शिवपुराणम्

हृत्कण्ठतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमन्विताम् छित्त्वा पर्यष्टकाकारं स्वात्मानं च सुषुम्णया

हृदय, कंठ, तालु, भृकुटी आणि ब्रह्मरंध्र या मार्गाने छेदून, आठ प्रकारांनी वेढून, आपल्या आत्म्याला सुषुम्ना मार्गाने पुढे न्यावे.

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोर्नीत्वोपरि शिवौजसि संहृत्यं वदनं पश्चाद्यथासंस्करणं लयात्

द्वादशांता ठिकाणी असलेल्या चंद्राला वर नेऊन, शिवाच्या तेजात विलीन करावे; मग वाणीचे संहती करून, नियमानुसार तिचे लय करावे.

शाक्तेनामृतवर्षेण संसिक्तायां तनौ पुनः अवतार्य स्वमात्मानममृतात्माकृतिं हृदि

शक्तीच्या अमृतवर्षेने शरीर स्नान केल्यावर, पुन्हा आपला आत्मा, जो अमर आत्म्याचा स्वरूप आहे, हृदयात आणावा.

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोः परस्ताच्छ्वेतपंकजे समासीनं महादेवं शंकरम्भक्तवत्सलम्

द्वादशांता ठिकाणी असलेल्या चंद्राच्या पलीकडे, शुभ्र कमळात, भक्तांवर प्रेम करणाऱ्या महादेव, शंकराचे दर्शन करावे.

अर्धनारीश्वरं देवं निर्मलं मधुराकृतिम् शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्

अर्धनारीश्वर या देवतेचे ध्यान करावे, जो निर्मळ, मधुर रूपाचा, स्वच्छ स्फटिकासारखा तेजस्वी, प्रसन्न आणि शीतल प्रकाशाचा आहे.

ध्यात्वा हि मानसे देवं स्वस्थचित्तो ऽथ मानवः शिवनामाष्टकेनैव भावपुष्पैस्समर्चयेत्

मनात देवाचे ध्यान करून, मन शांत ठेवून, माणसाने शिवाच्या आठ नावांनी, भक्तीच्या फुलांनी पूजा करावी.

अभ्यर्चनान्ते तु पुनः प्राणानायम्य मानवः सम्यक्चित्तं समाधाय शार्वं नामाष्टकं जपेत्

पूजेच्या शेवटी, पुन्हा प्राणायाम करून, मन एकाग्र करून, त्या शैव आठ नावांचा जप करावा.

नाभौ चाष्टाहुतीर्हुत्वा पूर्णाहुत्या नमस्ततः अष्टपुष्पप्रदानेन कृत्वाभ्यर्चनमंतिमम्

नाभीमध्ये आठ वेळा आहुती देऊन, नंतर पूर्ण आहुती नम्रतेने अर्पण करावी. त्यानंतर आठ फुलांनी शेवटची पूजा करावी.

निवेदयेत्स्वमात्मानं चुलुकोदकवर्त्मना एवं कृत्वा चिरादेव ज्ञानं पाशुपतं शुभम्

चुलुकातले पाणी घेऊन आपल्याला समर्पित करावे. असे केल्यावर, काही काळाने शुभ पाशुपत ज्ञान मिळते.

लभते तत्प्रतिष्ठां च वृत्तं चानुत्तमं तथा योगं च परमं लब्ध्वा मुच्यते नात्र संशयः

त्यामुळे त्या स्थितीत स्थिरता, उत्तम वर्तन आणि श्रेष्ठ योग मिळतो. हे मिळाल्यावर मुक्ती मिळते—यात काहीच शंका नाही.

भगवञ्छ्रोतुमिच्छामो व्रतं पाशुपतं परम् ब्रह्मादयो ऽपि यत्कृत्वा सर्वे पाशुपताः स्मृताः

भगवंत, आम्हाला पाशुपत व्रत ऐकायचे आहे. ब्रह्मादिकांनी जे केल्यावर सर्वांना पाशुपत म्हणतात, ते व्रत आम्हाला सांगावे.

रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिकृन्तनम् व्रतं पाशुपतं श्रौतमथर्वशिरसि श्रुतम्

मी तुम्हाला गुप्त आणि सर्व पापे नष्ट करणारे पाशुपत व्रत सांगतो, जे अथर्वशीर्षात सांगितले आहे.

कालश्चैत्री पौर्णमासी देशः शिवपरिग्रहः क्षेत्रारामाद्यरण्यं वा प्रशस्तश्शुभलक्षणः

वेळ चैत्र पौर्णिमा आहे. जागा म्हणजे शिवाला समर्पित असलेले क्षेत्र, बाग किंवा जंगल, जे शुभ आणि प्रशंसनीय आहे.

तत्र पूर्वं त्रयोदश्यां सुस्नातः सुकृताह्निकः अनुज्ञाप्य स्वमाचार्यं संपूज्य प्रणिपत्य च

तेथे त्रयोदशीच्या दिवशी, नीट स्नान करून आणि शुभ नित्यकर्मे करून, आपल्या गुरूची परवानगी घ्यावी, त्यांची पूजा करावी आणि वंदन करावे.

