शिवपुराणम्

अष्टेष्टकाभिः प्रसादं कृत्वा लिंगं च मृन्मयम् तत्रावाह्य महादेवं सांबं सगणमव्ययम्

त्याने आठ विटांनी वेदी बांधली आणि मातीचे लिंग तयार केले; तिथे त्याने महादेव, अंबिका आणि गणांसह अविनाशी देवतेचे आवाहन केले.

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव पुत्रैः पुष्पैर्वनोद्भवैः समभ्यर्च्य चिरं कालं चचार परमं तपः

पंचाक्षरी मंत्राने, पुत्रांनी आणलेल्या वनफुलांनी, त्याने भक्तीभावाने दीर्घकाळ पूजा केली आणि श्रेष्ठ तप केले.

ततस्तपश्चरत्तं तं बालमेकाकिनं कृशम् उपमन्युं द्विजवरं शिवसंसक्तमानसम्

त्यानंतर, तप करत असताना, तो एकटा, कृश, शिवभक्त उपमन्न्यूनामक श्रेष्ठ ब्राह्मण मुलगा—

पुरा मरीचिना शप्ताः केचिन्मुनिपिशाचकाः संपीड्य राक्षसैर्भावैस्तपसोविघ्नमाचरन्

पूर्वी मरीचीकडून शापित काही ऋषिपिशाच, राक्षसी शक्तीने त्याला त्रास देऊ लागले आणि त्याच्या तपात विघ्न आणू लागले.

स च तैः पीड्यमानो ऽपि तपः कुर्वन्कथञ्चन सदा नमः शिवायेति क्रोशति स्मार्तनादवत्

त्या त्रासातही तो कसाबसा तप करत राहिला आणि नेहमी 'नमः शिवाय' असे आठवणीने मोठ्याने म्हणत राहिला.

तन्नादश्रवणादेव तपसो विघ्नकारिणः ते तं बालं समुत्सृज्य मुनयस्समुपाचरन्

त्याच्या त्या घोषाचा आवाज ऐकताच, तपात विघ्न आणणारे त्याला सोडून गेले आणि सर्व ऋषी त्याच्याकडे आले.

तपसा तस्य विप्रस्य चोपमन्योर्महात्मनः चराचरं च मुनयः प्रदीपितमभूज्जगत्

त्या महान उपमन्न्यू ब्राह्मणाच्या तपामुळे, सर्व चराचर जग आणि ऋषी तेजाने उजळून निघाले.

अथ सर्वे प्रदीप्तांगा वैकुण्ठं प्रययुर्द्रुतम् प्रणम्याहुश्च तत्सर्वं हरये देवसत्तमाः

मग सर्वजण तेजाने प्रज्वलित होऊन, पटकन वैकुंठात गेले आणि हरिला वंदन करून सर्व घडलेले सांगितले.

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः किमिदन्त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः

त्यांचे बोल ऐकून, परमेश्वराने 'हे काय आहे?' असे विचार करून, कारण समजून घेतले.

जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाच सुकृतांजलिः

महेश्वराचं दर्शन घ्यावं म्हणून तो लवकर मंदार पर्वतावर गेला. देवाचं दर्शन घेतल्यावर, त्याने वाकून नमस्कार केला आणि दोन्ही हात जोडून बोलू लागला.

भगवन्ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरिति श्रुतः क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तन्निवारय

भगवन्, उपमन्यू नावाचा एक ब्राह्मण आहे, ज्याचं दूध मिळवण्यासाठी सर्व काही सोडून तपस्या करतो आहे. कृपया आपल्या सामर्थ्याने त्याला थांबवा.

इति श्रुत्वा वचो विष्णोः प्राह देवो महेश्वरः शिशुं निवारयिष्यामि तत्त्वं गच्छ स्वमाश्रमम्

विष्णूचे हे शब्द ऐकून महेश्वर देव म्हणाले, 'मी त्या मुलाला थांबवीन; तू आपल्या आश्रमात परत जा.'

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं स विष्णुर्देववल्लभः जगामाश्वास्य तान्सर्वान्स्वलोकममरादिकान्

शंभूचे शब्द ऐकून, देवांचा प्रिय विष्णू सर्व अमरांना धीर दिला आणि आपल्या लोकात परत गेला.

एतस्मिन्नंतरे देवः पिनाकी परमेश्वरः शक्रस्य रूपमास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं ततः

इतक्यात पिनाकधारी परमेश्वराने इंद्राचं रूप घेतलं आणि तिथे जाण्याचा निर्धार केला.

