शिवपुराणम्

इति मातृवचः श्रुत्वा तथ्यं शोकादिसूचकम् बालो ऽप्यनुतपन्नंतः प्रगल्भमिदमब्रवीत्

आईचे हे खरे आणि दु:ख दर्शवणारे शब्द ऐकून, तो मुलगा असूनही मनातून खचला नाही आणि धाडसाने असे बोलला:

शोकेनालमितो मतः सांबो यद्यस्ति शंकरः त्यज शोकं महाभागे सर्वं भद्रं भविष्यति

जर सांब दु:खाने खरोखरच मेला असेल आणि शंकर अस्तित्वात असेल, तर हे भाग्यवती, तू दु:ख सोड; सर्व काही चांगलं होईल.

शृणु मातर्वचो मेद्य महादेवो ऽस्ति चेत्क्वचित् चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम्

आई, माझं बोल ऐक; कुठेही महादेव असतील, उशीराने का होईना, किंवा लवकरच, मी दूधाचा समुद्र मिळवून दाखवीन.

इति श्रुत्वा वचस्तस्य बालकस्य महामतेः प्रय्तुवाच तदा माता सुप्रसन्ना मनस्विनी

त्या बुद्धिमान मुलाचे हे शब्द ऐकून, त्याची आई मनापासून आनंदी झाली आणि त्याला म्हणाली:

शुभं विचारितं तात त्वया मत्प्रीतिवर्धनम् विलंबं मा कथास्त्वं हि भज सांबं सदाशिवम्

बाळा, तू उत्तम विचार केलास, त्यामुळे माझा आनंद वाढला; वेळ न घालवता, नेहमी सांब सदाशिवाची पूजा कर.

सर्वस्मादधिको ऽस्त्येव शिवः परमकारणम् तत्कृतं हि जगत्सर्वं ब्रह्माद्यास्तस्य किंकराः

शिव सर्वांपेक्षा श्रेष्ठ आहे, तोच अंतिम कारण आहे; त्यानेच हे सर्व जग निर्माण केलं आणि ब्रह्मादिकही त्याचे सेवक आहेत.

तत्प्रसादकृतैश्वर्या दासास्तस्य वयं प्रभोः तं विनान्यं न जानीमश्शंकरं लोकशंकरम्

त्याच्या कृपेने मिळणाऱ्या ऐश्वर्यामुळे आपण त्या प्रभूचे सेवक आहोत; त्याच्याशिवाय, आपण दुसरा कोणालाही ओळखत नाही—शंकर, जो जगाचा कल्याणकर्ता आहे.

अन्यान्देवान्परित्यज्य कर्मणा मनसा गिरा तमेव सांबं सगणं भज भावपुरस्सरम्

इतर सर्व देवांना सोडून, कृतीने, मनाने आणि वाणीने, फक्त सांब आणि त्यांच्या गणांची मनापासून भक्ती कर.

तस्य देवाधिदेवस्य शिवस्य वरदायिनः साक्षान्नमश्शिवायेति मंत्रो ऽयं वाचकः स्मृतः

त्या देवांचा देव, वर देणारा शिव, याचा 'नम: शिवाय' हा मंत्र थेट त्याचं स्मरण करणारा आहे असं मानलं जातं.

सप्तकोटिमहामंत्राः सर्वे सप्रणवाः परे तस्मिन्नेव विलीयंते पुनस्तस्माद्विनिर्गताः

सत्तर कोटी मोठे मंत्र आणि प्रणवासहित सर्व शेवटी त्याच्यात विलीन होतात आणि पुन्हा त्याच्यापासून प्रकट होतात.

सप्रसादाश्च ते मंत्राः स्वाधिकाराद्यपेक्षया सर्वाधिकारस्त्वेको ऽयं मंत्र एवेश्वराज्ञया

कृपेने किंवा विनाकृपेने ते मंत्र त्यांच्या अधिकारानुसार कार्य करतात; पण प्रभूच्या आज्ञेने हा एकच मंत्र सर्व अधिकार असलेला आहे.

यथा निकृष्टानुत्कृष्टान्सर्वानप्यात्मनः शिवः क्षमते रक्षितुं तद्वन्मंत्रो ऽयमपि सर्वदा

जसा शिव स्वतः श्रेष्ठ-कनिष्ठ सर्वांना वाचवू शकतो, तसाच हा मंत्रही नेहमी सर्वांना वाचवण्यास समर्थ आहे.

प्रबलश्च तथा ह्येष मंत्रो मन्त्रान्तरादपि सर्वरक्षाक्षमो ऽप्येष नापरः कश्चिदिष्यते

हा मंत्र इतर सर्व मंत्रांपेक्षा अधिक शक्तिशाली आहे; सर्वांगीण रक्षण देण्यास याच्या तोडीचा दुसरा कोणताही मंत्र नाही.

तस्मान्मन्त्रान्तरांस्त्यक्त्वा पञ्चाक्षरपरो भव तस्मिञ्जिह्वांतरगते न किंचिदिह दुर्लभम्

म्हणून इतर मंत्र सोडून, तू फक्त पंचाक्षरी मंत्रात मन लाव. तो जिभेवर असला, की या जगात काहीही अशक्य राहत नाही.

