शिवपुराणम्

यत्रप्रतिष्ठितं येन मदीयं लिंगमीदृशम् तत्र प्रतिष्ठितः सोहमप्रतिष्ठोपि वत्सकौ

माझे असे लिंग जिथे आणि ज्याने प्रस्थापित केले असेल, तिथे मी स्वतः प्रस्थापित असतो, अगदी इतरत्र नसले तरीही, प्रिय मुलांनो.

मत्साम्यमेकलिंगस्य स्थापने फलमीरितम् द्वितीये स्थापिते लिंगे मदैक्यं फलमेव हि

एक लिंग प्रस्थापित केल्यावर मला मिळणारे फळ म्हणजे माझ्यासारखेपणा; दुसरे लिंग प्रस्थापित केल्यावर मला मिळणारे फळ म्हणजे माझ्याशी एकरूपता.

लिंगं प्राधान्यतः स्थाप्यं तथाबेरं तु गौणकम् लिंगाभावेन तत्क्षेत्रं सबेरमपि सर्वतः

लिंग हे मुख्य म्हणून प्रस्थापित करावे, प्रतिमा दुय्यम आहे; लिंग नसल्यास, त्या स्थळी प्रतिमा असली तरी ते पूर्णत्व येत नाही.

सर्गादिपञ्चकृत्यस्य लक्षणं ब्रूहि नौ प्रभो मत्कृत्यबोधनं गुह्यं कृपया प्रब्रवीमि वाम्

हे प्रभो, सृष्टीपासून सुरू होणाऱ्या पाच कृत्यांचे स्वरूप आम्हाला सांग; माझ्या कर्तव्याचे गूढ ज्ञान मी दयाळूपणे तुम्हाला सांगतो.

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावो ऽप्यनुग्रहः पञ्चैव मे जगत्कृत्यं नित्यसिद्धमजाच्युतौ

सृष्टी, स्थिती, संहार, तिरोभाव आणि अनुग्रह — ही पाच माझी जगातील नेहमीची आणि सिद्ध कृत्ये आहेत, हे अजन्मा आणि अचल दोघांनो.

सर्गः संसारसंरंभस्तत्प्रतिष्ठा स्थितिर्मता संहारो मर्दनं तस्य तिरोभावस्तदुत्क्रमः

सृष्टी म्हणजे संसाराची सुरुवात, त्याची स्थिती म्हणजे स्थैर्य, संहार म्हणजे त्याचे नाश, आणि तिरोभाव म्हणजे त्याचे लय होणे.

तन्मोक्षो ऽनुग्रहस्तन्मे कृत्यमेवं हि पञ्चकम् कृत्यमेतद्वहत्यन्यस्तूष्णीं गोपुरबिंबवत्

मोक्ष म्हणजे अनुग्रह; या प्रकारे ही पाच कृत्ये माझी आहेत. मी ही कृत्ये करतो, तेव्हा इतर सर्व जण शांत राहतात, जणू काही दरवाजाच्या प्रतिबिंबासारखे.

सर्गादि यच्चतुष्कृत्यं संसारपरिजृंभणम् पञ्चमं मुक्तिहेतुर्वै नित्यं मयि च सुस्थिरम्

सृष्टीपासून सुरू होणारी चार कृत्ये म्हणजे संसाराचा विस्तार; पाचवे, म्हणजे मोक्ष, हे नेहमी माझ्यातच ठामपणे आहे आणि मुक्तीचे कारण आहे.

तदिदं पञ्चभूतेषु दृश्यते मामकैर्जनैः सृष्टिर्भूमौ स्थितिस्तोये संहारः पावके तथा

ही पाच कृत्ये माझ्या भक्तांमध्ये पंचमहाभूतांत दिसतात: पृथ्वीवर सृष्टी, पाण्यात स्थिती, अग्नीत संहार.

तिरोभावो ऽनिले तद्वदनुग्रह इहाम्बरे सृज्यते धरया सर्वमद्भिः सर्वं प्रवर्धते

तिरोभाव वायूत आहे, तसेच अनुग्रह आकाशात आहे; पृथ्वीने सर्व काही निर्माण होते, पाण्याने सर्व वाढते.