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः सह सुरासुरसिद्धमहोरगैरमरराजतनुं स्वयमास्थितः

मग सदाशिवाने, देव, असुर, सिद्ध आणि महापाताळ सर्प यांच्यासह, स्वतः अमरांचा राजा बनून, शुभ्र गजराजावर बसून त्या ऋषीच्या तपोवनात प्रवेश केला.

स वारणश्चारु तदा विभुं तं निवीज्य वालव्यजनेन दिव्यम् दधार शच्या सहितं सुरेंद्रं करेण वामेन शितातपत्रम्

त्या सुंदर हत्तीने त्या सर्वशक्तिमानाला दिव्य चामराने वारा केला, आणि इंद्र, शचीसह, डाव्या हातात शुभ्र छत्र धरून उभा होता.

रराज भगवान्सोमः शक्ररूपी सदाशिवः तेनातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

शुभ्र छत्रामुळे इंद्ररूपधारी सदाशिव चंद्राच्या प्रकाशात मंदार पर्वत जसा शोभतो तसा तेजस्वी दिसत होता.

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम्

अशा प्रकारे इंद्राचं रूप धारण करून परमेश्वर उपमन्यूच्या आश्रमात त्याच्यावर कृपा करण्यासाठी गेले.

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् प्रणम्य शिरसा प्राह महामुनिवरः स्वयम्

इंद्राचं रूप घेतलेला शिव परमेश्वर पाहून, त्या महान ऋषीने स्वतः वाकून नमस्कार केला आणि बोलू लागला.

पावितश्चाश्रमस्सो ऽयं मम देवेश्वर स्वयम् प्राप्तो यत्त्वं जगन्नाथ भगवन्देवसत्तम

देवाधिदेव, आपल्या आगमनामुळे माझा आश्रम पवित्र झाला; जगन्नाथ, श्रेष्ठ देव, आपण स्वतः इथे आलात.

एवमुक्त्वा स्थितं प्रेक्ष्य कृतांजलिपुटं द्विजम् प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

असं म्हणून, हात जोडून उभ्या असलेल्या त्या ब्राह्मणाकडे पाहून, इंद्ररूपातील हराने गंभीर आवाजात त्याला संबोधलं.

तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत ददामि चेप्सितान्सर्वान्धौम्याग्रज महामुने

मी तुझ्यावर खूष आहे; या तपस्येमुळे तू जो काही वर मागशील तो देईन. धौम्याचा मोठा भाऊ, महर्षी, सर्व इच्छित वर मी देईन.

एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिपुंगवः वारयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलिः

त्या इंद्राने असं म्हटल्यावर, त्या श्रेष्ठ ऋषीने हात जोडून उत्तर दिलं, 'मला फक्त शिवभक्ती मिळू दे.'

त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

तीनही लोकांचा स्वामी आणि सर्व देवांनी पूजला जाणारा इंद्र—

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

हे श्रेष्ठ ऋषी, माझा भक्त हो आणि नेहमी माझीच पूजा कर. मी तुला सर्व कल्याण देईन; त्या निर्गुण रुद्राला सोडून दे.

रुद्रेण निर्गुणेनापि किं ते कार्यं भविष्यति देवपङ्क्तिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः

त्या निर्गुण रुद्राचा तुला काय उपयोग? तो देवांच्या पंक्तीतून बाहेर पडला आहे आणि पिशाच्चासारखा झाला आहे.

तच्छ्रुत्वा प्राह स मुनिर्जपन्पञ्चाक्षरं मनुम् मन्यमानो धर्मविघ्नं प्राह तं कर्तुमागतम्

हे ऐकून, त्या ऋषीने पंचाक्षरी मंत्र जपत मनात हे धर्माला विघ्न वाटलं आणि त्याला तसं सांगितलं.

त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिंदारतेन वै प्रसंगादेव देवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

हे सर्व तूच सांगितलेस, भवानाची निंदा करण्याच्या हेतूनेच. त्यामुळेच, देवाच्या महान आणि निर्गुण स्वरूपाचं वर्णन तुझ्याकडून घडलं.

त्वं न जानामि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम् ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनक प्रकृतेः परम्

माझ्या खऱ्या अर्थाने रुद्राचं ज्ञान नाही, जो सर्व देवांचा आणि स्वाम्यांचा स्वामी आहे, ब्रह्मा, विष्णू आणि महेशाचा जनक आहे, आणि प्रकृतीच्या पलीकडे आहे.