शिवपुराणम्

त्यजतं मानमात्मीयं मयीशे कुरुतं मतिम् मत्प्रसादेन लोकेषु सर्वोप्यर्थः प्रकाशते

तुमचा अहंकार सोडा आणि तुमचे मन माझ्यात, परमेश्वरात लावा; माझ्या कृपेने सर्व जगात सर्व उद्दिष्टे स्पष्ट होतात.

गुरूक्तिर्व्यंजकं तत्र प्रमाणं वा पुनः पुनः ब्रह्मतत्त्वमिदं गूढं भवत्प्रीत्या भणाम्यहम्

गुरूचे वचन हेच खरे आणि वारंवार प्रमाण आहे; हे ब्रह्मतत्त्व मी तुमच्यावर प्रेमाने सांगतो, कारण ते गूढ आहे.

अहमेव परं ब्रह्म मत्स्वरूपं कलाकलम् ब्रह्मत्वादीश्वरश्चाहं कृत्यं मेनुग्रहादिकम्

मीच परब्रह्म आहे, माझे स्वरूप सगुण आणि निर्गुण दोन्ही आहे; ब्रह्मपदामुळे मीच ईश्वर आहे आणि सृष्टी व कृपा ही माझीच कर्तव्ये आहेत.

बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च ब्रह्माहं ब्रह्मकेशवौ समत्वाद्व्यापकत्वाच्च तथैवात्माहमर्भकौ

माझ्या विशालतेमुळे आणि विस्तारामुळे मी ब्रह्म आहे; तुम्ही ब्रह्मा आणि केशव माझ्याशी समतुल्य आहात, आणि व्यापकतामुळं मीच आत्मा आहे, हे मुलांनो.

अनात्मानः परे सर्वे जीवा एव न संशयः अनुग्रहाद्यं सर्गांगं जगत्कृत्यं च पंकजम्

इतर सर्व आत्मा नाहीत, ते फक्त जीवच आहेत—यात शंका नाही; सृष्टी, पालन आणि कमळातून उत्पन्न झालेले जग हे माझ्या कृपेनेच आहे.

ईशत्वादेव मे नित्यं न मदन्यस्य कस्यचित् आदौ ब्रह्मत्त्वबुद्ध्यर्थं निष्कलं लिंगमुत्थितम्

माझ्या नेहमीच्या आणि केवळ माझ्या असलेल्या प्रभुत्वामुळेच, सुरुवातीला ब्रह्मत्वाची जाणीव व्हावी म्हणून, निराकार लिंग प्रकट झाले.

तस्मादज्ञातमीशत्वं व्यक्तं द्योतयितुं हि वाम् सकलोहमतो जातः साक्षादीशस्तु तत्क्षणात्

माझे प्रभुत्व अज्ञात असल्यामुळे, हे वामे, ते स्पष्ट व्हावे म्हणून मी स्वतः प्रकट झालो; त्या क्षणी मी सर्व गुणांनी युक्त झालो आणि प्रभू प्रत्यक्ष प्रकट झाला.

सकलत्वमतो ज्ञेयमीशत्वं मयि सत्वरम् यदिदं निष्कलं स्तंभं मम ब्रह्मत्वबोधकम्

माझे प्रभुत्व सर्व गुणांनी युक्त आहे हे जाणून ठेव; हे निराकार स्तंभ म्हणजे माझ्या ब्रह्मस्वरूपाची जाणीव करून देणारे साधन आहे.

लिंगलक्षणयुक्तत्वान्मम लिंगं भवेदिदम् तदिदं नित्यमभ्यर्च्यं युवाभ्यामत्र पुत्रकौ

या लिंगात लिंगाचे सर्व गुण आहेत, म्हणून हेच माझे लिंग आहे; म्हणून, मुलांनो, तुम्ही दोघांनी नेहमी येथे याची पूजा करावी.

