शिवपुराणम्

इत्यात्मनः परं भावं स्मारयित्वानुरूपतः ब्रह्मणाभ्यर्थिता गौरी तपसो ऽपि न्यवर्तत

अशा प्रकारे, आपल्या उच्च स्वरूपाची आठवण करून देऊन, ब्रह्मदेवाच्या विनंतीने गौरीने आपली तपश्चर्या थांबवली.

ततो देवीमनुज्ञाप्य ब्रह्मण्यन्तर्हिते सति देवीं च मातरं दृष्ट्वा मेनां हिमवता सह

मग देवीने ब्रह्माला परवानगी दिल्यावर, ब्रह्मा अदृश्य झाला. त्यानंतर देवीने आपल्या आई मेना आणि हिमवत यांना एकत्र पाहिलं.

प्रणम्याश्वास्य बहुधा पितरौ विरहासहौ तपः प्रणयिनो देवी तपोवनमहीरुहान्

तिने आपल्या आईवडिलांना वंदन करून, त्यांना अनेक प्रकारे धीर दिला. ते विरह सहन करू शकत नव्हते. तपाची प्रिय देवी, आपल्या आईवडिलांचा निरोप घेऊन, तपोवनातील झाडांकडे गेली.

विप्रयोगशुचेवाग्रे पुष्पबाष्पं विमुंचतः तत्तुच्छाखासमारूढविहगो दीरितै रुतैः

विरहाच्या दुःखात, तिच्या डोळ्यांतून फुलांसारखे अश्रू गळू लागले. त्या वेळी झाडांच्या फांद्यांवर बसलेले पक्षीही करुण आवाजात ओरडू लागले.

व्याकुलं बहुधा दीनं विलापमिव कुर्वतः सखीभ्यः कथयंत्येवं सत्त्वरा भर्तृदर्शने

ती अनेक प्रकारे व्याकुळ आणि दुःखी झाली होती, जणू काही विलाप करत होती. पतीचे दर्शन होईल या उत्कंठेने तिने आपल्या सख्या मैत्रिणींशी बोलू लागली.

पुरस्कृत्य च तं व्याघ्रं स्नेहात्पुत्रमिवौरसम् देहस्य प्रभया चैव दीपयन्ती दिशो दश

तिने त्या वाघाला आपल्या पुढे ठेवले, जणू तो तिच्या स्वतःच्या मायेचा मुलगा आहे. तिच्या देहाच्या तेजाने दहा दिशाही उजळून गेल्या.

प्रययौ मंदरं गौरी यत्र भर्ता महेश्वरः सर्वेषां जगतां धाता कर्ता पाता विनाशकृत्

गौरी मंदार पर्वताकडे गेली, जिथे तिचे पती, सर्व जगांचे सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता आणि संहार करणारे महेश्वर वास करत होते.

कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती

गिरीराजाची कन्या देवीने दिव्य आणि शुभ्र रूप धारण केले. मग सतीने, सजून, मंदारात प्रवेश केला. तिने आपल्या पतीचे दर्शन कसे घेतले?

प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत्

तिच्या प्रवेशाच्या वेळी, राजवाड्याच्या दाराशी उभ्या असलेल्या गणेशांना पाहून, देवाने काय केले? आणि त्या गणेशांनी काय केले?

प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः

अशा प्रकारचा अत्युच्च आनंद सरळ शब्दांत सांगता येत नाही, कारण प्रेमातून उत्पन्न होणारा भाव, भावनाशीलांच्या हृदयाला पूर्णपणे व्यापून टाकतो.

द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत

दारपाल उत्साहाने आणि देवीच्या आगमनाची आतुरतेने वाट पाहत होते. त्यांनी थोड्या काळजीने तिला आत सोडले, आणि तिने आत जाऊन त्यांना पाहिले.

तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्

राजवाड्यातील मुख्य गणांनी तिला प्रेमाने आणि आदराने वंदन केले. तिने शब्दांनी त्र्यंबकाला वंदन केले.

