शिवपुराणम्

सप्रसादाश्च ते मंत्राः स्वाधिकाराद्यपेक्षया सर्वाधिकारस्त्वेको ऽयं मंत्र एवेश्वराज्ञया

कृपेने किंवा विनाकृपेने ते मंत्र त्यांच्या अधिकारानुसार कार्य करतात; पण प्रभूच्या आज्ञेने हा एकच मंत्र सर्व अधिकार असलेला आहे.

यथा निकृष्टानुत्कृष्टान्सर्वानप्यात्मनः शिवः क्षमते रक्षितुं तद्वन्मंत्रो ऽयमपि सर्वदा

जसा शिव स्वतः श्रेष्ठ-कनिष्ठ सर्वांना वाचवू शकतो, तसाच हा मंत्रही नेहमी सर्वांना वाचवण्यास समर्थ आहे.

प्रबलश्च तथा ह्येष मंत्रो मन्त्रान्तरादपि सर्वरक्षाक्षमो ऽप्येष नापरः कश्चिदिष्यते

हा मंत्र इतर सर्व मंत्रांपेक्षा अधिक शक्तिशाली आहे; सर्वांगीण रक्षण देण्यास याच्या तोडीचा दुसरा कोणताही मंत्र नाही.

तस्मान्मन्त्रान्तरांस्त्यक्त्वा पञ्चाक्षरपरो भव तस्मिञ्जिह्वांतरगते न किंचिदिह दुर्लभम्

म्हणून इतर मंत्र सोडून, तू फक्त पंचाक्षरी मंत्रात मन लाव. तो जिभेवर असला, की या जगात काहीही अशक्य राहत नाही.

अधोरास्त्रं च शैवानां रक्षाहेतुरनुत्तमम् तच्च तत्प्रभवं मत्वा तत्परो भव नान्यथा

शैवांसाठी अधोलोकातील अस्त्र हेही श्रेष्ठ रक्षणाचे साधन आहे; ते त्या मंत्रापासूनच निर्माण झाले हे जाणून, त्यातच निष्ठा ठेव, दुसऱ्या कशातही नाही.

भस्मेदन्तु मया लब्धं पितुरेव तवोत्तमम् विरजानलसंसिद्धं महाव्यापन्निवारणम्

तुझ्या वडिलांकडून मला मिळालेली ही उत्तम भस्म अगदी शुद्ध आहे, अग्नीने सिद्ध झालेली आहे आणि मोठ्या संकटांपासून वाचवते.

मंत्रं च ते मया दत्तं गृहाण मदनुज्ञया अनेनैवाशु जप्तेन रक्षा तव भविष्यति

मी तुला मंत्रही दिला आहे, तो माझ्या परवानगीने स्वीकार. फक्त हाच मंत्र जपल्याने तुझे रक्षण नक्कीच होईल.

एवं मात्रा समादिश्य शिवमस्त्वित्युदीर्य च विसृष्टस्तद्वचो मूर्ध्नि कुर्वन्नेव तदा मुनिः

मातेने अशा प्रकारे उपदेश करून 'शिवाचे कल्याण होवो' असे म्हणत, ती त्या वेळी तिचे शब्द त्याच्या डोक्यावर ठेवून निघून गेली.

तां प्रणम्यैवमुक्त्वा च तपः कर्तुं प्रचक्रमे तमाह च तदा माता शुभं कुर्वंतु ते सुराः

त्याने तिला वंदन करून हे शब्द ऐकले आणि तप सुरू केले; तेव्हा त्याच्या आईने म्हटले, 'देवता तुझ्या कल्याणासाठी असोत.'

अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे स दुश्चरम् हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः

आईने परवानगी दिल्यावर त्याने तिथे कठीण तप सुरू केले; हिमालय पर्वतावर पोहोचून, तो वायूवर निर्व्याज राहू लागला.

अष्टेष्टकाभिः प्रसादं कृत्वा लिंगं च मृन्मयम् तत्रावाह्य महादेवं सांबं सगणमव्ययम्

त्याने आठ विटांनी वेदी बांधली आणि मातीचे लिंग तयार केले; तिथे त्याने महादेव, अंबिका आणि गणांसह अविनाशी देवतेचे आवाहन केले.

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव पुत्रैः पुष्पैर्वनोद्भवैः समभ्यर्च्य चिरं कालं चचार परमं तपः

पंचाक्षरी मंत्राने, पुत्रांनी आणलेल्या वनफुलांनी, त्याने भक्तीभावाने दीर्घकाळ पूजा केली आणि श्रेष्ठ तप केले.

ततस्तपश्चरत्तं तं बालमेकाकिनं कृशम् उपमन्युं द्विजवरं शिवसंसक्तमानसम्

त्यानंतर, तप करत असताना, तो एकटा, कृश, शिवभक्त उपमन्न्यूनामक श्रेष्ठ ब्राह्मण मुलगा—

पुरा मरीचिना शप्ताः केचिन्मुनिपिशाचकाः संपीड्य राक्षसैर्भावैस्तपसोविघ्नमाचरन्

पूर्वी मरीचीकडून शापित काही ऋषिपिशाच, राक्षसी शक्तीने त्याला त्रास देऊ लागले आणि त्याच्या तपात विघ्न आणू लागले.