मदात्मकमिदं नित्यं मम सान्निध्यकारणम् महत्पूज्यमिदं नित्यमभेदाल्लिंगसिंगिनोः

हे लिंग नेहमी माझ्या स्वरूपाचे आहे, माझ्या उपस्थितीचे कारण आहे; हे नेहमी मोठ्या भक्तीने पूजावे, कारण लिंग आणि लिंगधारी यात काहीच फरक नाही.

यत्रप्रतिष्ठितं येन मदीयं लिंगमीदृशम् तत्र प्रतिष्ठितः सोहमप्रतिष्ठोपि वत्सकौ

माझे असे लिंग जिथे आणि ज्याने प्रस्थापित केले असेल, तिथे मी स्वतः प्रस्थापित असतो, अगदी इतरत्र नसले तरीही, प्रिय मुलांनो.

मत्साम्यमेकलिंगस्य स्थापने फलमीरितम् द्वितीये स्थापिते लिंगे मदैक्यं फलमेव हि

एक लिंग प्रस्थापित केल्यावर मला मिळणारे फळ म्हणजे माझ्यासारखेपणा; दुसरे लिंग प्रस्थापित केल्यावर मला मिळणारे फळ म्हणजे माझ्याशी एकरूपता.

लिंगं प्राधान्यतः स्थाप्यं तथाबेरं तु गौणकम् लिंगाभावेन तत्क्षेत्रं सबेरमपि सर्वतः

लिंग हे मुख्य म्हणून प्रस्थापित करावे, प्रतिमा दुय्यम आहे; लिंग नसल्यास, त्या स्थळी प्रतिमा असली तरी ते पूर्णत्व येत नाही.

सर्गादिपञ्चकृत्यस्य लक्षणं ब्रूहि नौ प्रभो मत्कृत्यबोधनं गुह्यं कृपया प्रब्रवीमि वाम्

हे प्रभो, सृष्टीपासून सुरू होणाऱ्या पाच कृत्यांचे स्वरूप आम्हाला सांग; माझ्या कर्तव्याचे गूढ ज्ञान मी दयाळूपणे तुम्हाला सांगतो.

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावो ऽप्यनुग्रहः पञ्चैव मे जगत्कृत्यं नित्यसिद्धमजाच्युतौ

सृष्टी, स्थिती, संहार, तिरोभाव आणि अनुग्रह — ही पाच माझी जगातील नेहमीची आणि सिद्ध कृत्ये आहेत, हे अजन्मा आणि अचल दोघांनो.

सर्गः संसारसंरंभस्तत्प्रतिष्ठा स्थितिर्मता संहारो मर्दनं तस्य तिरोभावस्तदुत्क्रमः

सृष्टी म्हणजे संसाराची सुरुवात, त्याची स्थिती म्हणजे स्थैर्य, संहार म्हणजे त्याचे नाश, आणि तिरोभाव म्हणजे त्याचे लय होणे.

तन्मोक्षो ऽनुग्रहस्तन्मे कृत्यमेवं हि पञ्चकम् कृत्यमेतद्वहत्यन्यस्तूष्णीं गोपुरबिंबवत्

मोक्ष म्हणजे अनुग्रह; या प्रकारे ही पाच कृत्ये माझी आहेत. मी ही कृत्ये करतो, तेव्हा इतर सर्व जण शांत राहतात, जणू काही दरवाजाच्या प्रतिबिंबासारखे.

सर्गादि यच्चतुष्कृत्यं संसारपरिजृंभणम् पञ्चमं मुक्तिहेतुर्वै नित्यं मयि च सुस्थिरम्

सृष्टीपासून सुरू होणारी चार कृत्ये म्हणजे संसाराचा विस्तार; पाचवे, म्हणजे मोक्ष, हे नेहमी माझ्यातच ठामपणे आहे आणि मुक्तीचे कारण आहे.

तदिदं पञ्चभूतेषु दृश्यते मामकैर्जनैः सृष्टिर्भूमौ स्थितिस्तोये संहारः पावके तथा

ही पाच कृत्ये माझ्या भक्तांमध्ये पंचमहाभूतांत दिसतात: पृथ्वीवर सृष्टी, पाण्यात स्थिती, अग्नीत संहार.

