शिवपुराणम्

अष्टाङ्गमर्घ्यमुत्कृष्टं धूपालेपौ विशेषतः चन्दनं वामदेवाख्ये हरितालं च पौरुषे

अष्टांग अर्घ्य हे उत्तम मानले जाते, विशेषतः धूप आणि लेप; वामदेव मुखासाठी चंदन, पुरुष मुखासाठी हरिताळ लावावे.

ईशाने भसितं केचिदालेपनमितीदृशाम् न धूपमिति मन्यन्ते धूपान्तरविधानतः सितागुरुमघोराख्ये मुखे कृष्णागुरुं पुनः

ईशान मुखावर काही जण भस्म लावावे असे सांगतात; तिथे धूप आवश्यक नाही असे मानतात, कारण दुसऱ्या प्रकारचा धूप सांगितला आहे: अघोर मुखासाठी पांढरे अगर, आणि मुखासाठी काळे अगर वापरावे.

पौरुषे गुग्गुलं सव्ये सौम्ये सौगंधिकं मुखे ईशाने ऽपि ह्युशीरादि देयाद्धूपं विशेषतः

पुरुष मुखासाठी गुग्गुळ, डाव्या बाजूला सौम्य मुखासाठी सुगंधी पदार्थ, आणि ईशान मुखासाठीही विशेषतः उशीरा वगैरे धूप द्यावा.

शर्करामधुकर्पूरकपिलाघृतसंयुतम् चंदनागुरुकाष्ठाद्यं सामान्यं संप्रचक्षते

साखर, मध, कर्पूर, तूप आणि चंदन, अगर व इतर लाकडांचे मिश्रण हे सर्वसामान्य अर्पण मानले जाते.

कर्पूरवर्तिराज्याढ्या देया दीपावलिस्ततः अर्घ्यमाचमनं देयं प्रतिवक्त्रमतः परम्

कर्पूराची वात तुपात भिजवून दिवा द्यावा, त्यानंतर दिव्यांची माळ लावावी; नंतर प्रत्येक मुखाला अर्घ्य आणि आचमन द्यावे.

प्रथमावरणे पूज्यो क्रमाद्धेरम्बषण्मुखौ ब्रह्मांगानि ततश्चैव प्रथमावरणेर्चिते

पहिल्या आवरणात क्रमाने हेरंब आणि षण्मुख यांची पूजा करावी, मग ब्रह्माची अंगे, आणि नंतर पुन्हा पहिल्या आवरणाची पूजा करावी.

द्वितीयावरणे पूज्या विघ्नेशाश्चक्रवर्तिनः तृतीयावरणे पूज्या भवाद्या अष्टमूर्तयः

दुसऱ्या आवरणात विघ्नेश्वर आणि चक्रवर्ती यांची पूजा करावी; तिसऱ्या आवरणात भव आणि इतर आठ मूर्तींची पूजा करावी.

महादेवादयस्तत्र तथैकादशमूर्तयः चतुर्थावरणे पूज्याः सर्व एव गणेश्वराः

तेथे महादेव आणि इतर अकरा मूर्ती असतात; चौथ्या आवरणात सर्व गणेश्वरांची पूजा करावी.

बहिरेव तु पद्मस्य पञ्चमावरणे क्रमात् दशदिक्पतयः पूज्याः सास्त्राः सानुचरास्तथा

कमळाच्या बाहेर, पाचव्या आवरणात, दहा दिशांचे रक्षक, शस्त्रधारी आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांसह, क्रमाने पूजावयाचे आहेत.

ब्रह्मणो मानसाः पुत्राः सर्वे ऽपि ज्योतिषां गणाः सर्वा देव्यश्च देवाश्च सर्वे सर्वे च खेचराः

ब्रह्माचे मानसपुत्र, सर्व ज्योतींचे समूह, सर्व देवता आणि देवी, तसेच सर्व आकाशात संचार करणारे जीव.

पातालवासिनश्चान्ये सर्वे मुनिगणा अपि योगिनो हि सखास्सर्वे पतंगा मातरस्तथा

पाताळात राहणारे, सर्व ऋषीगण, सर्व योगी, सर्व मित्र, पक्षी आणि मातृका यांचीही पूजा करावी.

क्षेत्रपालाश्च सगणाः सर्वं चैतच्चराचरम् पूजनीयं शिवप्रीत्या मत्त्वा शंभुविभूतिमत्

दिशांचे रक्षक आणि त्यांचे साथीदार, तसेच हे सर्व चराचर जग, या सगळ्यांना शिवाची कृपा मिळावी म्हणून, शंभूच्या वैभवाचे रूप समजून, आदराने पूजावे.

अथावरणपूजांते संपूज्य परमेश्वरम् साज्यं सव्यं जनं हृद्यं हविर्भक्त्या निवेदयेत्

मंडपांची पूजा पूर्ण केल्यावर, परमेश्वराची भक्तीपूर्वक पूजा करून, तुप, पाणी आणि मनापासून आवडणारे अन्न नैवेद्य म्हणून अर्पण करावे.

मुखवासादिकं दत्त्वा ताम्बूलं सोपदंशकम् अलंकृत्य च भूयो ऽपि नानापुष्पविभूषणैः

मुखवास वगैरे आणि तांबूल त्याच्या सर्व जिन्नसांसह अर्पण करून, पुन्हा विविध फुलांनी व दागिन्यांनी सजवावे.

