शिवपुराणम्

विष्णोरपि नृसिंहस्य रभसा शरभाकृतिः बिभेद पद्भ्यामाक्रम्य हृदयं नखरैः खरैः

नरसिंह रूपातील विष्णूच्याही हृदयाला, शरभाच्या उग्र रूपाने, धारदार नखांनी आणि पायांनी तुडवून फाडले.

देवस्त्रीषु च देवेषु दक्षस्याध्वरकारणात् वीरेण वीरभद्रेण न हि कश्चिददण्डितः

दक्षाच्या यज्ञामुळे देवता आणि देव्या यांच्यात, वीर वीरभद्राने शिक्षा न दिलेला कोणीच नव्हता.

पुरत्रयं च सस्त्रीकं सदैत्यं सह बालकैः क्षणेनैकेन देवेन नेत्राग्नेरिंधनीकृतम्

तीनही नगरे, त्यातील स्त्रिया, दैत्य आणि मुले यांना, एका क्षणात देवाने आपल्या डोळ्यातील अग्नीने जाळून टाकले.

प्रजानां रतिहेतुश्च कामो रतिपतिस्स्वयम् क्रोशतामेव देवानां हुतो नेत्रहुताशने

प्राण्यांच्या सुखाचा कारण असलेला आणि रतीचा पती असलेला कामदेव, देवांच्या आक्रोशात, शिवाच्या डोळ्यातील अग्नीत समर्पित केला गेला.

गावश्च कश्चिद्दुग्धौघं स्रवन्त्यो मूर्ध्नि खेचराः सरुषा प्रेक्ष्य देवेन तत्क्षणे भस्मसात्कृतः

काही गायी, आकाशात उडत असताना, डोक्यावरून दूध ओतत होत्या; त्या देवाच्या रागाने पाहताच क्षणात भस्म झाल्या.

जलंधरासुरो दीर्णश्चक्रीकृत्य जलं पदा बद्ध्वानंतेन यो विष्णुं चिक्षेप शतयोजनम्

जलंधर दैत्य फाडला गेला; त्याने पाण्याचे चक्र केले आणि विष्णूला बांधून शंभर योजन दूर फेकले.

तमेव जलसंधायी शूलेनैव जघान सः तच्चक्रं तपसा लब्ध्वा लब्धवीर्यो हरिस्सदा

त्याच जलंधराला, पाणी एकत्र करून, त्रिशूळाने ठार मारले; आणि विष्णूने नेहमीच तप करून, ते चक्र मिळवले.

जिघांसतां सुरारीणां कुलं निर्घृणचेतसाम् त्रिशूलेनान्धकस्योरः शिखिनैवोपतापितम्

देवतांच्या शत्रूंच्या निर्दयी कुळाने देवांना मारण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा शिखीप्रमाणे त्रिशूळाने अंधकाच्या छातीवर घाव घालून त्यांना नामोहरम केले.

कण्ठात्कालांगनां सृष्ट्वा दारको ऽपि निपातितः कौशिकीं जनयित्वा तु गौर्यास्त्वक्कोशगोचराम्

आपल्या गळ्यातून काळा नावाची मृत्यूची कन्या निर्माण करून त्या मुलालाही पाडले; आणि गौरीच्या त्वचेच्या आवरणातून कौशिकीला जन्म दिला.

शुंभस्सह निशुंभेन प्रापितो मरणं रणे श्रुतं च महदाख्यानं स्कान्दे स्कन्दसमाश्रयम्

शुंभ आणि निशुंभ या दोघांनाही रणभूमीत मारले गेले; आणि स्कांदपुराणात स्कंदाचा आधार असलेली ही महान कथा ऐकण्यात आली.

वधार्थे तारकाख्यस्य दैत्येन्द्रस्येन्द्रविद्विषः ब्रह्मणाभ्यर्थितो देवो मन्दरान्तःपुरं गतः

तारक नावाच्या दैत्यराजाचा, जो इंद्राचा द्वेष्टा होता, वध करण्यासाठी ब्रह्मदेवाच्या विनंतीने देवाने मंदाराच्या राजमहालात प्रवेश केला.

विहृत्य सुचिरं देव्या विहारा ऽतिप्रसङ्गतः रसां रसातलं नीतामिव कृत्वाभिधां ततः

तेथे देवीसोबत खूप काळ आनंदात रमून, अत्यंत प्रेमात गुंतून, तिला जणू रसातळात नेल्यासारखे 'रसा' हे नाव दिले.

देवीं च वंचयंस्तस्यां स्ववीर्यमतिदुर्वहम् अविसृज्य विसृज्याग्नौ हविः पूतमिवामृतम्

त्या ठिकाणी देवीला फसवून, त्याने आपले अतिशय सामर्थ्यवान वीर्य सोडले नाही, पण जणू अग्नीत शुद्ध तूप टाकल्यासारखे, ते अमृतासारखे शुद्ध सोडले.

गंगादिष्वपि निक्षिप्य वह्निद्वारा तदंशतः तत्समाहृत्य शनकैस्तोकंस्तोकमितस्ततः

ते वीर्य गंगा आणि इतर नद्यांमध्ये, अग्नीच्या सहाय्याने, थोड्या थोड्या प्रमाणात ठेवले; मग तेथून-तेथून हळूहळू गोळा केले.

