शिवपुराणम्

पातालवासिनश्चान्ये सर्वे मुनिगणा अपि योगिनो हि सखास्सर्वे पतंगा मातरस्तथा

पाताळात राहणारे, सर्व ऋषीगण, सर्व योगी, सर्व मित्र, पक्षी आणि मातृका यांचीही पूजा करावी.

क्षेत्रपालाश्च सगणाः सर्वं चैतच्चराचरम् पूजनीयं शिवप्रीत्या मत्त्वा शंभुविभूतिमत्

दिशांचे रक्षक आणि त्यांचे साथीदार, तसेच हे सर्व चराचर जग, या सगळ्यांना शिवाची कृपा मिळावी म्हणून, शंभूच्या वैभवाचे रूप समजून, आदराने पूजावे.

अथावरणपूजांते संपूज्य परमेश्वरम् साज्यं सव्यं जनं हृद्यं हविर्भक्त्या निवेदयेत्

मंडपांची पूजा पूर्ण केल्यावर, परमेश्वराची भक्तीपूर्वक पूजा करून, तुप, पाणी आणि मनापासून आवडणारे अन्न नैवेद्य म्हणून अर्पण करावे.

मुखवासादिकं दत्त्वा ताम्बूलं सोपदंशकम् अलंकृत्य च भूयो ऽपि नानापुष्पविभूषणैः

मुखवास वगैरे आणि तांबूल त्याच्या सर्व जिन्नसांसह अर्पण करून, पुन्हा विविध फुलांनी व दागिन्यांनी सजवावे.

नीराजनांते विस्तीर्य पूजाशेषं समापयेत् चषकं सोपकारं च शयनं च समर्पयेत्

आरती झाल्यावर, उरलेली पूजा नीट पूर्ण करावी आणि एक प्याला त्याच्या सर्व वस्तूंनी व एक शय्याही अर्पण करावी.

चन्द्रसंकाशहारं च शयनीयं समर्पयेत् आद्यं नृपोचितं हृद्यं तत्सर्वमनुरूपतः

चंद्रासारखा तेजस्वी वस्त्र व विश्रांतीसाठी सुंदर शय्या अर्पण करावी, हे सर्व मनाला आनंद देणारे, राजाला शोभणारे आणि योग्य असे असावे.

कृत्वा च कारयित्वा च हित्वा च प्रतिपूजनम् स्तोत्रं व्यपोहनं जप्त्वा विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

प्रतिपूजा करून, स्तोत्रे आणि विघ्ननाशक प्रार्थना म्हटल्यावर, पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

प्रदक्षिणां प्रणामं च कृत्वात्मानं समर्पयेत् ततः पुरस्ताद्देवस्य गुरुविप्रौ च पूजयेत्

प्रदक्षिणा व नमस्कार करून, स्वतःला समर्पित करावे; मग देवासमोर गुरु व ब्राह्मणांची पूजा करावी.

दत्त्वार्घ्यमष्टौ पुष्पाणि देवमुद्वास्य लिंगतः अग्नेश्चाग्निं सुसंयम्य ह्युद्वास्य च तमप्युत

अर्घ्य व आठ फुले अर्पण करून, देवाला लिंगातून निरोप द्यावा; अग्नीला नीट सांभाळून, त्यालाही निरोप द्यावा.

प्रत्यहं च जनस्त्वेवं कुर्यात्सेवां पुरोदिताम् ततस्तत्साम्बुजं लिंगं सर्वोपकरणान्वितम्

दररोज वरीलप्रमाणे सेवा करावी; त्यानंतर कमळ आणि सर्व पूजेच्या वस्तूंनी युक्त लिंग,

समर्पयेत्स्वगुरवे स्थापयेद्वा शिवालये संपूज्य च गुरून्विप्रान्व्रतिनश्च विशेषतः

आपल्या गुरुला अर्पण करावे किंवा शिवाच्या मंदिरात स्थापित करावे; आणि गुरु, ब्राह्मण व विशेषतः व्रतधारी यांची पूजा करावी.

भक्तान्द्विजांश्च शक्तश्चेद्दीनानाथांश्च तोषयेत् स्वयं चानशने शक्तः फलमूलाशने ऽथ वा

शक्य असल्यास भक्त, ब्राह्मण, गरिब व अनाथ यांना तृप्त करावे; स्वतःही शक्य असल्यास अल्पाहार करावा किंवा फळमुळे खावीत.

पयोव्रतो वा भिक्षाशी भवेदेकाशनस्तथा नक्तं युक्ताशनो नित्यं भूशय्यानिरतः शुचिः

किंवा केवळ दूध पिण्याचा व्रत, भिक्षा मागून खाणे, एकदाच जेवणे, रात्री जेवणे, माफक खाणे, नेहमी जमिनीवर झोपणे आणि स्वच्छ राहणे हे आचरावे.

भस्मशायी तृणेशायी चीराजिनधृतो ऽथवा ब्रह्मचर्यव्रतो नित्यं व्रतमेतत्समाचरेत्

राखेवर किंवा गवतावर झोपावे, झाडाची साल किंवा मृगाची कातडी घालावे, किंवा आजन्म ब्रह्मचर्य पाळावे; हे व्रत नेहमी पाळावे.

