शिवपुराणम्

द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत

दारपाल उत्साहाने आणि देवीच्या आगमनाची आतुरतेने वाट पाहत होते. त्यांनी थोड्या काळजीने तिला आत सोडले, आणि तिने आत जाऊन त्यांना पाहिले.

तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्

राजवाड्यातील मुख्य गणांनी तिला प्रेमाने आणि आदराने वंदन केले. तिने शब्दांनी त्र्यंबकाला वंदन केले.

प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा

ती अजून उठली नव्हती, तोपर्यंत परमेश्वराने तिला दोन्ही हातांनी जवळ घेतले आणि अत्यंत आनंदाने तिला मिठी मारली.

स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्

तो तिला आपल्या मांडीवर घ्यायचा प्रयत्न करीत होता, पण ती पलंगावर बसली. मग त्याने हळूवारपणे तिला पलंगावरून उचलून, हसणाऱ्या देवीला आपल्या मांडीवर घेतले.

सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्

तो हसत, डोळ्यांनी तिचे मुख जणू प्यायचा, आणि संवादाची ओढ असल्याने, प्रभूंनी आधीच तिला बोलावले.

सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते

ती वेळ आता संपली आहे, हे सर्वांगसुंदरी, ज्या काळात रागामुळे कुठलाही समजावण्याचा उपाय चालत नव्हता.

स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम

तुझ्या इच्छेनेही काळ पुढे सरकला नाही, आणि तुझ्या रंगातही काही बदल झाला नाही. तुझ्या स्वभावाने माझे मन पूर्णपणे वेधले गेले आहे, सुंदर भुवईवाली, आणि त्यामुळे मला चिंता वाटते.

विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः

तो श्रेष्ठ भाव कसा विसरला गेला, जेव्हा आपल्या इच्छेने एकरूप झाल्यावर, मनाच्या अशुद्धतेचे कोणतेही कारण उरत नाही?

पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्

जर आपल्यात, इतर सामान्य लोकांसारखे, एकमेकांबद्दल काही अप्रियतेचे कारण असेल, तर असे काही या चराचर जगात कुठेच सापडणार नाही.

अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम्

मी अग्नीच्या शिखरावर स्थिर आहे, आणि तू सोमाच्या शिखरावर आहेस. हे विश्व अग्नी आणि सोम यांच्या स्वरूपात आहे, आणि आपल्यादोघांनी ते टिकून आहे.

जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत्

जगाच्या कल्याणासाठी आपण आपल्या इच्छेने घेतलेल्या देहांनी वावरतो. जर आपण वेगळे झालो, तर हे जग आधाराविना राहील.

अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम् वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम्

इथे दुसरा एक कारण आहे, जे शास्त्र आणि तर्काने ठरवले आहे. जसे शब्द आणि अर्थ कधीच वेगळे होत नाहीत, तसे हे स्थावर आणि जंगम जगही आहे.

त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम् द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते

तू प्रत्यक्ष वाणीचे अमृत आहेस, मी श्रेष्ठ अर्थाचे अमृत आहे. दोन्ही अमर आहेत, मग आपल्यात वेगळेपण कसे येईल?

विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः

तू ज्ञान देणारी आहेस, मी तुझ्या जाणिवेतून जाणण्यासारखा आहे. आपली ओळख ज्ञान आणि ज्ञेय अशी असताना आपल्यात वेगळेपण कसे येईल?

न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी

मी कर्माने हे जग निर्माण करत नाही किंवा पुन्हा निर्माण करत नाही. सर्व काही आज्ञेनेच मिळते, म्हणून आज्ञा श्रेष्ठ आहे.

आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम् आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम्

कारण प्रभुत्व फक्त आज्ञेवर आधारलेले असते आणि ते स्वातंत्र्याचे लक्षण आहे. जर आज्ञेशिवाय मी वेगळा झालो, तर माझे प्रभुत्व कसे राहील?

न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम्

आपल्यात कधीच वेगळेपण येत नाही. देवांच्या कार्यासाठी मी केवळ लीला म्हणून काही कृती केल्या.

