शिवपुराणम्

गोदानं च वृषोत्सर्गं कुर्यात्पूजां च संपदा भक्तश्च शिवप्रीत्यर्थं सर्वकामविवर्जितः

गाई द्याव्यात, वृषोत्तम सोडावा, आपल्या सामर्थ्यानुसार पूजा करावी आणि सर्व इच्छा सोडून, भक्तीने शंकराची कृपा मिळवावी.

सामान्यमेतत्कथितं व्रतस्यास्य समासतः प्रतिमासं विशेषं च प्रवदामि यथाश्रुतम्

या व्रताचा साधारण नियम थोडक्यात सांगितला. आता प्रत्येक महिन्याचे विशेष नियम मी ऐकले तसे सांगतो.

वैशाखे वज्रलिंगं तु ज्येष्ठे मारकतं शुभम् आषाढे मौक्तिकं विद्याच्छ्रावणे नीलनिर्मितम्

वैशाखात वज्राचे लिंग, ज्येष्ठात पाचूचे शुभ लिंग, आषाढात मोत्याचे, श्रावणात निळ्या मण्याचे लिंग करावे.

मासे भाद्रपदे चैव पद्मरागमयं परम् आश्विने मासि विद्याद्वै लिंगं गोमेदकं वरम्

भाद्रपदात उत्तम पद्मरागाचे, आश्विनात सुंदर गोमेदाचे लिंग करावे.

कार्तिक्यां वैद्रुमं लिंगं वैदूर्यं मार्गशीर्षके पुष्परागमयं पौषे माघे द्युमणिजन्तथा

कार्तिकात प्रवाळाचे, मार्गशीर्षात वैडूर्याचे, पौषात पुष्परागाचे आणि माघात तेजस्वी स्फटिकाचे लिंग करावे.

फाल्गुणे चन्द्रकान्तोत्थं चैत्रे तद्व्यत्ययो ऽथवा सर्वमासेषु रत्नानामलाभे हैममेव वा

फाल्गुनात चंद्रकांताचे, चैत्रात अदलाबदल चालू शकतो; किंवा कोणत्याही महिन्यात रत्न मिळाले नाहीत तर सोन्याचे लिंग करावे.

हैमाभावे राजतं वा ताम्रजं शैलजन्तथा मृन्मयं वा यथालाभं जातुषं चान्यदेव वा

सोनं न मिळाल्यास चांदी, तांबे, दगड, माती, लाकूड किंवा इतर कोणत्याही साधनाने लिंग करावे.

सर्वगंधमयं वाथ लिंगं कुर्याद्यथारुचि व्रतावसानसमये समाचरितनित्यकः

किंवा सर्व सुगंधी द्रव्यांनी लिंग तयार करावे, व्रताच्या शेवटी नेहमीचे नियम पाळून हे करावे.

कृत्वा वैशेषिकीं पूजां हुत्वा चैव यथा पुरा संपूज्य च तथाचार्यं व्रतिनश्च विशेषतः

विशेष पूजा करून, पूर्वीप्रमाणे होम करून, गुरु आणि विशेषतः व्रती यांचा सन्मान करावा.

देशिकेनाप्यनुज्ञातः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः दर्भासनो दर्भपाणिः प्राणापानौ नियम्य च

गुरुची परवानगी घेऊन, पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, कुशाच्या आसनावर बसून, कुश हातात धरून, श्वासावर नियंत्रण ठेवावे.

जपित्वा शक्तितो मूलं ध्यात्वा साम्बं त्रियम्बकम् अनुज्ञाप्य यथापूर्वं नमस्कृत्य कृताञ्जलिः

आपल्या शक्तीनुसार मूलमंत्राचा जप करावा, अंबेसह त्र्यंबकाचे ध्यान करावे, पुन्हा गुरुची परवानगी घेऊन, दोन्ही हात जोडून नमस्कार करावा.

समुत्सृजामि भगवन्व्रतमेतत्त्वदाज्ञया इत्युक्त्वा लिंगमूलस्थान्दर्भानुत्तरतस्त्यजेत्

‘भगवन्, तुझ्या आज्ञेने हे व्रत मी सोडतो’ असे म्हणून, लिंगाच्या पायाशी ठेवलेली कुश उत्तरेकडे ठेवावी.

ततो दण्डजटाचीरमेखला अपि चोत्सृजेत् पुनराचम्य विधिवत्पञ्चाक्षरमुदीरयेत्

नंतर दंड, जटा आणि मेखला काढावी; पुन्हा शुद्धी करून, नियमाप्रमाणे पंचाक्षरी मंत्र म्हणावा.

यः कृत्वात्यंतिकीं दीक्षामादेहान्तमनाकुलः व्रतमेतत्प्रकुर्वीत स तु वै नैष्ठिकः स्मृतः

जो अंतिम दीक्षा घेऊन, देहाचा अंत होईपर्यंत हे व्रत शांतपणे पाळतो, तोच निष्ठावान म्हणून ओळखला जातो.

सो ऽत्याश्रमी च विज्ञेयो महापाशुपतस्तथा स एव तपतां श्रेष्ठ स एव च महाव्रती

तो सर्व आश्रमांपलीकडे मानावा, तोच महान पाशुपत आहे, तोच तपस्वींत श्रेष्ठ आणि तोच महाव्रती आहे.

