शिवपुराणम्

अर्द्यते तेजसा सर्वं वायुना चापनीयते व्योम्नानुगृह्यते सर्वं ज्ञेयमेवं हि सूरिभिः

सर्व काही अग्नीने भस्म होते, वाऱ्याने दूर नेले जाते, आणि आकाशाने सर्व काही धारण केले जाते; हे असेच ज्ञानी लोकांनी समजावे.

पञ्चकृत्यमिदं बोढुं ममास्ति मुखपञ्चकम् चतुर्दिक्षु चतुर्वक्त्रं तन्मध्ये पञ्चमं मुखम्

माझी ही पाच कृत्ये समजण्यासाठी माझी पाच तोंडे आहेत; चार दिशांना चार तोंडे आणि मध्ये पाचवे तोंड आहे.

युवाभ्यां तपसा लब्धमेतत्कृत्यद्वयं सुतौ सृष्टिस्थित्यभीधं भाग्यं मत्तः प्रीतादतिप्रियम्

तुमच्या तपामुळे, मुलांनो, तुम्हाला सृष्टी आणि स्थिती ही दोन कृत्ये मिळाली आहेत; हे भाग्य मला अतिशय प्रिय आहे आणि मी ते प्रेमाने दिले आहे.

तथा रुद्रमहेशाभ्यामन्यत्कृत्यद्वयं परम् अनुग्रहाख्यं केनापि लब्धुं नैव हि शक्यते

त्याचप्रमाणे, रुद्र आणि महेश यांच्या कृपारूप दोन श्रेष्ठ कृत्ये कोणालाही दुसऱ्याला मिळू शकत नाहीत.

तत्सर्वं पौर्विकं कर्म युवाभ्यां कालविस्मृतम् न तद्रुद्र महेशाभ्यां विस्मृतं कर्म तादृशम्

त्या सर्व प्राचीन कृती तुम्ही दोघांनी काळाच्या ओघात विसरल्या आहेत; पण रुद्र आणि महेश यांनी अशा कृती कधीच विसरलेल्या नाहीत.

रूपे वेशे च कृत्ये च वाहने चासने तथा आयुधादौ च मत्साम्यमस्माभिस्तत्कृते कृतम्

रूप, वेश, कृत्य, वाहन, आसन आणि शस्त्र इत्यादी सर्व गोष्टी आम्ही त्या हेतूने आमच्यासारख्या केल्या आहेत.

मद्ध्यानविरहाद्वत्सौ मौढ्यं वामेवमागतम् मज्ज्ञाने सति नैवं स्यान्मानं रूपे महेशवत्

माझ्या ज्ञानापासून दूर राहिल्यामुळे, वत्सांनो, तुमच्यात हे गोंधळ निर्माण झाला आहे; माझे ज्ञान असते तर महेशासारखे रूपावर गर्व आला नसता.

तस्मान्मज्ज्ञानसिद्ध्यर्थं मंत्रमोंकारनामकम् इतः परं प्रजपतं मामकं मानभंजनम्

म्हणून, माझे ज्ञान मिळवण्यासाठी, आता पुढे 'ॐ' नावाचा मंत्र जपा, जो माझ्यातील गर्व नष्ट करतो.

उपादिशं निजं मंत्रमोंकारमुरुमंगलम् ओंकारो मन्मुखाज्जज्ञे प्रथमं मत्प्रबोधकः

मी तुम्हाला माझा स्वतःचा, अत्यंत मंगल 'ॐ' मंत्र शिकवला आहे; 'ॐ' हा माझ्या मुखातून प्रथम प्रकट झाला, आणि त्याने माझे ज्ञान जागवले.

वाचको ऽयमहं वाच्यो मंत्रो ऽयं हि मदात्मकः तदनुस्मरणं नित्यं ममानुस्मरणं भवेत्

हा उच्चार करणारा मीच आहे, आणि उच्चारले जाणारेही मीच आहे; हा मंत्र माझ्याच स्वरूपाचा आहे; त्याचे नेहमी स्मरण करणे म्हणजे माझेच सतत स्मरण करणे होय.

