शिवपुराणम्

मत्क्षेत्रादपि सर्वस्मात्क्षेत्रमेतन्महत्तरम् अत्र संस्मृतिमात्रेण मुक्तिर्भवति देहिनाम्

माझ्या सर्व क्षेत्रांपेक्षा हे क्षेत्र श्रेष्ठ आहे; इथे केवळ आठवण काढली तरीही देहधारी जीवांना मुक्ती मिळते.

तस्मान्महत्तरमिदं क्षेत्रमत्यंतशोभनम् सर्वकल्याणसंपूर्णं सर्वमुक्तिकरं शुभम्

म्हणून हे क्षेत्र अत्यंत सुंदर, सर्व शुभ गोष्टींनी परिपूर्ण आणि सर्वांना मुक्ती देणारे आहे.

अर्चयित्वा ऽत्र मामेव लिंगे लिंगिनमीश्वरम् सालोक्यं चैव सामीप्यं सारूप्यं सार्ष्टिरेव च

इथे माझ्या लिंगस्वरूपाची भक्ती केल्यास, माझ्या लोकात वास, माझ्या जवळीक, माझ्यासारखे रूप आणि राज्यपदही मिळते.

सायुज्यमिति पञ्चैते क्रियादीनां फलं मतम् सर्वेपि यूयं सकलं प्राप्स्यथाशु मनोरथम्

ही पाच फळे—सायुज्य, सालोक्य, सामीप्य, सारूप्य आणि सार्ष्टि—सर्व विधींचे फल मानले जाते; तुम्हा सर्वांना तुमच्या सर्व इच्छा लवकरच पूर्ण होतील.

इत्यनुगृह्य भगवान्विनीतौ विधिमाधवौ यत्पूर्वं प्रहतं युद्धे तयोः सैन्यं परस्परम्

भगवानाने कृपा करून, विनीत आणि विधिमाधव यांच्या पूर्वी युद्धात नष्ट झालेल्या सैन्यांचे पुनरुत्थान केले.

तदुत्थापयदत्यर्थं स्वशक्त्यामृतधारया तयोर्माढ्यं च वैरं च व्यपनेतुमुवाच तौ

त्यांनी आपल्या शक्तीच्या अमृतधारेने त्या दोन्ही सैन्यांना पूर्णपणे जिवंत केले आणि त्यांच्यातील वैर दूर करण्यासाठी त्या दोघांना उपदेश केला.

सकलं निष्कलं चेति स्वरूपद्वयमस्ति मे नान्यस्य कस्यचित्तस्मादन्यः सर्वोप्यनीश्वरः

माझ्या दोन रूपांची व्यवस्था आहे—एक गुणयुक्त आणि एक निर्गुण; इतर कुणाकडेही हे नाही, म्हणून इतर सर्वजण परमेश्वर नाहीत.

पुरस्तात्स्तंभरूपेण पश्चाद्रूपेण चार्भकौ ब्रह्मत्वं निष्कलं प्रोक्तमीशत्वं सकलं तथा

पूर्वी तुमच्यासमोर मी स्थंभाच्या रूपात आणि नंतर बालकाच्या रूपात प्रकट झालो; ब्रह्मपद हे निर्गुण मानले जाते आणि ईश्वरपद हे सगुण समजले जाते.

द्वयं ममैव संसिद्धं न मदन्यस्य कस्यचित् तस्मादीशत्वमन्येषां युवयोरपि न क्वचित्

ही दोन्ही स्थिती फक्त माझ्यातच पूर्णपणे आहेत, इतर कुणातही नाहीत; म्हणून तुम्हा दोघांमध्ये किंवा इतर कुणातही ईश्वरपद नाही.

तदज्ञानेन वां वृत्तमीशमानं महाद्भुतम् तन्निराकर्तुमत्रैवमुत्थितो ऽहं रणक्षितौ

तुमच्या दोघांमध्ये जो श्रेष्ठत्वाचा अद्भुत संघर्ष झाला, तो अज्ञानामुळेच झाला; तो दूर करण्यासाठी मी या रणभूमीत प्रकट झालो आहे.