तिरोभावो ऽनिले तद्वदनुग्रह इहाम्बरे सृज्यते धरया सर्वमद्भिः सर्वं प्रवर्धते

तिरोभाव वायूत आहे, तसेच अनुग्रह आकाशात आहे; पृथ्वीने सर्व काही निर्माण होते, पाण्याने सर्व वाढते.

अर्द्यते तेजसा सर्वं वायुना चापनीयते व्योम्नानुगृह्यते सर्वं ज्ञेयमेवं हि सूरिभिः

सर्व काही अग्नीने भस्म होते, वाऱ्याने दूर नेले जाते, आणि आकाशाने सर्व काही धारण केले जाते; हे असेच ज्ञानी लोकांनी समजावे.

पञ्चकृत्यमिदं बोढुं ममास्ति मुखपञ्चकम् चतुर्दिक्षु चतुर्वक्त्रं तन्मध्ये पञ्चमं मुखम्

माझी ही पाच कृत्ये समजण्यासाठी माझी पाच तोंडे आहेत; चार दिशांना चार तोंडे आणि मध्ये पाचवे तोंड आहे.

युवाभ्यां तपसा लब्धमेतत्कृत्यद्वयं सुतौ सृष्टिस्थित्यभीधं भाग्यं मत्तः प्रीतादतिप्रियम्

तुमच्या तपामुळे, मुलांनो, तुम्हाला सृष्टी आणि स्थिती ही दोन कृत्ये मिळाली आहेत; हे भाग्य मला अतिशय प्रिय आहे आणि मी ते प्रेमाने दिले आहे.

तथा रुद्रमहेशाभ्यामन्यत्कृत्यद्वयं परम् अनुग्रहाख्यं केनापि लब्धुं नैव हि शक्यते

त्याचप्रमाणे, रुद्र आणि महेश यांच्या कृपारूप दोन श्रेष्ठ कृत्ये कोणालाही दुसऱ्याला मिळू शकत नाहीत.

तत्सर्वं पौर्विकं कर्म युवाभ्यां कालविस्मृतम् न तद्रुद्र महेशाभ्यां विस्मृतं कर्म तादृशम्

त्या सर्व प्राचीन कृती तुम्ही दोघांनी काळाच्या ओघात विसरल्या आहेत; पण रुद्र आणि महेश यांनी अशा कृती कधीच विसरलेल्या नाहीत.

रूपे वेशे च कृत्ये च वाहने चासने तथा आयुधादौ च मत्साम्यमस्माभिस्तत्कृते कृतम्

रूप, वेश, कृत्य, वाहन, आसन आणि शस्त्र इत्यादी सर्व गोष्टी आम्ही त्या हेतूने आमच्यासारख्या केल्या आहेत.

मद्ध्यानविरहाद्वत्सौ मौढ्यं वामेवमागतम् मज्ज्ञाने सति नैवं स्यान्मानं रूपे महेशवत्

माझ्या ज्ञानापासून दूर राहिल्यामुळे, वत्सांनो, तुमच्यात हे गोंधळ निर्माण झाला आहे; माझे ज्ञान असते तर महेशासारखे रूपावर गर्व आला नसता.

तस्मान्मज्ज्ञानसिद्ध्यर्थं मंत्रमोंकारनामकम् इतः परं प्रजपतं मामकं मानभंजनम्

म्हणून, माझे ज्ञान मिळवण्यासाठी, आता पुढे 'ॐ' नावाचा मंत्र जपा, जो माझ्यातील गर्व नष्ट करतो.

उपादिशं निजं मंत्रमोंकारमुरुमंगलम् ओंकारो मन्मुखाज्जज्ञे प्रथमं मत्प्रबोधकः

मी तुम्हाला माझा स्वतःचा, अत्यंत मंगल 'ॐ' मंत्र शिकवला आहे; 'ॐ' हा माझ्या मुखातून प्रथम प्रकट झाला, आणि त्याने माझे ज्ञान जागवले.