स्वाहया कृत्तिकारूपात्स्वभर्त्रा रममाणया सुवर्णीभूतया न्यस्तं मेरौ शरवणे क्वचित्

स्वाहा हिने कृतिका तारकांच्या रूपात, आपल्या पतीसोबत आनंद घेत, सुवर्णासारखी होऊन, ते मेरू पर्वतावरील एका सरोवरात ठेवले.

संदीपयित्वा कालेन तस्य भासा दिशो दश रञ्जयित्वा गिरीन्सर्वान्कांचनीकृत्य मेरुणा

काळानुसार, त्या तेजाने दहा दिशांना उजळून टाकले, सर्व पर्वतांना रंगवले आणि मेरूच्या कांतीने त्यांना सोन्यासारखे केले.

ततश्चिरेण कालेन संजाते तत्र तेजसि कुमारे सुकुमारांगे कुमाराणां निदर्शने

नंतर बराच काळ गेल्यावर, त्या तेजातून तेथे एक सुंदर अंग असलेला मुलगा जन्माला आला, तो मुलांमध्ये आदर्श ठरला.

तच्छैशवं स्वरूपं च तस्य दृष्ट्वा मनोहरम् सह देवसुरैर्लोकैर्विस्मिते च विमोहिते

त्याचे मोहक बालरूप पाहून, देव, असुर आणि सर्व लोक आश्चर्यचकित आणि भारावून गेले.

देवो ऽपि स्वयमायातः पुत्रदर्शनलालसः सह देव्यांकमारोप्य ततो ऽस्य स्मेरमाननम्

देव स्वतः आपल्या मुलाला पाहण्याच्या इच्छेने आला; देवीसोबत त्याला मांडीवर घेतले आणि त्याच्या चेहऱ्यावर हसू फुलले.

पीतामृतमिव स्नेहविवशेनान्तरात्मना देवेष्वपि च पश्यत्सु वीतरागैस्तपस्विभिः

आपल्या अंतःकरणात प्रेमाने भरून, जणू अमृत प्यायल्यासारखा, देव आणि विरक्त तपस्वी हे सर्व पाहत होते.

स्वस्य वक्षःस्थले स्वैरं नर्तयित्वा कुमारकम् अनुभूय च तत्क्रीडां संभाव्य च परस्परम्

त्याने आपल्या छातीवर त्या मुलाला मुक्तपणे नाचवले, त्याच्या खेळाचा आनंद घेतला आणि एकमेकांकडे प्रेमाने पाहिले.

स्तन्यमाज्ञापयन्देव्याः पाययित्वामृतोपमम् तवावतारो जगतां हितायेत्यनुशास्य च

त्याने देवीला आज्ञा दिली की तिने त्याला दूध प्यायला द्यावे, आणि अमृतासारखे दूध पाजले; 'तुझा अवतार जगाच्या कल्याणासाठी आहे' असे सांगितले.

स्वयन्देवश्च देवी च न तृप्तिमुपजग्मतुः ततः शक्रेण संधाय बिभ्यता तारकासुरात्

तरीही देव आणि देवी दोघांनाही समाधान मिळाले नाही; मग इंद्राने, तारकासुराची भीती बाळगून, एक योजना आखली.

कारयित्वाभिषेकं च सेनापत्ये दिवौकसाम् पुत्रमन्तरतः कृत्वा देवेन त्रिपुरद्विषा

देवतांच्या सेनापतीपदाचा अभिषेक करून, त्या मुलाला त्यांच्या मध्ये ठेवले, आणि त्रिपुराचा शत्रू असलेल्या देवाने हे केले.

स्वयमंतर्हितेनैव स्कन्दमिन्द्रादिरक्षितम् तच्छक्त्या क्रौञ्चभेदिन्या युधि कालाग्निकल्पया

तो स्वतः अदृश्य राहून, इंद्र आणि इतरांसह स्कंदाचे रक्षण करीत राहिला; त्याच्याकडे क्रौंच पर्वत फोडणारी, काळाग्नीप्रमाणे भयंकर अशी शक्ती होती, जी युद्धात वापरली गेली.

छेदितं तारकस्यापि शिरश्शक्रभिया सह स्तुतिं चक्रुर्विशेषेण हरिधातृमुखाः सुराः

इंद्राच्या भीतीने तारकाचं शिर कापलं गेल्यावर, विष्णू आणि ब्रह्मा यांच्या पुढाकाराने सर्व देवांनी विशेष स्तुती केली.

तथा रक्षोधिपः साक्षाद्रावणो बलगर्वितः उद्धरन्स्वभुजैर्दीर्घैः कैलासं गिरिमात्मनः

त्याचप्रमाणे, राक्षसांचा राजा रावण, आपल्या बळाचा गर्व बाळगून, स्वतःच्या लांब हातांनी कैलास पर्वत उचलायचा प्रयत्न करू लागला.

तदागो ऽसहमानस्य देवदेवस्य शूलिनः पदांगुष्ठपरिस्पन्दान्ममज्ज मृदितो भुवि

तेव्हा त्रिशूळधारी देवाधिदेव शंकरांनी हे सहन न करता, आपल्या पायाच्या अंगठ्याच्या हलक्या स्पर्शाने तो पर्वत जमिनीत दाबून टाकला.

बटोः केनचिदर्थेन स्वाश्रितस्य गतायुषः त्वरयागत्य देवेन पादांतं गमितोन्तकः

काही कारणाने, मृत्यूदेव यमाने एका भक्ताचं, ज्याचं आयुष्य संपलं होतं आणि जो शरण आला होता, त्याचं प्राण वेगाने घेऊन देवाच्या पायाशी आणलं.