर्पणासाठी समान मानावे. पहाटे, सकाळच्या वेळी लिंगाचे दर्शन घेणे विशेष पुण्यदायक असते.

चतुर्दशी तथा ग्राह्या निशीथव्यापिनी भवेत् प्रदोषव्यापिनी चैव परयुक्ता प्रशस्यते

चतुर्दशी तिथी मध्यरात्रीपर्यंत असली पाहिजे, ती पाळावी. ती संध्याकाळपर्यंत असली तर ती अधिक प्रशंसनीय आहे.

लिंगं बेरं च मेतुल्यं यजतां लिंगमुत्तमम् तस्माल्लिंगं परं पूज्यं बेरादपि मुमुक्षुभिः

लिंग आणि मूर्ती या दोन्हींची पूजा समान मानली जाते, पण लिंग श्रेष्ठ आहे. म्हणून मोक्ष इच्छिणाऱ्यांनी मूर्तीपेक्षा लिंगाचीच पूजा करावी.

लिंगमोंकारमंत्रेण बेरं पञ्चाक्षरेण तु स्वयमेव हि द्रव्यैः प्रतिष्ठाप्यं परैरपि

लिंगाची स्थापना ॐ मंत्राने, तर मूर्तीची स्थापना पंचाक्षरी मंत्राने करावी. दोन्हींची स्थापना योग्य वस्तूंनी, स्वतः किंवा इतरांनीही करू शकतात.

पूजयेदुपचारैश्च मत्पदं सुलभं भवेत् इति शास्य तथा शिष्यौ तत्रैवां ऽतर्हितः शिवः

योग्य उपचारांनी पूजा केल्याने माझे पद सहज मिळते. अशा प्रकारे दोन्ही शिष्यांना उपदेश करून, तेथेच शिवांनी अदृश्य झाले.

कथं लिंगं प्रतिष्ठाप्यं कथं वातस्य लक्षणम् कथं वा तत्समभ्यर्च्यं देशे काले च केन हि

लिंग कसे स्थापावे? त्या स्थळाची लक्षणे काय आहेत? पूजा कशी करावी, कुठे, केव्हा आणि कोणी करावी?

युष्मदर्थं प्रवक्ष्यामि बुद्ध्यतामवधानतः अनुकूले शुभे काले पुण्ये तीर्थे तटे तथा

तुमच्यासाठी मी सांगतो, लक्षपूर्वक ऐका. शुभ आणि अनुकूल वेळी, पवित्र स्थळी किंवा नदीच्या काठी स्थापना करावी.

यथेष्टं लिंगमारोप्यं यत्र स्यान्नित्यमर्चनम् पार्थिवेन तथाप्येनं तैजसेन यथारुचि

इच्छेनुसार ज्या ठिकाणी नियमित पूजा करता येईल, तिथे लिंग स्थापनावे. ते मातीचे, दगडाचे किंवा धातूचे असू शकते.

कल्पलक्षणसंयुक्तं लिंगं पूजाफलं लभेत् सर्वलक्षणसंयुक्तं सद्यः पूजाफलप्रदम्

कल्पवृक्षासारखी लक्षणे असलेल्या लिंगाची पूजा केल्यास इच्छित फळ मिळते. सर्व शुभ लक्षणे असलेले लिंग त्वरित पूजा फळ देते.

चरे विशिष्यते सूक्ष्मं स्थावरे स्थूलमेव हि सलक्षणं सपीठं च स्थापयेच्छिवनिर्मितम्

ज्या लिंगाची ने-आण करता येते त्यासाठी सूक्ष्म रूप श्रेष्ठ मानले जाते, तर स्थिर लिंगासाठी स्थूल रूप योग्य आहे. त्याला योग्य लक्षणे आणि पायठा असावा, आणि शिवाच्या नियमानुसार बनवावे.

मंडलं चतुरस्रं वा त्रिकोणमथवा तथा खट्वांगवन्मध्यसूक्ष्मं लिंगपीठं महाफलं

लिंगाचा पायठा चौकोनी, त्रिकोणी किंवा गदेसारखा असू शकतो, त्याचा मध्यभाग सूक्ष्म असावा. असे लिंगपिठ मोठे फळ देते.

प्रथमं मृच्छिलादिभ्यो लिगं लोहादिभिः कृतम् येन लिंगं तेन पीठं स्थावरे हि विशिष्यते

सर्वप्रथम लिंग माती, दगड किंवा अशा पदार्थांपासून, किंवा धातूपासून तयार करावे. लिंग ज्या पदार्थाचे असेल, त्याच पदार्थाचा पायठा करावा; हे स्थिर स्थापनेसाठी विशेष योग्य आहे.