शिवपुराणम्

ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृतांजलिः ययाचे स वरं विप्रो देवदेवान्महेश्वरात्

मग प्रसन्न मनाने, हात जोडून, तो ब्राह्मण देवदेव महेश्वराकडे वर मागण्यासाठी नतमस्तक झाला.

प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर स्वभक्तिन्देहि परमान्दिव्यामव्यभिचारिणीम्

देवांचा देव, परमेश्वरा, कृपा कर; मला सर्वोच्च, दिव्य, कधीही न ढळणारी भक्ती दे.

श्रद्धान्देहि महादेव द्वसम्बन्धिषु मे सदा स्वदास्यं परमं स्नेहं सान्निध्यं चैव सर्वदा

महादेवा, तुझ्याशी संबंधित सर्वांमध्ये मला नेहमी श्रद्धा दे; तुझी सेवा, प्रेम आणि नेहमीचे सान्निध्य मिळू दे.

एवमुक्त्वा प्रसन्नात्माहर्षगद्गदया गिरा सतुष्टाव महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः

असं म्हणून, आनंदाने भरलेल्या मनाने आणि गदगदलेल्या स्वरात, श्रेष्ठ ब्राह्मण उपमन्यू यांनी महादेवाचे स्तवन केले.

देवदेव महादेव शरणागतवत्सल प्रसीद करुणासिंधो साम्ब शंकर सर्वदा

देवतांचा देव, महादेव, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणारा, करुणेचा सागर, अंबेसह शंकरा, नेहमी कृपा कर.

एवमुक्तो महादेवः सर्वेषां च वरप्रदः प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं मुनिसत्तमम्

असं ऐकून, सर्वांना वर देणारा महादेव, प्रसन्न मनाने श्रेष्ठ ऋषी उपमन्यूंना उत्तर देऊ लागला.

वत्सोपमन्यो तुष्टो ऽस्मि सर्वं दत्तं मया हि ते दृढभक्तो ऽसि विप्रर्षे मया विज्ञासितो ह्यसि

माझ्या प्रिय उपमन्यू, मी तुझ्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे; मी तुला सर्व काही दिलं आहे. तू माझ्यावर दृढ भक्ती ठेवणारा श्रेष्ठ ऋषी आहेस, आणि मी तुला परीक्षाही घेतली.

अजरश्चामरश्चैव भव त्वन्दुःखवर्जितः यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः

आता तू कधीही वृद्ध न होणारा, अमर, आणि दुःखापासून मुक्त हो. तुझे यश वाढो, तेजस्वी हो, आणि दिव्य ज्ञानाने परिपूर्ण हो.

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती

तुझे नातेवाईक, घराणं आणि कुळ नेहमीच अढळ राहील, श्रेष्ठ ब्राह्मण. आणि माझ्यावरील तुझी भक्ती सदैव टिकून राहील.

सान्निध्यं चाश्रमे नित्यं करिष्यामि द्विजोत्तम उपकंठं मम त्वं वै सानन्दं विहरिष्यसि

मी नेहमी तुझ्या आश्रमात माझं सान्निध्य देईन, श्रेष्ठ ब्राह्मण. तू माझ्या जवळ आनंदाने वावरशील.

एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्यकोटिसमप्रभः ईशानस्स वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरः

असं म्हणून, सूर्याच्या कोटी किरणांसारखा तेजस्वी असलेला भगवान ईशान, वर देऊन तिथेच अदृश्य झाला.

उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य तस्माद्वराद्वरान् जगाम जननीस्थानं सुखं प्रापाधिकं च सः

उपमन्यू, मन प्रसन्न झालेलं, त्या श्रेष्ठ वरांची प्राप्ती करून, आपल्या आईच्या घरी गेला आणि अधिक सुख मिळवलं.

नमस्समस्तसंसारचक्रभ्रमणहेतवे गौरीकुचतटद्वन्द्वकुंकुमांकितवक्षसे

संपूर्ण संसाराच्या चक्राला फिरवणाऱ्या कारणाला नमस्कार असो, ज्याच्या छातीवर गौरीच्या उरोजांवरील कुंकवाचे डाग आहेत.

उक्त्वा भगवतो लब्धप्रसादादुपमन्युना नियमादुत्थितो वायुर्मध्ये प्राप्ते दिवाकरे

असं बोलून, भगवंताच्या कृपेने, उपमन्यूने आपली नियमपूर्वक पूजा पूर्ण करून, सूर्य मध्यान्ही असताना उठला.

ऋषयश्चापि ते सर्वे नैमिषारण्यवासिनः अथायमर्थः प्रष्टव्य इति कृत्वा विनिश्चयम्

नैमिषारण्यात राहणारे ते सर्व ऋषी, हे जाणून, हा विषय विचारावा असं ठरवून, मनाशी निश्चय केला.

कृत्वा यथा स्वकं कृत्यं प्रत्यहं ते यथा पुरा भगवंतमुपायांतं समीक्ष्य समुपाविशन्

ते सर्व ऋषी नेहमीप्रमाणे आपापली रोजची कामं करून, भगवंत येताना पाहून, आदराने बसले.

