शिवपुराणम्

स्वं रूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः दर्शयामास शिप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

परमेश्वराने स्वतःचं खरे रूप धारण केलं आणि शिप्रेला दाखवलं, ज्याच्या शिरावर चंद्रकोर शोभत होती.

क्षीरार्णवसहस्रं च पीयूषार्णवमेव वा दध्यादेरर्णवांश्चैव घृतोदार्णवमेव च

त्याने हजारो दूधाचे समुद्र, अमृताचे समुद्र, दहीचे समुद्र आणि तुपाचे समुद्र दाखवले.

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्य भोज्यार्णवं तथा अपूपानां गिरिं चैव दर्शयामास स प्रभुः

त्याने त्या मुलासाठी फळांचा समुद्र, तसेच खाण्याचे आणि जेवणाचे समुद्र, आणि अगदी पिठाच्या लाडवांचा डोंगरही दाखवला.

एवं स ददृशे देवो देव्या सार्धं वृषोपरि गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यास्त्रैरपि संवृतः

अशा प्रकारे, देवीसोबत, वृषावर बसलेला, गणेश्वरांनी आणि त्रिशूलासारख्या दिव्य अस्त्रांनी वेढलेला देव प्रकट झाला.

दिवि दुंदुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च विष्णुब्रह्मेन्द्रप्रमुखैर्देवैश्छन्ना दिशो दश

आकाशात दुंदुभी वाजल्या, फुलांचा वर्षाव झाला, आणि विष्णू, ब्रह्मा, इंद्र यांच्या नेतृत्वाखाली सर्व देवांनी दहा दिशा व्यापल्या.

अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा

तेव्हा उपमन्यू आनंदाच्या लाटा अंगावर घेत, भक्तिभावाने मन लीन करून, जमिनीवर दंडवत पडला.

एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान्भवः एह्येहीति तमाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्

त्याच वेळी, हसत-हसत भगवान भवाने त्याला बोलावले, 'ये, ये,' असे म्हणत, त्याच्या डोक्याचा सुगंध घेतला आणि त्याला वर दिले.

भक्ष्यभोज्यान्यथाकामं बान्धवैर्भुक्ष्व सर्वदा सुखी भव सदा दुःखान्निर्मुक्ता भक्तिमान्मम

तू आणि तुझे आप्तेष्ट ज्या ज्या वेळी हवे तसे सर्व प्रकारचे खाणे-पिणे कर, नेहमी सुखी रहा, कायम दुःखापासून मुक्त राहा आणि माझ्यावर भक्ती ठेव.

उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती मया पुत्रीकृतो ह्यद्य दत्तः क्षीरोदकार्णवः

उपमन्यू, भाग्यवान आहेस तू! पार्वती हीच तुझी आई आहे; आज मी तिला माझ्या मुलीसारखी मानली आणि तुला क्षीरसागर दिला.

मधुनश्चार्णवश्चैव दध्यन्नार्णव एव च आज्यौदनार्णवश्चैव फलाद्यर्णव एव च

मधाचा समुद्र, दह्याचा समुद्र, तुप-भाताचा समुद्र आणि फळांचा समुद्रही मी तुला दिला आहे.

अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवस्तथा एते दत्ता मया ते हि त्वं गृह्णीष्व महामुने

गोड पदार्थांचे डोंगर, आणि खाण्या-पिण्याच्या पदार्थांचे समुद्र—हे सर्व मी तुला दिले आहेत; हे स्वीकार, हे महर्षे.

पिता तव महादेवो माता वै जगदम्बिका अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम्

तुझा वडील महादेव आणि आई जगदंबिका आहे; मी तुला अमरत्व आणि गणपतीपद कायमचे दिले आहे.

वरान्वरय सुप्रीत्या मनो ऽभिलषितान्परान् प्रसन्नो ऽहं प्रदास्यामि नात्र कार्या विचारणा

आता मनाप्रमाणे जे हवे ते वर माग, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; विचार करण्याची गरज नाही, मी ते नक्की देईन.

एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्यतम् मूर्ध्न्याघ्राय सुतस्ते ऽयमिति देव्यै न्यवेदयत्

असे म्हणून, महादेवाने त्याला मिठी मारली, डोक्याचा सुगंध घेतला आणि देवीला दाखवून म्हणाले, 'हा तुझा मुलगा आहे.'

देवी च गुहवत्प्रीत्या मूर्ध्नि तस्य कराम्बुजम् विन्यस्य प्रददौ तस्मै कुमारपदमव्ययम्

देवीने प्रेमाने त्याच्या डोक्यावर कमळासारखा हात ठेवला आणि त्याला कुमारपद कायमचे दिले.