त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः

तुला काहीही अज्ञात नाही, मग तू रागावलीस का? मग तीनही लोकांचे रक्षण व्हावे म्हणून तुझा राग माझ्यावरही आला.

यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे

जी गोष्ट जीवांना हानीकारक आहे, ती तुझ्यात कधीच नाही, हे प्रियम्वदे, प्रत्यक्ष परमेश्वरी.

शृंगारभावसाराणां जन्मभूमिरकृत्रिमा स्वभर्त्रा ललितन्तथ्यमुक्तं मत्वा स्मितोत्तरम्

ज्यांचा प्रेमभाव हा मूळ आहे, त्यांचे जन्मस्थान नैसर्गिक असते. तिच्या पतीने गोड आणि सत्य बोलले, तेव्हा तिने हसून उत्तर दिले.

लज्जया न किमप्यूचे कौशिकी वर्णनात्परम् तदेव वर्णयाम्यद्य शृणु देव्याश्च वर्णनम्

लाजेखातर कौशिकीने वर्णनाशिवाय काहीच बोलली नाही. तेच आता मी सांगतो, देवीचे वर्णन ऐक.

किं देवेन न सा दृष्टा या सृष्टा कौशिकी मया तादृशी कन्यका लोके न भूता न भविष्यति

देवतांनी तिला पाहिले नाही का, जिला मी कौशिकी म्हणून निर्माण केले? अशी कन्या या जगात कधीच झाली नाही आणि होणारही नाही.

तस्या वीर्यं बलं विन्ध्यनिलयं विजयं तथा शुंभस्य च निशुंभस्य मारणे च रणे तयोः

तिचे सामर्थ्य, बळ, विंध्यातले निवासस्थान, विजय, आणि शुंभ-निशुंभाचा युद्धात वध हे सर्व तिचेच आहे.

प्रत्यक्षफलदानं च लोकाय भजते सदा लोकानां रक्षणं शश्वद्ब्रह्मा विज्ञापयिष्यति

ती नेहमी जगाला प्रत्यक्ष फळ देते, आणि लोकांचे कायम रक्षण व्हावे म्हणून ब्रह्मा तिचे नेहमी स्तवन करतो.

इति संभाषमाणाया देव्या एवाज्ञया तदा व्याघ्रः सख्या समानीय पुरो ऽवस्थापितस्तदा

देवी बोलत असताना, तिच्या आज्ञेने तिच्या सखीने वाघ आणून तिच्यासमोर ठेवला.

तं प्रेक्ष्याह पुनर्देवी देवानीतमुपायतम् व्याघ्रं पश्य न चानेन सदृशो मदुपासकः

तो वाघ पाहून देवी पुन्हा म्हणाली, 'देवतांनी हा वाघ साधन म्हणून आणला आहे; बघ, माझ्या भक्तांमध्ये यासारखा कोणी नाही.'

अनेन दुष्टसंघेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम् अतीव मम भक्तश्च विश्रब्धश्च स्वरक्षणात्

त्याने वाईट लोकांपासून माझे तपोवन वाचवले; तो माझा खरा भक्त आहे आणि स्वतःच्या रक्षणावर पूर्ण विश्वास ठेवणारा आहे.

स्वदेशं च परित्यज्य प्रसादार्थं समागतः यदि प्रीतिरभून्मत्तः परां प्रीतिं करोषि मे

तू आपला देश सोडून माझ्या कृपेच्या इच्छेने इथे आला आहेस. जर तुला माझ्यावर खरोखर प्रेम असेल, तर मला तुझे सर्वश्रेष्ठ प्रेम दाखव.

नित्यमन्तःपुरद्वारि नियोगान्नन्दिनः स्वयम् रक्षिभिस्सह तच्चिह्नैर्वर्ततामयमीश्वर

नंदीच्या आज्ञेने तो स्वतः, त्या चिन्हांनी युक्त अशा रक्षकांसह, नेहमी अंतःपुराच्या दाराशी उभा असतो, हे प्रभो.