त्यजतं मानमात्मीयं मयीशे कुरुतं मतिम् मत्प्रसादेन लोकेषु सर्वोप्यर्थः प्रकाशते

तुमचा अहंकार सोडा आणि तुमचे मन माझ्यात, परमेश्वरात लावा; माझ्या कृपेने सर्व जगात सर्व उद्दिष्टे स्पष्ट होतात.

गुरूक्तिर्व्यंजकं तत्र प्रमाणं वा पुनः पुनः ब्रह्मतत्त्वमिदं गूढं भवत्प्रीत्या भणाम्यहम्

गुरूचे वचन हेच खरे आणि वारंवार प्रमाण आहे; हे ब्रह्मतत्त्व मी तुमच्यावर प्रेमाने सांगतो, कारण ते गूढ आहे.

अहमेव परं ब्रह्म मत्स्वरूपं कलाकलम् ब्रह्मत्वादीश्वरश्चाहं कृत्यं मेनुग्रहादिकम्

मीच परब्रह्म आहे, माझे स्वरूप सगुण आणि निर्गुण दोन्ही आहे; ब्रह्मपदामुळे मीच ईश्वर आहे आणि सृष्टी व कृपा ही माझीच कर्तव्ये आहेत.

बृहत्त्वाद्बृंहणत्वाच्च ब्रह्माहं ब्रह्मकेशवौ समत्वाद्व्यापकत्वाच्च तथैवात्माहमर्भकौ

माझ्या विशालतेमुळे आणि विस्तारामुळे मी ब्रह्म आहे; तुम्ही ब्रह्मा आणि केशव माझ्याशी समतुल्य आहात, आणि व्यापकतामुळं मीच आत्मा आहे, हे मुलांनो.

अनात्मानः परे सर्वे जीवा एव न संशयः अनुग्रहाद्यं सर्गांगं जगत्कृत्यं च पंकजम्

इतर सर्व आत्मा नाहीत, ते फक्त जीवच आहेत—यात शंका नाही; सृष्टी, पालन आणि कमळातून उत्पन्न झालेले जग हे माझ्या कृपेनेच आहे.

ईशत्वादेव मे नित्यं न मदन्यस्य कस्यचित् आदौ ब्रह्मत्त्वबुद्ध्यर्थं निष्कलं लिंगमुत्थितम्

माझ्या नेहमीच्या आणि केवळ माझ्या असलेल्या प्रभुत्वामुळेच, सुरुवातीला ब्रह्मत्वाची जाणीव व्हावी म्हणून, निराकार लिंग प्रकट झाले.

तस्मादज्ञातमीशत्वं व्यक्तं द्योतयितुं हि वाम् सकलोहमतो जातः साक्षादीशस्तु तत्क्षणात्

माझे प्रभुत्व अज्ञात असल्यामुळे, हे वामे, ते स्पष्ट व्हावे म्हणून मी स्वतः प्रकट झालो; त्या क्षणी मी सर्व गुणांनी युक्त झालो आणि प्रभू प्रत्यक्ष प्रकट झाला.

सकलत्वमतो ज्ञेयमीशत्वं मयि सत्वरम् यदिदं निष्कलं स्तंभं मम ब्रह्मत्वबोधकम्

माझे प्रभुत्व सर्व गुणांनी युक्त आहे हे जाणून ठेव; हे निराकार स्तंभ म्हणजे माझ्या ब्रह्मस्वरूपाची जाणीव करून देणारे साधन आहे.

लिंगलक्षणयुक्तत्वान्मम लिंगं भवेदिदम् तदिदं नित्यमभ्यर्च्यं युवाभ्यामत्र पुत्रकौ

या लिंगात लिंगाचे सर्व गुण आहेत, म्हणून हेच माझे लिंग आहे; म्हणून, मुलांनो, तुम्ही दोघांनी नेहमी येथे याची पूजा करावी.

