शिवपुराणम्

वधार्थे तारकाख्यस्य दैत्येन्द्रस्येन्द्रविद्विषः ब्रह्मणाभ्यर्थितो देवो मन्दरान्तःपुरं गतः

तारक नावाच्या दैत्यराजाचा, जो इंद्राचा द्वेष्टा होता, वध करण्यासाठी ब्रह्मदेवाच्या विनंतीने देवाने मंदाराच्या राजमहालात प्रवेश केला.

विहृत्य सुचिरं देव्या विहारा ऽतिप्रसङ्गतः रसां रसातलं नीतामिव कृत्वाभिधां ततः

तेथे देवीसोबत खूप काळ आनंदात रमून, अत्यंत प्रेमात गुंतून, तिला जणू रसातळात नेल्यासारखे 'रसा' हे नाव दिले.

देवीं च वंचयंस्तस्यां स्ववीर्यमतिदुर्वहम् अविसृज्य विसृज्याग्नौ हविः पूतमिवामृतम्

त्या ठिकाणी देवीला फसवून, त्याने आपले अतिशय सामर्थ्यवान वीर्य सोडले नाही, पण जणू अग्नीत शुद्ध तूप टाकल्यासारखे, ते अमृतासारखे शुद्ध सोडले.

गंगादिष्वपि निक्षिप्य वह्निद्वारा तदंशतः तत्समाहृत्य शनकैस्तोकंस्तोकमितस्ततः

ते वीर्य गंगा आणि इतर नद्यांमध्ये, अग्नीच्या सहाय्याने, थोड्या थोड्या प्रमाणात ठेवले; मग तेथून-तेथून हळूहळू गोळा केले.

स्वाहया कृत्तिकारूपात्स्वभर्त्रा रममाणया सुवर्णीभूतया न्यस्तं मेरौ शरवणे क्वचित्

स्वाहा हिने कृतिका तारकांच्या रूपात, आपल्या पतीसोबत आनंद घेत, सुवर्णासारखी होऊन, ते मेरू पर्वतावरील एका सरोवरात ठेवले.

संदीपयित्वा कालेन तस्य भासा दिशो दश रञ्जयित्वा गिरीन्सर्वान्कांचनीकृत्य मेरुणा

काळानुसार, त्या तेजाने दहा दिशांना उजळून टाकले, सर्व पर्वतांना रंगवले आणि मेरूच्या कांतीने त्यांना सोन्यासारखे केले.

ततश्चिरेण कालेन संजाते तत्र तेजसि कुमारे सुकुमारांगे कुमाराणां निदर्शने

नंतर बराच काळ गेल्यावर, त्या तेजातून तेथे एक सुंदर अंग असलेला मुलगा जन्माला आला, तो मुलांमध्ये आदर्श ठरला.

तच्छैशवं स्वरूपं च तस्य दृष्ट्वा मनोहरम् सह देवसुरैर्लोकैर्विस्मिते च विमोहिते

त्याचे मोहक बालरूप पाहून, देव, असुर आणि सर्व लोक आश्चर्यचकित आणि भारावून गेले.

देवो ऽपि स्वयमायातः पुत्रदर्शनलालसः सह देव्यांकमारोप्य ततो ऽस्य स्मेरमाननम्

देव स्वतः आपल्या मुलाला पाहण्याच्या इच्छेने आला; देवीसोबत त्याला मांडीवर घेतले आणि त्याच्या चेहऱ्यावर हसू फुलले.

पीतामृतमिव स्नेहविवशेनान्तरात्मना देवेष्वपि च पश्यत्सु वीतरागैस्तपस्विभिः

आपल्या अंतःकरणात प्रेमाने भरून, जणू अमृत प्यायल्यासारखा, देव आणि विरक्त तपस्वी हे सर्व पाहत होते.

स्वस्य वक्षःस्थले स्वैरं नर्तयित्वा कुमारकम् अनुभूय च तत्क्रीडां संभाव्य च परस्परम्

त्याने आपल्या छातीवर त्या मुलाला मुक्तपणे नाचवले, त्याच्या खेळाचा आनंद घेतला आणि एकमेकांकडे प्रेमाने पाहिले.

स्तन्यमाज्ञापयन्देव्याः पाययित्वामृतोपमम् तवावतारो जगतां हितायेत्यनुशास्य च

त्याने देवीला आज्ञा दिली की तिने त्याला दूध प्यायला द्यावे, आणि अमृतासारखे दूध पाजले; 'तुझा अवतार जगाच्या कल्याणासाठी आहे' असे सांगितले.

स्वयन्देवश्च देवी च न तृप्तिमुपजग्मतुः ततः शक्रेण संधाय बिभ्यता तारकासुरात्

तरीही देव आणि देवी दोघांनाही समाधान मिळाले नाही; मग इंद्राने, तारकासुराची भीती बाळगून, एक योजना आखली.

कारयित्वाभिषेकं च सेनापत्ये दिवौकसाम् पुत्रमन्तरतः कृत्वा देवेन त्रिपुरद्विषा

देवतांच्या सेनापतीपदाचा अभिषेक करून, त्या मुलाला त्यांच्या मध्ये ठेवले, आणि त्रिपुराचा शत्रू असलेल्या देवाने हे केले.

स्वयमंतर्हितेनैव स्कन्दमिन्द्रादिरक्षितम् तच्छक्त्या क्रौञ्चभेदिन्या युधि कालाग्निकल्पया

तो स्वतः अदृश्य राहून, इंद्र आणि इतरांसह स्कंदाचे रक्षण करीत राहिला; त्याच्याकडे क्रौंच पर्वत फोडणारी, काळाग्नीप्रमाणे भयंकर अशी शक्ती होती, जी युद्धात वापरली गेली.