पूजां वैशेषिकीं कृत्वा शुक्लांबरधरः स्वयम् शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लमाल्यानुलेपनः

विशेष पूजा करून, स्वतः पांढरे वस्त्र घालावे, पांढरा यज्ञोपवीत घालावा, पांढरी फुले आणि उटणे लावावे.

दर्भासने समासीनो दर्भमुष्टिं प्रगृह्य च प्राणायामत्रयं कृत्वा प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः ध्यात्वा देवं च देवीं च तद्विज्ञापनवर्त्मना

दर्भाच्या आसनावर बसून, हातात दर्भ घेऊन, पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, प्राणायामाचे तीन प्रकार करून, देव आणि देवीचे ध्यान करावे, त्यांच्या आवाहनाच्या पद्धतीने.

व्रतमेतत्करोमीति भवेत्संकल्प्य दीक्षितः यावच्छरीरपातं वा द्वादशाब्दमथापि वा

‘हे व्रत मी करतो’ असा संकल्प करून, दीक्षा घ्यावी. ही दीक्षा शरीर टिकेपर्यंत किंवा बारा वर्षे ठेवावी.

तदर्धं वा तदर्धं वा मासद्वादशकं तु वा तदर्धं वा तदर्धं वा मासमेकमथापि वा

किंवा त्याचा अर्धा काळ, किंवा त्याचाही अर्धा, किंवा बारा महिने, किंवा त्याचा अर्धा, किंवा त्याचाही अर्धा, किंवा एक महिना ठेवावा.

दिनद्वादशकं वा ऽथ दिनषट्कमथापि वा तदर्धं दिनमेकं वा व्रतसंकल्पनावधि

किंवा बारा दिवस, किंवा सहा दिवस, किंवा त्याचा अर्धा, किंवा एक दिवस—व्रताचा कालावधी असा ठरवावा.

अग्निमाधाय विधिवद्विरजाहोमकारणात् हुत्वाज्येन समिद्भिश्च चरुणा च यथाक्रमम्

विधीप्रमाणे अग्नी स्थापन करून, निर्मळ होमासाठी तूप, समिधा आणि पक्के अन्न यांची यथाक्रमाने आहुती द्यावी.

पूर्णामापूर्य तां भूयस्तत्त्वानां शुद्धिमुद्दिशन् जुहुयान्मूलमन्त्रेण तैरेव समिदादिभिः

पात्र पुन्हा भरून, तत्त्वांची शुद्धी साधण्यासाठी, त्या मूळ मंत्राने आणि त्याच समिधा व इतर सामग्रीने आहुती द्यावी.

पञ्चभूतानि तन्मात्राः पञ्चकर्मेन्द्रियाणि च

पाच महाभूत, त्यांचे सूक्ष्म रूप आणि पाच कर्मेंद्रिये.

ज्ञानकर्मविभेदेन पञ्चकर्मविभागशः त्वगादिधातवस्सप्त पञ्च प्राणादिवायवः

ज्ञान आणि कर्म यांच्या विभागाने, पाच कर्मांचे प्रकार, त्वचा वगैरे सात धातू, आणि पाच प्राणवायू.

मनोबुद्धिरहं ख्यातिर्गुणाः प्रकृतिपूरुषौ रागो विद्याकले चैव नियतिः काल एव च

मन, बुद्धी, अहंकार, विवेक, गुण, प्रकृती आणि पुरुष, आसक्ती, विद्या, कला, नियम आणि काळ.

माया च शुद्धिविद्या च महेश्वरसदाशिवौ शक्तिश्च शिवतत्त्वं च तत्त्वानि क्रमशो विदुः

माया आणि शुद्ध विद्या, महेश्वर आणि सदाशिव, शक्ती आणि शिवतत्त्व—ही तत्त्वे अनुक्रमे ओळखली जातात.

मन्त्रैस्तु विरजैर्हुत्वा होतासौ विरजा भवेत् शिवानुग्रहमासाद्य ज्ञानवान्स हि जायते

शुद्ध मंत्रांनी होम केल्यावर यजमान शुद्ध होतो; शिवाची कृपा मिळाल्यावर तो खरा ज्ञानी होतो.

अथ गोमयमादाय पिण्डीकृत्याभिमंत्र्य च विन्यस्याग्नौ च सम्प्रोक्ष्य दिने तस्मिन्हविष्यभुक्

मग गायीचे शेण घेऊन त्याचा गोळा करून, मंत्रांनी शुद्ध करून, अग्नीमध्ये ठेवून, त्या दिवशी ते पवित्र अन्न घ्यावे.

प्रभाते तु चतुर्दश्यां कृत्वा सर्वं पुरोदितम् दिने तस्मिन्निराहारः कालं शेषं समापयेत्

चतुर्दशीच्या सकाळी, आधी सांगितलेली सर्व विधी करून, त्या दिवशी उरलेला वेळ उपवास करावा.

प्रातः पर्वणि चाप्येवं कृत्वा होमा वसानतः उपसंहृत्य रुद्राग्निं गृह्णीयाद्भस्म यत्नतः

सकाळी पर्वकाळी, असेच होम करून, नंतर रुद्राग्नीचे भस्म काळजीपूर्वक गोळा करावे.