अर्कवारे तथार्द्रायां पञ्चदश्यां च पक्षयोः अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शक्तस्तूपवसेदपि

रविवारी, अमावास्या, पौर्णिमा, अष्टमी व चतुर्दशी या तिथींना, शक्य असल्यास उपवास करावा.

पाखण्डिपतितोदक्यास्सूतकान्त्यजपूर्वकान् वर्जयेत्सर्वयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा

पाखंडी, बहिष्कृत, निषिद्ध कर्म करणारे आणि शुद्धता सोडलेले यांचा मन, वाणी व कृतीने पूर्णपणे त्याग करावा.

क्षमदानदयासत्याहिंसाशीलः सदा भवेत् संतुष्टश्च प्रशान्तश्च जपध्यानरतस्तथा

नेहमी क्षमा, दान, दया, सत्य, अहिंसा आणि चांगले वर्तन असावे; समाधान, शांतता आणि जपध्यानात मन लावावे.

कुर्यात्त्रिषवणस्नानं भस्मस्नानमथापि वा पूजां वैशेषिकीं चैव मनसा वचसा गिरा

दिवसातून तीन वेळा स्नान करावे किंवा भस्माने स्नान करावे, आणि मन, वाणी व कृतीने विशेष पूजा करावी.

बहुनात्र किमुक्तेन नाचरेदशिवं व्रती प्रमादात्तु तथाचारे निरूप्य गुरुलाघवे

यापेक्षा अधिक काय सांगावे? व्रतधारीने अशिव वर्तन करू नये; आणि वर्तनात चूक झालीच, तर ती मोठी की लहान हे ठरवावे.

उचितां निष्कृतिं कुर्यात्पूजाहोमजपादिभिः आसमाप्तेर्व्रतस्यैवमाचरेन्न प्रमादतः

योग्य अशी प्रायश्चित्ते पूजा, होम, जप वगैरे करून घ्यावी. व्रत पूर्ण होईपर्यंत हे नियम न चुकता पाळावे.

गोदानं च वृषोत्सर्गं कुर्यात्पूजां च संपदा भक्तश्च शिवप्रीत्यर्थं सर्वकामविवर्जितः

गाई द्याव्यात, वृषोत्तम सोडावा, आपल्या सामर्थ्यानुसार पूजा करावी आणि सर्व इच्छा सोडून, भक्तीने शंकराची कृपा मिळवावी.

सामान्यमेतत्कथितं व्रतस्यास्य समासतः प्रतिमासं विशेषं च प्रवदामि यथाश्रुतम्

या व्रताचा साधारण नियम थोडक्यात सांगितला. आता प्रत्येक महिन्याचे विशेष नियम मी ऐकले तसे सांगतो.

वैशाखे वज्रलिंगं तु ज्येष्ठे मारकतं शुभम् आषाढे मौक्तिकं विद्याच्छ्रावणे नीलनिर्मितम्

वैशाखात वज्राचे लिंग, ज्येष्ठात पाचूचे शुभ लिंग, आषाढात मोत्याचे, श्रावणात निळ्या मण्याचे लिंग करावे.

मासे भाद्रपदे चैव पद्मरागमयं परम् आश्विने मासि विद्याद्वै लिंगं गोमेदकं वरम्

भाद्रपदात उत्तम पद्मरागाचे, आश्विनात सुंदर गोमेदाचे लिंग करावे.

कार्तिक्यां वैद्रुमं लिंगं वैदूर्यं मार्गशीर्षके पुष्परागमयं पौषे माघे द्युमणिजन्तथा

कार्तिकात प्रवाळाचे, मार्गशीर्षात वैडूर्याचे, पौषात पुष्परागाचे आणि माघात तेजस्वी स्फटिकाचे लिंग करावे.

फाल्गुणे चन्द्रकान्तोत्थं चैत्रे तद्व्यत्ययो ऽथवा सर्वमासेषु रत्नानामलाभे हैममेव वा

फाल्गुनात चंद्रकांताचे, चैत्रात अदलाबदल चालू शकतो; किंवा कोणत्याही महिन्यात रत्न मिळाले नाहीत तर सोन्याचे लिंग करावे.

हैमाभावे राजतं वा ताम्रजं शैलजन्तथा मृन्मयं वा यथालाभं जातुषं चान्यदेव वा

सोनं न मिळाल्यास चांदी, तांबे, दगड, माती, लाकूड किंवा इतर कोणत्याही साधनाने लिंग करावे.

सर्वगंधमयं वाथ लिंगं कुर्याद्यथारुचि व्रतावसानसमये समाचरितनित्यकः

किंवा सर्व सुगंधी द्रव्यांनी लिंग तयार करावे, व्रताच्या शेवटी नेहमीचे नियम पाळून हे करावे.

कृत्वा वैशेषिकीं पूजां हुत्वा चैव यथा पुरा संपूज्य च तथाचार्यं व्रतिनश्च विशेषतः

विशेष पूजा करून, पूर्वीप्रमाणे होम करून, गुरु आणि विशेषतः व्रती यांचा सन्मान करावा.