स च तैः पीड्यमानो ऽपि तपः कुर्वन्कथञ्चन सदा नमः शिवायेति क्रोशति स्मार्तनादवत्

त्या त्रासातही तो कसाबसा तप करत राहिला आणि नेहमी 'नमः शिवाय' असे आठवणीने मोठ्याने म्हणत राहिला.

तन्नादश्रवणादेव तपसो विघ्नकारिणः ते तं बालं समुत्सृज्य मुनयस्समुपाचरन्

त्याच्या त्या घोषाचा आवाज ऐकताच, तपात विघ्न आणणारे त्याला सोडून गेले आणि सर्व ऋषी त्याच्याकडे आले.

तपसा तस्य विप्रस्य चोपमन्योर्महात्मनः चराचरं च मुनयः प्रदीपितमभूज्जगत्

त्या महान उपमन्न्यू ब्राह्मणाच्या तपामुळे, सर्व चराचर जग आणि ऋषी तेजाने उजळून निघाले.

अथ सर्वे प्रदीप्तांगा वैकुण्ठं प्रययुर्द्रुतम् प्रणम्याहुश्च तत्सर्वं हरये देवसत्तमाः

मग सर्वजण तेजाने प्रज्वलित होऊन, पटकन वैकुंठात गेले आणि हरिला वंदन करून सर्व घडलेले सांगितले.

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः किमिदन्त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः

त्यांचे बोल ऐकून, परमेश्वराने 'हे काय आहे?' असे विचार करून, कारण समजून घेतले.

जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाच सुकृतांजलिः

महेश्वराचं दर्शन घ्यावं म्हणून तो लवकर मंदार पर्वतावर गेला. देवाचं दर्शन घेतल्यावर, त्याने वाकून नमस्कार केला आणि दोन्ही हात जोडून बोलू लागला.

भगवन्ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरिति श्रुतः क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तन्निवारय

भगवन्, उपमन्यू नावाचा एक ब्राह्मण आहे, ज्याचं दूध मिळवण्यासाठी सर्व काही सोडून तपस्या करतो आहे. कृपया आपल्या सामर्थ्याने त्याला थांबवा.

इति श्रुत्वा वचो विष्णोः प्राह देवो महेश्वरः शिशुं निवारयिष्यामि तत्त्वं गच्छ स्वमाश्रमम्

विष्णूचे हे शब्द ऐकून महेश्वर देव म्हणाले, 'मी त्या मुलाला थांबवीन; तू आपल्या आश्रमात परत जा.'

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं स विष्णुर्देववल्लभः जगामाश्वास्य तान्सर्वान्स्वलोकममरादिकान्

शंभूचे शब्द ऐकून, देवांचा प्रिय विष्णू सर्व अमरांना धीर दिला आणि आपल्या लोकात परत गेला.

एतस्मिन्नंतरे देवः पिनाकी परमेश्वरः शक्रस्य रूपमास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं ततः

इतक्यात पिनाकधारी परमेश्वराने इंद्राचं रूप घेतलं आणि तिथे जाण्याचा निर्धार केला.

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः सह सुरासुरसिद्धमहोरगैरमरराजतनुं स्वयमास्थितः

मग सदाशिवाने, देव, असुर, सिद्ध आणि महापाताळ सर्प यांच्यासह, स्वतः अमरांचा राजा बनून, शुभ्र गजराजावर बसून त्या ऋषीच्या तपोवनात प्रवेश केला.

स वारणश्चारु तदा विभुं तं निवीज्य वालव्यजनेन दिव्यम् दधार शच्या सहितं सुरेंद्रं करेण वामेन शितातपत्रम्

त्या सुंदर हत्तीने त्या सर्वशक्तिमानाला दिव्य चामराने वारा केला, आणि इंद्र, शचीसह, डाव्या हातात शुभ्र छत्र धरून उभा होता.

रराज भगवान्सोमः शक्ररूपी सदाशिवः तेनातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

शुभ्र छत्रामुळे इंद्ररूपधारी सदाशिव चंद्राच्या प्रकाशात मंदार पर्वत जसा शोभतो तसा तेजस्वी दिसत होता.

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम्

अशा प्रकारे इंद्राचं रूप धारण करून परमेश्वर उपमन्यूच्या आश्रमात त्याच्यावर कृपा करण्यासाठी गेले.

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् प्रणम्य शिरसा प्राह महामुनिवरः स्वयम्

इंद्राचं रूप घेतलेला शिव परमेश्वर पाहून, त्या महान ऋषीने स्वतः वाकून नमस्कार केला आणि बोलू लागला.