प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा

ती अजून उठली नव्हती, तोपर्यंत परमेश्वराने तिला दोन्ही हातांनी जवळ घेतले आणि अत्यंत आनंदाने तिला मिठी मारली.

स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्

तो तिला आपल्या मांडीवर घ्यायचा प्रयत्न करीत होता, पण ती पलंगावर बसली. मग त्याने हळूवारपणे तिला पलंगावरून उचलून, हसणाऱ्या देवीला आपल्या मांडीवर घेतले.

सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्

तो हसत, डोळ्यांनी तिचे मुख जणू प्यायचा, आणि संवादाची ओढ असल्याने, प्रभूंनी आधीच तिला बोलावले.

सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते

ती वेळ आता संपली आहे, हे सर्वांगसुंदरी, ज्या काळात रागामुळे कुठलाही समजावण्याचा उपाय चालत नव्हता.

स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम

तुझ्या इच्छेनेही काळ पुढे सरकला नाही, आणि तुझ्या रंगातही काही बदल झाला नाही. तुझ्या स्वभावाने माझे मन पूर्णपणे वेधले गेले आहे, सुंदर भुवईवाली, आणि त्यामुळे मला चिंता वाटते.

विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः

तो श्रेष्ठ भाव कसा विसरला गेला, जेव्हा आपल्या इच्छेने एकरूप झाल्यावर, मनाच्या अशुद्धतेचे कोणतेही कारण उरत नाही?

पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्

जर आपल्यात, इतर सामान्य लोकांसारखे, एकमेकांबद्दल काही अप्रियतेचे कारण असेल, तर असे काही या चराचर जगात कुठेच सापडणार नाही.

अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम्

मी अग्नीच्या शिखरावर स्थिर आहे, आणि तू सोमाच्या शिखरावर आहेस. हे विश्व अग्नी आणि सोम यांच्या स्वरूपात आहे, आणि आपल्यादोघांनी ते टिकून आहे.

जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत्

जगाच्या कल्याणासाठी आपण आपल्या इच्छेने घेतलेल्या देहांनी वावरतो. जर आपण वेगळे झालो, तर हे जग आधाराविना राहील.

अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम् वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम्

इथे दुसरा एक कारण आहे, जे शास्त्र आणि तर्काने ठरवले आहे. जसे शब्द आणि अर्थ कधीच वेगळे होत नाहीत, तसे हे स्थावर आणि जंगम जगही आहे.

त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम् द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते

तू प्रत्यक्ष वाणीचे अमृत आहेस, मी श्रेष्ठ अर्थाचे अमृत आहे. दोन्ही अमर आहेत, मग आपल्यात वेगळेपण कसे येईल?

विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः

तू ज्ञान देणारी आहेस, मी तुझ्या जाणिवेतून जाणण्यासारखा आहे. आपली ओळख ज्ञान आणि ज्ञेय अशी असताना आपल्यात वेगळेपण कसे येईल?

न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी

मी कर्माने हे जग निर्माण करत नाही किंवा पुन्हा निर्माण करत नाही. सर्व काही आज्ञेनेच मिळते, म्हणून आज्ञा श्रेष्ठ आहे.

आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम् आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम्

कारण प्रभुत्व फक्त आज्ञेवर आधारलेले असते आणि ते स्वातंत्र्याचे लक्षण आहे. जर आज्ञेशिवाय मी वेगळा झालो, तर माझे प्रभुत्व कसे राहील?

न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम्

आपल्यात कधीच वेगळेपण येत नाही. देवांच्या कार्यासाठी मी केवळ लीला म्हणून काही कृती केल्या.

त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः

तुला काहीही अज्ञात नाही, मग तू रागावलीस का? मग तीनही लोकांचे रक्षण व्हावे म्हणून तुझा राग माझ्यावरही आला.

यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे

जी गोष्ट जीवांना हानीकारक आहे, ती तुझ्यात कधीच नाही, हे प्रियम्वदे, प्रत्यक्ष परमेश्वरी.