क्षीराब्धिरपि साकारः क्षीरं स्वादु करे दधत् उपस्थाय ददौ पिण्डीभूतं क्षीरमनश्वरम्

क्षीरसागराने साकार रूप घेऊन, हातात गोड दूध धरून, त्याच्याजवळ येऊन, त्याला नाश न होणारे दूध गोळ्यासारखे दिले.

योगैश्वर्यं सदा तुष्टिं ब्रह्मविद्यामनश्वराम् समृद्धिं परमान्तस्मै ददौ संतुष्टमानसः

समाधानी मनाने त्याला योगशक्ती, नेहमीची तृप्ती, नाश न होणारे ब्रह्मज्ञान, उत्तम समृद्धी आणि सर्वोच्च समाधान दिले.

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्वा तस्य तपोमहः पुनर्ददौ वरं दिव्यं मुनये ह्युपमन्यवे

शंभूने, त्याच्या तपस्येचे मोठेपण पाहून, आनंदाने उपमन्यू ऋषीला पुन्हा एक दिव्य वर दिला.

व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वपाटवं सुचिरं परम्

त्याला पाशुपत व्रत, ज्ञान, व्रत आणि योगाची खरी साधना, आणि दीर्घकाळ उत्तम बोलण्याची व शिकवण्याची शक्ती दिली.

सो ऽपि लब्ध्वा वरान्दिव्यान्कुमारत्वं च सर्वदा तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवाया मुदितो ऽभवत्

शिव आणि पार्वतीकडून हे दिव्य वर आणि कुमारपद मिळाल्यावर, तो अत्यंत आनंदी झाला.

ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृतांजलिः ययाचे स वरं विप्रो देवदेवान्महेश्वरात्

मग प्रसन्न मनाने, हात जोडून, तो ब्राह्मण देवदेव महेश्वराकडे वर मागण्यासाठी नतमस्तक झाला.

प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर स्वभक्तिन्देहि परमान्दिव्यामव्यभिचारिणीम्

देवांचा देव, परमेश्वरा, कृपा कर; मला सर्वोच्च, दिव्य, कधीही न ढळणारी भक्ती दे.

श्रद्धान्देहि महादेव द्वसम्बन्धिषु मे सदा स्वदास्यं परमं स्नेहं सान्निध्यं चैव सर्वदा

महादेवा, तुझ्याशी संबंधित सर्वांमध्ये मला नेहमी श्रद्धा दे; तुझी सेवा, प्रेम आणि नेहमीचे सान्निध्य मिळू दे.

एवमुक्त्वा प्रसन्नात्माहर्षगद्गदया गिरा सतुष्टाव महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः

असं म्हणून, आनंदाने भरलेल्या मनाने आणि गदगदलेल्या स्वरात, श्रेष्ठ ब्राह्मण उपमन्यू यांनी महादेवाचे स्तवन केले.

देवदेव महादेव शरणागतवत्सल प्रसीद करुणासिंधो साम्ब शंकर सर्वदा

देवतांचा देव, महादेव, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणारा, करुणेचा सागर, अंबेसह शंकरा, नेहमी कृपा कर.

एवमुक्तो महादेवः सर्वेषां च वरप्रदः प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं मुनिसत्तमम्

असं ऐकून, सर्वांना वर देणारा महादेव, प्रसन्न मनाने श्रेष्ठ ऋषी उपमन्यूंना उत्तर देऊ लागला.

वत्सोपमन्यो तुष्टो ऽस्मि सर्वं दत्तं मया हि ते दृढभक्तो ऽसि विप्रर्षे मया विज्ञासितो ह्यसि

माझ्या प्रिय उपमन्यू, मी तुझ्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे; मी तुला सर्व काही दिलं आहे. तू माझ्यावर दृढ भक्ती ठेवणारा श्रेष्ठ ऋषी आहेस, आणि मी तुला परीक्षाही घेतली.

अजरश्चामरश्चैव भव त्वन्दुःखवर्जितः यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः

आता तू कधीही वृद्ध न होणारा, अमर, आणि दुःखापासून मुक्त हो. तुझे यश वाढो, तेजस्वी हो, आणि दिव्य ज्ञानाने परिपूर्ण हो.

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती

तुझे नातेवाईक, घराणं आणि कुळ नेहमीच अढळ राहील, श्रेष्ठ ब्राह्मण. आणि माझ्यावरील तुझी भक्ती सदैव टिकून राहील.