अकारौत्तरात्पूर्वमुकारः पश्चिमाननात् मकारो दक्षिणमुखाद्बिंदुः प्राङ्मुखतस्तथा

'उ' अक्षर उत्तरेकडील मुखापासून, 'क' पश्चिमेकडील मुखापासून, 'म' दक्षिणेकडील मुखापासून, आणि बिंदू पूर्वेकडील मुखापासून उत्पन्न होतो.

नादो मध्यमुखादेवं पञ्चधा ऽसौ विजृंभितः एकीभूतः पुनस्तद्वदोमित्येकाक्षरो भवेत्

नाद हा मध्यमुखातून उत्पन्न होतो; अशा प्रकारे तो पाच प्रकारे विस्तारतो; पुन्हा एकत्र झाल्यावर, तोच 'ॐ' हा एकाक्षरी मंत्र होतो.

नामरूपात्मकं सर्वं वेदभूतकुलद्वयम् व्याप्तमेतेन मंत्रेण शिवशक्त्योश्च बोधकः

सर्व नाव आणि रूप असलेले जग, वेदांची दोन कुटुंबे, हे सर्व या मंत्राने व्यापले आहे, आणि तो शिव आणि शक्ती यांचे ज्ञान देतो.

अस्मात्पञ्चाक्षरं जज्ञे बोधकं सकलस्यतत् आकारादिक्रमेणैव नकारादियथाक्रमम्

याच्यापासून पाच अक्षरी मंत्र उत्पन्न झाला, जो सर्वांचे ज्ञान देतो; 'अ' पासून सुरू होणाऱ्या आणि 'न' पासून सुरू होणाऱ्या क्रमाने.

अस्मात्पञ्चाक्षराज्जाता मातृकाः पञ्चभेदतः तस्माच्छिरश्चतुर्वक्त्रात्त्रिपाद्गाय त्रिरेव हि

या पाच अक्षरी मंत्रापासून पाच प्रकारच्या मातृका निर्माण झाल्या; म्हणूनच, शिर आणि चार मुखांपासून, तीन चरणांची गायत्री तीन प्रकारे प्रकट झाली.

वेदः सर्वस्ततो जज्ञे ततो वै मंत्रकोटयः तत्तन्मंत्रेण तत्सिद्धिः सर्वसिद्धिरितो भवेत्

त्यापासून सर्व वेद निर्माण झाले, आणि त्यापासून असंख्य मंत्र; त्या त्या मंत्रांनी त्यांची सिद्धी होते, आणि याच्यामुळे सर्व सिद्धी मिळतात.

अनेन मंत्रकंदेन भोगो मोक्षश्च सिद्ध्यति सकला मंत्रराजानः साक्षाद्भोगप्रदाः शुभाः

या मूलमंत्राने भोग आणि मोक्ष दोन्ही साधता येतात; सर्व मंत्रराजे प्रत्यक्ष शुभ भोग देणारे आहेत.

पुनस्तयोस्तत्र तिरः पटं गुरुः प्रकल्प्य मंत्रं च समादिशत्परम् निधाय तच्छीर्ष्णि करांबुजं शनैरुदङ्मुखं संस्थितयोः सहांबिकः

नंतर, त्या दोघांसाठी गुरूने तिथे एक पडदा घातला आणि श्रेष्ठ मंत्र शिकवला, त्यांचे डोके हाताच्या कमळाने हलकेच स्पर्श केले, आणि ते दोघे अम्बिकेसह उत्तर दिशेकडे बसले होते.

त्रिरुच्चार्याग्रहीन्मंत्रं यंत्रतंत्रोक्तिपूर्वकम् शिष्यौ च तौ दक्षिणायामात्मानं च समर्पयत्

मंत्र तीन वेळा उच्चारून, यंत्र आणि तंत्रानुसार, गुरूने त्या दोन्ही शिष्यांना उजवीकडे ठेवून, स्वतःलाही समर्पित केले.