छेदितं तारकस्यापि शिरश्शक्रभिया सह स्तुतिं चक्रुर्विशेषेण हरिधातृमुखाः सुराः

इंद्राच्या भीतीने तारकाचं शिर कापलं गेल्यावर, विष्णू आणि ब्रह्मा यांच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी विशेष स्तुती केली.

तथा रक्षोधिपः साक्षाद्रावणो बलगर्वितः उद्धरन्स्वभुजैर्दीर्घैः कैलासं गिरिमात्मनः

त्याचप्रमाणे, राक्षसांचा राजा रावण, आपल्या बळाचा गर्व बाळगून, स्वतःच्या लांब हातांनी कैलास पर्वत उचलायचा प्रयत्न करू लागला.

तदागो ऽसहमानस्य देवदेवस्य शूलिनः पदांगुष्ठपरिस्पन्दान्ममज्ज मृदितो भुवि

तेव्हा त्रिशूळधारी देवाधिदेव शंकरांनी हे सहन न करता, आपल्या पायाच्या अंगठ्याच्या हलक्या स्पर्शाने तो पर्वत जमिनीत दाबून टाकला.

बटोः केनचिदर्थेन स्वाश्रितस्य गतायुषः त्वरयागत्य देवेन पादांतं गमितोन्तकः

काही कारणाने, मृत्यूदेव यमाने एका भक्ताचं, ज्याचं आयुष्य संपलं होतं आणि जो शरण आला होता, त्याचं प्राण वेगाने घेऊन देवाच्या पायाशी आणलं.

स्ववाहनमविज्ञाय वृषेन्द्रं वडवानलः सगलग्रहमानीतस्ततो ऽस्त्येकोदकं जगत्

आपलं वाहन असलेला नंदी ओळखू न शकल्याने, समुद्रातील अग्नीने सर्व ग्रहांना पकडून आणलं आणि त्यामुळे जगात एकच पाणी उरलं.

अलोकविदितैस्तैस्तैर्वृत्तैरानन्दसुन्दरैः अंगहारस्वसेनेदमसकृच्चालितं जगत्

ज्या अद्भुत आणि आनंददायक लीला जगाला माहीत नाहीत, त्यांमुळे हे विश्व आणि त्यातील सर्व लोक पुन्हा पुन्हा हलवले गेले.

शान्त एव सदा सर्वमनुगृह्णाति चेच्छिवः सर्वाणि पूरयेदेव कथं शक्तेन मोचयेत्

शिव नेहमी शांत असून सर्वांवर कृपा करतो, पण जर तो सर्वांना सर्व काही देईल, तर मग तो आपल्या सामर्थ्याने कोणाला मुक्त कसा करेल?

अनादिकर्म वैचित्र्यमपि नात्र नियामकम् कारणं खलु कर्मापि भवेदीश्वरकारितम्

अनादी काळापासून असलेल्या कर्मांची विविधता येथे निर्णायक नाही; कारण प्रत्यक्षात कर्म देखील ईश्वराच्या इच्छेनेच घडतं.

किमत्र बहुनोक्तेन नास्तिक्यं हेतुकारकम् यथा ह्याशु निवर्तेत तथा कथय मारुत

यावर जास्त बोलण्यात अर्थ नाही; नास्तिकता हे कारण नाही. हे वायू, ती लवकर कशी दूर होईल ते सांग.

स्थने संशयितं विप्रा भवद्भिर्हेतुचोदितैः जिज्ञासा हि न नास्तिक्यं साधयेत्साधुबुद्धिषु

ब्राह्मणांनो, तुमचे तर्कावरून निर्माण झालेले शंका योग्य आहेत; कारण जिज्ञासा ही सज्जनांच्या मनात कधीच नास्तिकता निर्माण करत नाही.

प्रमणमत्र वक्ष्यामि सताम्मोहनिवर्तकम् असतां त्वन्यथाभावः प्रसादेन विना प्रभोः

मी येथे असा प्रमाण सांगतो, जो सत्पुरुषांचा मोह दूर करतो; पण दुष्टांसाठी प्रभूची कृपा नसेल तर वेगळंच घडतं.

शिवस्य परिपूर्णस्य परानुग्रहमन्तरा न किंचिदपि कर्तव्यमिति साधु विनिश्चितम्

पूर्ण असलेल्या शिवाच्या सर्वोच्च कृपेव्यतिरिक्त इथे काहीच साध्य होत नाही, हे निश्चित ठरलं आहे.

स्वभाव एव पर्याप्तः परानुग्रहकर्मणि अन्यथा निस्स्वभवेन न किमप्यनुगृह्यते

त्याची स्वतःचीच स्वभाव कृपा करण्यासाठी पुरेशी आहे; अन्यथा, ज्याच्यात स्वभाव नाही, त्याच्याकडून काहीच मिळू शकत नाही.

परं सर्वमनुग्राह्यं पशुपाशात्मकं जगत् परस्यानुग्रहार्थं तु पत्युराज्ञासमन्वयः

हे खरं की, सर्व जग, जे जीवांच्या बंधनानं व्यापलेलं आहे, त्यावर कृपा केली पाहिजे; पण सर्वोच्च कृपेकरिता, प्रभूच्या आज्ञेचं पालन होतं.