न तेन सदृशः कश्चित्कृतकृत्यो मुमुक्षुषु यो यतिर्नैष्ठिको जातस्तमाहुर्नैष्ठिकोत्तमम्

मोक्षाची इच्छा असणाऱ्यांत, त्याच्यासारखा सिद्ध कोणी नाही; जो यती निष्ठावान झाला, त्याला निष्ठिकांमध्ये श्रेष्ठ मानतात.

यो ऽन्वहं द्वादशाहं वा व्रतमेतत्समाचरेत् सो ऽपि नैष्ठिकतुल्यः स्यात्तीव्रव्रतसमन्वयात्

जो दररोज किंवा बारा दिवस हे व्रत पाळतो, तोही तीव्र व्रतामुळे निष्ठिकासमान मानला जातो.

घृताक्तो यश्चरेदेतद्व्रतं व्रतपरायणः द्वित्रैकदिवसं वापि स च कश्चन नैष्ठिकः

जो कुणी तुप लावून हे व्रत श्रद्धेने पाळतो, दोन-तीन दिवस किंवा अगदी एक दिवस जरी केले, तरी तो खरा निष्ठावान त्यागी समजावा.

कृत्यमित्येव निष्कामो यश्चरेद्व्रतमुत्तमम् शिवार्पितात्मा सततं न तेन सदृशः क्वचित्

जो कुणी काही इच्छा न ठेवता, फक्त कर्तव्य म्हणून हे श्रेष्ठ व्रत करतो आणि आपले मन नेहमी शिवाला अर्पण करतो, त्याच्यासारखा दुसरा कोणीही नाही.

भस्मच्छन्नो द्विजो विद्वान्महापातकसंभवैः पापैस्सुदारुणैस्सद्यो मुच्यते नात्र संशयः

जो ब्राह्मण विद्वान आहे आणि अंगावर भस्म लावले आहे, तो मोठ्या पापांपासून लगेच मुक्त होतो—यात काहीही शंका नाही.

रुद्राग्निर्यत्परं वीर्यन्तद्भस्म परिकीर्तितम् तस्मात्सर्वेषु कालेषु वीर्यवान्भस्मसंयुतः

रुद्राच्या अग्नीचे जे श्रेष्ठ सामर्थ्य आहे, तेच भस्म आहे. म्हणून, जो कुणी नेहमी भस्म लावतो, त्याच्यात हे सामर्थ्य असते.

भस्मनिष्ठस्य नश्यन्ति देषा भस्माग्निसंगमात् भस्मस्नानविशुद्धात्मा भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

जो भस्मावर श्रद्धा ठेवतो, त्याचे दोष भस्म आणि अग्नीच्या संगतीमुळे नाहीसे होतात. जो भस्माने स्नान करून मनाने शुद्ध होतो, त्याला भस्मनिष्ठ म्हणतात.

भस्मना दिग्धसर्वांगो भस्मदीप्तत्रिपुंड्रकः भस्मस्नायी च पुरुषो भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

ज्याचे सर्व अंग भस्माने माखलेले आहे, ज्याच्या कपाळावर उजळ त्रिपुंड आहे, आणि जो भस्माने स्नान करतो, त्याला भस्मनिष्ठ म्हणतात.

भूतप्रेतपिशासाश्च रोगाश्चातीव दुस्सहाः भस्मनिष्ठस्य सान्निध्याद्विद्रवंति न संशयः

भूत, प्रेत, पिशाच्च आणि फारच असह्य असे रोग, हे सर्व भस्मनिष्ठाच्या जवळ येताच पळून जातात—यात काहीही शंका नाही.

भासनाद्भासितं प्रोक्तं भस्म कल्मषभक्षणात् भूतिभूतिकरी चैव रक्षा रक्षाकरी परम्

प्रकाश देत असल्यामुळे त्याला भस्म म्हणतात; पापे नष्ट करत असल्यामुळेही त्याला भस्म म्हणतात. तेच अस्तित्वाचे मूळ आहे, अस्तित्व घडवणारे आहे, श्रेष्ठ रक्षण आहे, आणि रक्षण देणारे आहे.

किमन्यदिह वक्तव्यं भस्ममाहात्म्यकारणम् व्रती च भस्मना स्नातस्स्वयं देवो महेश्वरः

भस्माच्या महिम्याबद्दल अजून काय सांगावे? स्वतः महेश्वरदेखील व्रत पाळून भस्माने स्नान करतो.

परमास्त्रं च शैवानां भस्मैतत्पारमेश्वरम् धौम्याग्रजस्य तपसि व्यापदो यन्निवारिताः

हे भस्म, जे परमेश्वराचे आहे, हेच शैवांचे श्रेष्ठ अस्त्र आहे. याच्या जोरावर धौम्याच्या मोठ्या भावाच्या तपात आलेल्या संकटे दूर झाली.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पाशुपतव्रतम् धनवद्भस्म संगृह्य भस्मस्नानरतो भवेत्

म्हणून, सर्व प्रयत्न करून, पाशुपत व्रत पाळावे, भस्म धनासारखे जमवावे आणि भस्माने स्नान करण्यात मन लावावे.

धौम्याग्रजेन शुशुना क्षीरार्थं हि तपः कृतम् तस्मात् क्षीरार्णवो दत्तस्तस्मै देवेन शूलिना

धौम्याचा मोठा भाऊ शुशुनाने दूध मिळावे म्हणून तप केला. त्यामुळे त्रिशूळधारी देवाने त्याला क्षीरसागर दिला.