प्रबद्धहस्तौ किल तौ तदंतिके तमेव देवं जगतुर्जगद्गुरुम्

त्यांच्या हातांना बांधून, ते दोघे जवळ उभे राहिले आणि त्या देवाचे, जगाचा गुरू असलेल्या प्रभूचे स्तवन केले.

नमो निष्कलरूपाय नमो निष्कलतेजसे नमः सकलनाथाय नमस्ते सकलात्मने

निराकार रूप असलेल्या तुला नमस्कार; निराकार तेज असलेल्या तुला नमस्कार; सर्व रूपांचा स्वामी असलेल्या तुला नमस्कार; सर्वांचा आत्मा असलेल्या तुला नमस्कार.

प्रणववाच्याय नमः प्रणवलिंगिने नमः सृष्ट्यादिकर्त्रे च नमः पञ्चमुखायते

ॐकाराने ओळखता येणाऱ्या त्या परमेश्वराला नमस्कार, ॐच्या आकाराचा लिंग ज्याचे रूप आहे त्याला नमस्कार, सृष्टीची आणि तिच्या पुढील घडामोडींची निर्मिती करणाऱ्याला नमस्कार, पाच मुख असलेल्या त्या महादेवाला नमस्कार.

पञ्चब्रह्मस्वरूपाय पञ्च कृत्यायते नमः आत्मने ब्रह्मणे तुभ्यमनंतगुणशक्तये

पाच ब्रह्मांचे मूर्तिमंत रूप असणाऱ्या, पाच प्रकारची कृत्ये करणाऱ्या, अनंत गुण व शक्ती असलेल्या, आत्मस्वरूप आणि परम ब्रह्म असलेल्या तुला नमस्कार.

सकलाकलरूपाय शंभवे गुरवे नमः इति स्तुत्वा गुरुं पद्यैर्ब्रह्मा विष्णुश् च नेमतुः

सर्व रूपे आणि निराकार रूप असणाऱ्या शंभू गुरुला नमस्कार. अशा प्रकारे त्या गुरूची स्तुती करून ब्रह्मा आणि विष्णू यांनी वंदन केले.

वत्सकौ सर्वतत्त्वं च कथितं दर्शितं च वाम् जपतं प्रणवं मंत्रं देवीदिष्टं मदात्मकम्

माझ्या प्रिय मुलांनो, सर्व तत्त्वे मी तुम्हाला सांगितली आणि दाखवली आहेत. देवीने दिलेला आणि माझ्या स्वरूपाचा असलेला ॐ मंत्र जपा.

ज्ञानं च सुस्थिरं भाग्यं सर्वं भवति शाश्वतम् आर्द्रायां च चतुर्दश्यां तज्जाप्यं त्वक्षयं भवेत्

या मंत्रामुळे ज्ञान दृढ होते, भाग्य शाश्वत होते आणि सर्व काही कायमचे टिकते. आर्द्रा नक्षत्र असलेल्या चतुर्दशीला हा जप केल्यास अक्षय पुण्य मिळते.

सूर्यगत्या महार्द्रायामेकं कोटिगुणं भवेत् मृगशीर्षांतिमो भागः पुनर्वस्वादिमस्तथा

सूर्याच्या मार्गावर आर्द्रा नक्षत्र आल्यावर पुण्य दहा कोटी पट वाढते. मृगशीर्षाचा शेवटचा भाग आणि पुनर्वसूची सुरुवातही तितकीच शुभ मानली जाते.

आर्द्रासमः सदा ज्ञेयः पूजाहोमादितर्पणे दर्शनं तु प्रभाते च प्रातःसंगवकालयोः

आर्द्रा नक्षत्र नेहमीच पूजा, होम आणि तर्पणासाठी समान मानावे. पहाटे, सकाळच्या वेळी लिंगाचे दर्शन घेणे विशेष पुण्यदायक असते.

चतुर्दशी तथा ग्राह्या निशीथव्यापिनी भवेत् प्रदोषव्यापिनी चैव परयुक्ता प्रशस्यते

चतुर्दशी तिथी मध्यरात्रीपर्यंत असली पाहिजे, ती पाळावी. ती संध्याकाळपर्यंत असली तर ती अधिक प्रशंसनीय आहे.