अर्द्यते तेजसा सर्वं वायुना चापनीयते व्योम्नानुगृह्यते सर्वं ज्ञेयमेवं हि सूरिभिः

सर्व काही अग्नीने भस्म होते, वाऱ्याने दूर नेले जाते, आणि आकाशाने सर्व काही धारण केले जाते; हे असेच ज्ञानी लोकांनी समजावे.

पञ्चकृत्यमिदं बोढुं ममास्ति मुखपञ्चकम् चतुर्दिक्षु चतुर्वक्त्रं तन्मध्ये पञ्चमं मुखम्

माझी ही पाच कृत्ये समजण्यासाठी माझी पाच तोंडे आहेत; चार दिशांना चार तोंडे आणि मध्ये पाचवे तोंड आहे.

युवाभ्यां तपसा लब्धमेतत्कृत्यद्वयं सुतौ सृष्टिस्थित्यभीधं भाग्यं मत्तः प्रीतादतिप्रियम्

तुमच्या तपामुळे, मुलांनो, तुम्हाला सृष्टी आणि स्थिती ही दोन कृत्ये मिळाली आहेत; हे भाग्य मला अतिशय प्रिय आहे आणि मी ते प्रेमाने दिले आहे.

तथा रुद्रमहेशाभ्यामन्यत्कृत्यद्वयं परम् अनुग्रहाख्यं केनापि लब्धुं नैव हि शक्यते

त्याचप्रमाणे, रुद्र आणि महेश यांच्या कृपारूप दोन श्रेष्ठ कृत्ये कोणालाही दुसऱ्याला मिळू शकत नाहीत.

तत्सर्वं पौर्विकं कर्म युवाभ्यां कालविस्मृतम् न तद्रुद्र महेशाभ्यां विस्मृतं कर्म तादृशम्

त्या सर्व प्राचीन कृती तुम्ही दोघांनी काळाच्या ओघात विसरल्या आहेत; पण रुद्र आणि महेश यांनी अशा कृती कधीच विसरलेल्या नाहीत.

रूपे वेशे च कृत्ये च वाहने चासने तथा आयुधादौ च मत्साम्यमस्माभिस्तत्कृते कृतम्

रूप, वेश, कृत्य, वाहन, आसन आणि शस्त्र इत्यादी सर्व गोष्टी आम्ही त्या हेतूने आमच्यासारख्या केल्या आहेत.

मद्ध्यानविरहाद्वत्सौ मौढ्यं वामेवमागतम् मज्ज्ञाने सति नैवं स्यान्मानं रूपे महेशवत्

माझ्या ज्ञानापासून दूर राहिल्यामुळे, वत्सांनो, तुमच्यात हे गोंधळ निर्माण झाला आहे; माझे ज्ञान असते तर महेशासारखे रूपावर गर्व आला नसता.

तस्मान्मज्ज्ञानसिद्ध्यर्थं मंत्रमोंकारनामकम् इतः परं प्रजपतं मामकं मानभंजनम्

म्हणून, माझे ज्ञान मिळवण्यासाठी, आता पुढे 'ॐ' नावाचा मंत्र जपा, जो माझ्यातील गर्व नष्ट करतो.

उपादिशं निजं मंत्रमोंकारमुरुमंगलम् ओंकारो मन्मुखाज्जज्ञे प्रथमं मत्प्रबोधकः

मी तुम्हाला माझा स्वतःचा, अत्यंत मंगल 'ॐ' मंत्र शिकवला आहे; 'ॐ' हा माझ्या मुखातून प्रथम प्रकट झाला, आणि त्याने माझे ज्ञान जागवले.

वाचको ऽयमहं वाच्यो मंत्रो ऽयं हि मदात्मकः तदनुस्मरणं नित्यं ममानुस्मरणं भवेत्

हा उच्चार करणारा मीच आहे, आणि उच्चारले जाणारेही मीच आहे; हा मंत्र माझ्याच स्वरूपाचा आहे; त्याचे नेहमी स्मरण करणे म्हणजे माझेच सतत स्मरण करणे होय.