अधोरास्त्रं च शैवानां रक्षाहेतुरनुत्तमम् तच्च तत्प्रभवं मत्वा तत्परो भव नान्यथा

शैवांसाठी अधोलोकातील अस्त्र हेही श्रेष्ठ रक्षणाचे साधन आहे; ते त्या मंत्रापासूनच निर्माण झाले हे जाणून, त्यातच निष्ठा ठेव, दुसऱ्या कशातही नाही.

भस्मेदन्तु मया लब्धं पितुरेव तवोत्तमम् विरजानलसंसिद्धं महाव्यापन्निवारणम्

तुझ्या वडिलांकडून मला मिळालेली ही उत्तम भस्म अगदी शुद्ध आहे, अग्नीने सिद्ध झालेली आहे आणि मोठ्या संकटांपासून वाचवते.

मंत्रं च ते मया दत्तं गृहाण मदनुज्ञया अनेनैवाशु जप्तेन रक्षा तव भविष्यति

मी तुला मंत्रही दिला आहे, तो माझ्या परवानगीने स्वीकार. फक्त हाच मंत्र जपल्याने तुझे रक्षण नक्कीच होईल.

एवं मात्रा समादिश्य शिवमस्त्वित्युदीर्य च विसृष्टस्तद्वचो मूर्ध्नि कुर्वन्नेव तदा मुनिः

मातेने अशा प्रकारे उपदेश करून 'शिवाचे कल्याण होवो' असे म्हणत, ती त्या वेळी तिचे शब्द त्याच्या डोक्यावर ठेवून निघून गेली.

तां प्रणम्यैवमुक्त्वा च तपः कर्तुं प्रचक्रमे तमाह च तदा माता शुभं कुर्वंतु ते सुराः

त्याने तिला वंदन करून हे शब्द ऐकले आणि तप सुरू केले; तेव्हा त्याच्या आईने म्हटले, 'देवता तुझ्या कल्याणासाठी असोत.'

अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे स दुश्चरम् हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः

आईने परवानगी दिल्यावर त्याने तिथे कठीण तप सुरू केले; हिमालय पर्वतावर पोहोचून, तो वायूवर निर्व्याज राहू लागला.

अष्टेष्टकाभिः प्रसादं कृत्वा लिंगं च मृन्मयम् तत्रावाह्य महादेवं सांबं सगणमव्ययम्

त्याने आठ विटांनी वेदी बांधली आणि मातीचे लिंग तयार केले; तिथे त्याने महादेव, अंबिका आणि गणांसह अविनाशी देवतेचे आवाहन केले.

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव पुत्रैः पुष्पैर्वनोद्भवैः समभ्यर्च्य चिरं कालं चचार परमं तपः

पंचाक्षरी मंत्राने, पुत्रांनी आणलेल्या वनफुलांनी, त्याने भक्तीभावाने दीर्घकाळ पूजा केली आणि श्रेष्ठ तप केले.

ततस्तपश्चरत्तं तं बालमेकाकिनं कृशम् उपमन्युं द्विजवरं शिवसंसक्तमानसम्

त्यानंतर, तप करत असताना, तो एकटा, कृश, शिवभक्त उपमन्न्यूनामक श्रेष्ठ ब्राह्मण मुलगा—

पुरा मरीचिना शप्ताः केचिन्मुनिपिशाचकाः संपीड्य राक्षसैर्भावैस्तपसोविघ्नमाचरन्

पूर्वी मरीचीकडून शापित काही ऋषिपिशाच, राक्षसी शक्तीने त्याला त्रास देऊ लागले आणि त्याच्या तपात विघ्न आणू लागले.

स च तैः पीड्यमानो ऽपि तपः कुर्वन्कथञ्चन सदा नमः शिवायेति क्रोशति स्मार्तनादवत्

त्या त्रासातही तो कसाबसा तप करत राहिला आणि नेहमी 'नमः शिवाय' असे आठवणीने मोठ्याने म्हणत राहिला.

तन्नादश्रवणादेव तपसो विघ्नकारिणः ते तं बालं समुत्सृज्य मुनयस्समुपाचरन्

त्याच्या त्या घोषाचा आवाज ऐकताच, तपात विघ्न आणणारे त्याला सोडून गेले आणि सर्व ऋषी त्याच्याकडे आले.

तपसा तस्य विप्रस्य चोपमन्योर्महात्मनः चराचरं च मुनयः प्रदीपितमभूज्जगत्

त्या महान उपमन्न्यू ब्राह्मणाच्या तपामुळे, सर्व चराचर जग आणि ऋषी तेजाने उजळून निघाले.

अथ सर्वे प्रदीप्तांगा वैकुण्ठं प्रययुर्द्रुतम् प्रणम्याहुश्च तत्सर्वं हरये देवसत्तमाः

मग सर्वजण तेजाने प्रज्वलित होऊन, पटकन वैकुंठात गेले आणि हरिला वंदन करून सर्व घडलेले सांगितले.

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः किमिदन्त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः

त्यांचे बोल ऐकून, परमेश्वराने 'हे काय आहे?' असे विचार करून, कारण समजून घेतले.