नीराजनांते विस्तीर्य पूजाशेषं समापयेत् चषकं सोपकारं च शयनं च समर्पयेत्

आरती झाल्यावर, उरलेली पूजा नीट पूर्ण करावी आणि एक प्याला त्याच्या सर्व वस्तूंनी व एक शय्याही अर्पण करावी.

चन्द्रसंकाशहारं च शयनीयं समर्पयेत् आद्यं नृपोचितं हृद्यं तत्सर्वमनुरूपतः

चंद्रासारखा तेजस्वी वस्त्र व विश्रांतीसाठी सुंदर शय्या अर्पण करावी, हे सर्व मनाला आनंद देणारे, राजाला शोभणारे आणि योग्य असे असावे.

कृत्वा च कारयित्वा च हित्वा च प्रतिपूजनम् स्तोत्रं व्यपोहनं जप्त्वा विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

प्रतिपूजा करून, स्तोत्रे आणि विघ्ननाशक प्रार्थना म्हटल्यावर, पंचाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

प्रदक्षिणां प्रणामं च कृत्वात्मानं समर्पयेत् ततः पुरस्ताद्देवस्य गुरुविप्रौ च पूजयेत्

प्रदक्षिणा व नमस्कार करून, स्वतःला समर्पित करावे; मग देवासमोर गुरु व ब्राह्मणांची पूजा करावी.

दत्त्वार्घ्यमष्टौ पुष्पाणि देवमुद्वास्य लिंगतः अग्नेश्चाग्निं सुसंयम्य ह्युद्वास्य च तमप्युत

अर्घ्य व आठ फुले अर्पण करून, देवाला लिंगातून निरोप द्यावा; अग्नीला नीट सांभाळून, त्यालाही निरोप द्यावा.

प्रत्यहं च जनस्त्वेवं कुर्यात्सेवां पुरोदिताम् ततस्तत्साम्बुजं लिंगं सर्वोपकरणान्वितम्

दररोज वरीलप्रमाणे सेवा करावी; त्यानंतर कमळ आणि सर्व पूजेच्या वस्तूंनी युक्त लिंग,

समर्पयेत्स्वगुरवे स्थापयेद्वा शिवालये संपूज्य च गुरून्विप्रान्व्रतिनश्च विशेषतः

आपल्या गुरुला अर्पण करावे किंवा शिवाच्या मंदिरात स्थापित करावे; आणि गुरु, ब्राह्मण व विशेषतः व्रतधारी यांची पूजा करावी.

भक्तान्द्विजांश्च शक्तश्चेद्दीनानाथांश्च तोषयेत् स्वयं चानशने शक्तः फलमूलाशने ऽथ वा

शक्य असल्यास भक्त, ब्राह्मण, गरिब व अनाथ यांना तृप्त करावे; स्वतःही शक्य असल्यास अल्पाहार करावा किंवा फळमुळे खावीत.

पयोव्रतो वा भिक्षाशी भवेदेकाशनस्तथा नक्तं युक्ताशनो नित्यं भूशय्यानिरतः शुचिः

किंवा केवळ दूध पिण्याचा व्रत, भिक्षा मागून खाणे, एकदाच जेवणे, रात्री जेवणे, माफक खाणे, नेहमी जमिनीवर झोपणे आणि स्वच्छ राहणे हे आचरावे.

भस्मशायी तृणेशायी चीराजिनधृतो ऽथवा ब्रह्मचर्यव्रतो नित्यं व्रतमेतत्समाचरेत्

राखेवर किंवा गवतावर झोपावे, झाडाची साल किंवा मृगाची कातडी घालावे, किंवा आजन्म ब्रह्मचर्य पाळावे; हे व्रत नेहमी पाळावे.

अर्कवारे तथार्द्रायां पञ्चदश्यां च पक्षयोः अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शक्तस्तूपवसेदपि

रविवारी, अमावास्या, पौर्णिमा, अष्टमी व चतुर्दशी या तिथींना, शक्य असल्यास उपवास करावा.

पाखण्डिपतितोदक्यास्सूतकान्त्यजपूर्वकान् वर्जयेत्सर्वयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा

पाखंडी, बहिष्कृत, निषिद्ध कर्म करणारे आणि शुद्धता सोडलेले यांचा मन, वाणी व कृतीने पूर्णपणे त्याग करावा.

क्षमदानदयासत्याहिंसाशीलः सदा भवेत् संतुष्टश्च प्रशान्तश्च जपध्यानरतस्तथा

नेहमी क्षमा, दान, दया, सत्य, अहिंसा आणि चांगले वर्तन असावे; समाधान, शांतता आणि जपध्यानात मन लावावे.

कुर्यात्त्रिषवणस्नानं भस्मस्नानमथापि वा पूजां वैशेषिकीं चैव मनसा वचसा गिरा

दिवसातून तीन वेळा स्नान करावे किंवा भस्माने स्नान करावे, आणि मन, वाणी व कृतीने विशेष पूजा करावी.

बहुनात्र किमुक्तेन नाचरेदशिवं व्रती प्रमादात्तु तथाचारे निरूप्य गुरुलाघवे

यापेक्षा अधिक काय सांगावे? व्रतधारीने अशिव वर्तन करू नये; आणि वर्तनात चूक झालीच, तर ती मोठी की लहान हे ठरवावे.