मदात्मकमिदं नित्यं मम सान्निध्यकारणम् महत्पूज्यमिदं नित्यमभेदाल्लिंगसिंगिनोः

हे लिंग नेहमी माझ्या स्वरूपाचे आहे, माझ्या उपस्थितीचे कारण आहे; हे नेहमी मोठ्या भक्तीने पूजावे, कारण लिंग आणि लिंगधारी यात काहीच फरक नाही.

यत्रप्रतिष्ठितं येन मदीयं लिंगमीदृशम् तत्र प्रतिष्ठितः सोहमप्रतिष्ठोपि वत्सकौ

माझे असे लिंग जिथे आणि ज्याने प्रस्थापित केले असेल, तिथे मी स्वतः प्रस्थापित असतो, अगदी इतरत्र नसले तरीही, प्रिय मुलांनो.

मत्साम्यमेकलिंगस्य स्थापने फलमीरितम् द्वितीये स्थापिते लिंगे मदैक्यं फलमेव हि

एक लिंग प्रस्थापित केल्यावर मला मिळणारे फळ म्हणजे माझ्यासारखेपणा; दुसरे लिंग प्रस्थापित केल्यावर मला मिळणारे फळ म्हणजे माझ्याशी एकरूपता.

लिंगं प्राधान्यतः स्थाप्यं तथाबेरं तु गौणकम् लिंगाभावेन तत्क्षेत्रं सबेरमपि सर्वतः

लिंग हे मुख्य म्हणून प्रस्थापित करावे, प्रतिमा दुय्यम आहे; लिंग नसल्यास, त्या स्थळी प्रतिमा असली तरी ते पूर्णत्व येत नाही.

सर्गादिपञ्चकृत्यस्य लक्षणं ब्रूहि नौ प्रभो मत्कृत्यबोधनं गुह्यं कृपया प्रब्रवीमि वाम्

हे प्रभो, सृष्टीपासून सुरू होणाऱ्या पाच कृत्यांचे स्वरूप आम्हाला सांग; माझ्या कर्तव्याचे गूढ ज्ञान मी दयाळूपणे तुम्हाला सांगतो.

सृष्टिः स्थितिश्च संहारस्तिरोभावो ऽप्यनुग्रहः पञ्चैव मे जगत्कृत्यं नित्यसिद्धमजाच्युतौ

सृष्टी, स्थिती, संहार, तिरोभाव आणि अनुग्रह — ही पाच माझी जगातील नेहमीची आणि सिद्ध कृत्ये आहेत, हे अजन्मा आणि अचल दोघांनो.

सर्गः संसारसंरंभस्तत्प्रतिष्ठा स्थितिर्मता संहारो मर्दनं तस्य तिरोभावस्तदुत्क्रमः

सृष्टी म्हणजे संसाराची सुरुवात, त्याची स्थिती म्हणजे स्थैर्य, संहार म्हणजे त्याचे नाश, आणि तिरोभाव म्हणजे त्याचे लय होणे.

तन्मोक्षो ऽनुग्रहस्तन्मे कृत्यमेवं हि पञ्चकम् कृत्यमेतद्वहत्यन्यस्तूष्णीं गोपुरबिंबवत्

मोक्ष म्हणजे अनुग्रह; या प्रकारे ही पाच कृत्ये माझी आहेत. मी ही कृत्ये करतो, तेव्हा इतर सर्व जण शांत राहतात, जणू काही दरवाजाच्या प्रतिबिंबासारखे.

सर्गादि यच्चतुष्कृत्यं संसारपरिजृंभणम् पञ्चमं मुक्तिहेतुर्वै नित्यं मयि च सुस्थिरम्

सृष्टीपासून सुरू होणारी चार कृत्ये म्हणजे संसाराचा विस्तार; पाचवे, म्हणजे मोक्ष, हे नेहमी माझ्यातच ठामपणे आहे आणि मुक्तीचे कारण आहे.

तदिदं पञ्चभूतेषु दृश्यते मामकैर्जनैः सृष्टिर्भूमौ स्थितिस्तोये संहारः पावके तथा

ही पाच कृत्ये माझ्या भक्तांमध्ये पंचमहाभूतांत दिसतात: पृथ्वीवर सृष्टी, पाण्यात स्थिती, अग्नीत संहार.