अथासौ नियमस्यांते भगवानम्बरोद्भवः मध्ये मुनिसभायास्तु भेजे कॢप्तं वरासनम्

नियम संपल्यावर, आकाशातून उत्पन्न झालेला भगवंत, त्या ऋषींच्या सभेत मध्यभागी तयार केलेल्या उत्तम आसनावर बसला.

सुखासनोपविष्टश्च वायुर्लोकनमस्कृतः श्रीमद्विभूतिमीशस्य हृदि कृत्वेदमब्रवीत्

सर्व लोकांनी वंदन केलेल्या वायूने, सुखाने बसून, आपल्या हृदयात ईश्वराची दिव्य विभूती ठेवून असे बोलायला सुरुवात केली.

तं प्रपद्ये महादेवं सर्वज्ञमपराजितम् विभूतिस्सकलं यस्य चराचरमिदं जगत्

मी त्या महादेवाला शरण जातो, जो सर्वज्ञ आहे, कोणाच्याही कधीही न जिंकता येणारा आहे, आणि ज्याची संपूर्ण शक्ती म्हणजे हे चराचर जग.

इत्याकर्ण्य शुभां वाणीमृषयः क्षीणकल्मषाः विभूतिविस्तरं श्रोतुमूचुस्ते परमं वचः

ती मंगल वाणी ऐकून, पापरहित झालेले ऋषी, त्याच्या विभूतीचे पूर्ण वर्णन ऐकण्याची इच्छा व्यक्त करत, हे श्रेष्ठ वचन बोलले.

उक्तं भगवता वृत्तमुपमन्योर्महात्मनः क्षीरार्थेनापि तपसा यत्प्राप्तं परमेश्वरात्

भगवंताने उपमन्यू या महात्म्याच्या कृत्यांचे आणि तपामुळे परमेश्वराकडून मिळवलेल्या दूधाचे वर्णन केले आहे.

दृष्टो ऽसौ वासुदेवेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा धौम्याग्रजस्ततस्तेन कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

त्याला वासुदेव, म्हणजे कृष्ण, ज्याची कृत्ये निष्कलंक आहेत, यांनी पाहिले. मग धौम्य या श्रेष्ठ ऋषीच्या मागे जाऊन त्याने पाशुपत व्रत स्वीकारले.

प्राप्तं च परमं ज्ञानमिति प्रागेव शुश्रुम कथं स लब्धवान् कृष्णो ज्ञानं पाशुपतं परम्

आपण आधीच ऐकले आहे की त्याने सर्वोच्च ज्ञान मिळवले; कृष्णाने हे पाशुपत श्रेष्ठ ज्ञान कसे मिळवले?

स्वेच्छया ह्यवतीर्णोपि वासुदेवस्सनातनः निंदयन्निव मानुष्यं देहशुद्धिं चकार सः

वासुदेव, जो सनातन आहे, त्याने स्वतःच्या इच्छेने अवतार घेतला आणि जणू काही मानवी जन्माला तुच्छ मानत, त्याने शरीरशुद्धी केली.

पुत्रार्थं हि तपस्तप्तुं गतस्तस्य महामुनेः आश्रमं मुनिभिर्दृष्टं दृष्टवांस्तत्र वै मुनिम्

पुत्रप्राप्तीसाठी तप करण्यासाठी तो त्या महान ऋषीच्या आश्रमात गेला; तिथे इतर ऋषींनी त्याला पाहिले आणि त्यानेही त्या ऋषीला पाहिले.

भस्मावदातसर्वांगं त्रिपुंड्रांकितमस्तकम् रुद्राक्षमालाभरणं जटामंडलमंडितम्

त्याचे संपूर्ण अंग भस्माने लिंपलेले होते, डोक्यावर त्रिपुंड होते, गळ्यात रुद्राक्षांची माळ होती आणि केस जटांमध्ये गुंडाळलेले होते.

तच्छिष्यभूतैर्मुनिभिश्शास्त्रैर्वेदमिवावृतम् शिवध्यानरतं शांतमुपमन्युं महाद्युतिम्

त्याच्या शिष्य ऋषींनी त्याला वेढले होते, जसे वेदांना शास्त्रांनी वेढले असते; तो उपमन्‍यू, शांत आणि तेजस्वी, शिवध्यानात मग्न होता.

नमश्चकार तं दृष्ट्वा हृष्टसर्वतनूरुहः बहुमानेन कृष्णो ऽसौ त्रिः कृत्वा तु प्रदक्षिणाम् स्तुतिं चकार सुप्रीत्या नतस्कंधः कृताञ्जलिः

त्याला पाहून कृष्ण अत्यंत आनंदित झाला, त्याच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले; त्याने मोठ्या आदराने तीन वेळा प्रदक्षिणा घातली, वाकून, हात जोडून आनंदाने स्तुती केली.

तस्यावलोकनादेव मुनेः कृष्णस्य धीमतः नष्टमासीन्मलं सर्वं मायाजं कार्ममेव च

त्या ऋषीचे केवळ दर्शन होताच, कृष्णाच्या सर्व मलीनता आणि कर्मामुळे आलेली माया नाहीशी झाली.