अकारौत्तरात्पूर्वमुकारः पश्चिमाननात् मकारो दक्षिणमुखाद्बिंदुः प्राङ्मुखतस्तथा

'उ' अक्षर उत्तरेकडील मुखापासून, 'क' पश्चिमेकडील मुखापासून, 'म' दक्षिणेकडील मुखापासून, आणि बिंदू पूर्वेकडील मुखापासून उत्पन्न होतो.

नादो मध्यमुखादेवं पञ्चधा ऽसौ विजृंभितः एकीभूतः पुनस्तद्वदोमित्येकाक्षरो भवेत्

नाद हा मध्यमुखातून उत्पन्न होतो; अशा प्रकारे तो पाच प्रकारे विस्तारतो; पुन्हा एकत्र झाल्यावर, तोच 'ॐ' हा एकाक्षरी मंत्र होतो.

नामरूपात्मकं सर्वं वेदभूतकुलद्वयम् व्याप्तमेतेन मंत्रेण शिवशक्त्योश्च बोधकः

सर्व नाव आणि रूप असलेले जग, वेदांची दोन कुटुंबे, हे सर्व या मंत्राने व्यापले आहे, आणि तो शिव आणि शक्ती यांचे ज्ञान देतो.

अस्मात्पञ्चाक्षरं जज्ञे बोधकं सकलस्यतत् आकारादिक्रमेणैव नकारादियथाक्रमम्

याच्यापासून पाच अक्षरी मंत्र उत्पन्न झाला, जो सर्वांचे ज्ञान देतो; 'अ' पासून सुरू होणाऱ्या आणि 'न' पासून सुरू होणाऱ्या क्रमाने.

अस्मात्पञ्चाक्षराज्जाता मातृकाः पञ्चभेदतः तस्माच्छिरश्चतुर्वक्त्रात्त्रिपाद्गाय त्रिरेव हि

या पाच अक्षरी मंत्रापासून पाच प्रकारच्या मातृका निर्माण झाल्या; म्हणूनच, शिर आणि चार मुखांपासून, तीन चरणांची गायत्री तीन प्रकारे प्रकट झाली.

वेदः सर्वस्ततो जज्ञे ततो वै मंत्रकोटयः तत्तन्मंत्रेण तत्सिद्धिः सर्वसिद्धिरितो भवेत्

त्यापासून सर्व वेद निर्माण झाले, आणि त्यापासून असंख्य मंत्र; त्या त्या मंत्रांनी त्यांची सिद्धी होते, आणि याच्यामुळे सर्व सिद्धी मिळतात.

अनेन मंत्रकंदेन भोगो मोक्षश्च सिद्ध्यति सकला मंत्रराजानः साक्षाद्भोगप्रदाः शुभाः

या मूलमंत्राने भोग आणि मोक्ष दोन्ही साधता येतात; सर्व मंत्रराजे प्रत्यक्ष शुभ भोग देणारे आहेत.

पुनस्तयोस्तत्र तिरः पटं गुरुः प्रकल्प्य मंत्रं च समादिशत्परम् निधाय तच्छीर्ष्णि करांबुजं शनैरुदङ्मुखं संस्थितयोः सहांबिकः

नंतर, त्या दोघांसाठी गुरूने तिथे एक पडदा घातला आणि श्रेष्ठ मंत्र शिकवला, त्यांचे डोके हाताच्या कमळाने हलकेच स्पर्श केले, आणि ते दोघे अम्बिकेसह उत्तर दिशेकडे बसले होते.

त्रिरुच्चार्याग्रहीन्मंत्रं यंत्रतंत्रोक्तिपूर्वकम् शिष्यौ च तौ दक्षिणायामात्मानं च समर्पयत्

मंत्र तीन वेळा उच्चारून, यंत्र आणि तंत्रानुसार, गुरूने त्या दोन्ही शिष्यांना उजवीकडे ठेवून, स्वतःलाही समर्पित केले.