शिवपुराणम्

पुण्यकर्मापि किं कुर्यात्त्वदीयाज्ञानपेक्षया अजा प्रज्ञा पुराणी च त्वमेव परमेश्वरी

पुण्यकर्म करणारा देखील तुझ्या आज्ञेशिवाय काही करू शकत नाही; तूच अजन्मा, प्राचीन ज्ञान, आणि सर्वश्रेष्ठ देवी आहेस.

त्वदधीना हि सर्वेषां बंधमोक्षव्यवस्थितिः त्वदृते परमा शक्तिः संसिद्धिः कस्य कर्मणा

सर्वांच्या बंधन आणि मुक्तीचं कारण फक्त तुझ्यावरच आहे; तुझ्याशिवाय कोणाच्या कर्माला उच्च सामर्थ्य किंवा सिद्धी मिळते?

त्वमेव विविधा शक्तिः भवानामथ वा स्वयम् अशक्तः कर्मकरणे कर्ता वा किं करिष्यति

तूच विविध शक्तींचा मूळ आहेस; जीव काही करोत किंवा करू नये, तुझ्याशिवाय कर्ता काहीच करू शकत नाही.

विष्णोश्च मम चान्येषां देवदानवरक्षसाम् तत्तदैश्वर्यसम्प्राप्त्यै तवैवाज्ञा हि कारणम्

विष्णू, मी, आणि इतर देव, दैत्य, राक्षस — सर्वांना आपापल्या सामर्थ्याची प्राप्ती तुझ्या आज्ञेमुळेच होते.

अतीताः खल्वसंख्याता ब्रह्माणो हरयो भवाः अनागतास्त्वसंख्यातास्त्वदाज्ञानुविधायिनः

असंख्य ब्रह्मा, विष्णू आणि शंकर गेले, आणि असंख्य येणार आहेत, हे सगळे तुझ्या आज्ञेचं पालन करतात.

त्वामनाराध्य देवेशि पुरुषार्थचतुष्टयम् लब्धुं न शक्यमस्माभिरपि सर्वैः सुरोत्तमैः

देवतांच्या देवी, तुझी पूजा न करता, आम्हा सर्वश्रेष्ठ देवांनाही पुरुषार्थचतुष्टय मिळू शकत नाही.

व्यत्यासो ऽपि भवेत्सद्यो ब्रह्मत्वस्थावरत्वयोः सुकृतं दुष्कृतं चापि त्वयेव स्थापितं यतः

ब्रह्मत्व आणि स्थावरत्व यांच्यात क्षणात बदल होऊ शकतो; पुण्य आणि पाप हे फक्त तुझ्यामुळेच ठरतं.

त्वं हि सर्वजगद्भर्तुश्शिवस्य परमात्मनः अनादिमध्यनिधना शक्तिराद्या सनातनी

तूच या सर्व जगाचा पोशिंदा असलेल्या शिवाच्या, त्या परमात्म्याच्या, आदिम, अनादी, अनंत, सनातन शक्ती आहेस.

समस्तलोकयात्रार्थं मूर्तिमाविश्य कामपि

संपूर्ण जगाच्या प्रवासासाठी, तू एखादं रूप धारण करतेस.

अतो दुष्कृतकर्मापि व्याघ्रो ऽयं त्वदनुग्रहात् प्राप्नोतु परमां सिद्धिमत्र कः प्रतिबन्धकः

म्हणून, हा वाघ जरी पापी असला तरी, तुझ्या कृपेने तोही सर्वोच्च सिद्धी मिळवू शकतो; मग अडथळा कोणता आहे?

इत्यात्मनः परं भावं स्मारयित्वानुरूपतः ब्रह्मणाभ्यर्थिता गौरी तपसो ऽपि न्यवर्तत

अशा प्रकारे, आपल्या उच्च स्वरूपाची आठवण करून देऊन, ब्रह्मदेवाच्या विनंतीने गौरीने आपली तपश्चर्या थांबवली.

ततो देवीमनुज्ञाप्य ब्रह्मण्यन्तर्हिते सति देवीं च मातरं दृष्ट्वा मेनां हिमवता सह

मग देवीने ब्रह्माला परवानगी दिल्यावर, ब्रह्मा अदृश्य झाला. त्यानंतर देवीने आपल्या आई मेना आणि हिमवत यांना एकत्र पाहिलं.

प्रणम्याश्वास्य बहुधा पितरौ विरहासहौ तपः प्रणयिनो देवी तपोवनमहीरुहान्

तिने आपल्या आईवडिलांना वंदन करून, त्यांना अनेक प्रकारे धीर दिला. ते विरह सहन करू शकत नव्हते. तपाची प्रिय देवी, आपल्या आईवडिलांचा निरोप घेऊन, तपोवनातील झाडांकडे गेली.

विप्रयोगशुचेवाग्रे पुष्पबाष्पं विमुंचतः तत्तुच्छाखासमारूढविहगो दीरितै रुतैः

विरहाच्या दुःखात, तिच्या डोळ्यांतून फुलांसारखे अश्रू गळू लागले. त्या वेळी झाडांच्या फांद्यांवर बसलेले पक्षीही करुण आवाजात ओरडू लागले.

व्याकुलं बहुधा दीनं विलापमिव कुर्वतः सखीभ्यः कथयंत्येवं सत्त्वरा भर्तृदर्शने

ती अनेक प्रकारे व्याकुळ आणि दुःखी झाली होती, जणू काही विलाप करत होती. पतीचे दर्शन होईल या उत्कंठेने तिने आपल्या सख्या मैत्रिणींशी बोलू लागली.

पुरस्कृत्य च तं व्याघ्रं स्नेहात्पुत्रमिवौरसम् देहस्य प्रभया चैव दीपयन्ती दिशो दश

तिने त्या वाघाला आपल्या पुढे ठेवले, जणू तो तिच्या स्वतःच्या मायेचा मुलगा आहे. तिच्या देहाच्या तेजाने दहा दिशाही उजळून गेल्या.

प्रययौ मंदरं गौरी यत्र भर्ता महेश्वरः सर्वेषां जगतां धाता कर्ता पाता विनाशकृत्

गौरी मंदार पर्वताकडे गेली, जिथे तिचे पती, सर्व जगांचे सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता आणि संहार करणारे महेश्वर वास करत होते.

कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती

गिरीराजाची कन्या देवीने दिव्य आणि शुभ्र रूप धारण केले. मग सतीने, सजून, मंदारात प्रवेश केला. तिने आपल्या पतीचे दर्शन कसे घेतले?

प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत्

तिच्या प्रवेशाच्या वेळी, राजवाड्याच्या दाराशी उभ्या असलेल्या गणेशांना पाहून, देवाने काय केले? आणि त्या गणेशांनी काय केले?

प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः

अशा प्रकारचा अत्युच्च आनंद सरळ शब्दांत सांगता येत नाही, कारण प्रेमातून उत्पन्न होणारा भाव, भावनाशीलांच्या हृदयाला पूर्णपणे व्यापून टाकतो.

द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत

दारपाल उत्साहाने आणि देवीच्या आगमनाची आतुरतेने वाट पाहत होते. त्यांनी थोड्या काळजीने तिला आत सोडले, आणि तिने आत जाऊन त्यांना पाहिले.

तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्

राजवाड्यातील मुख्य गणांनी तिला प्रेमाने आणि आदराने वंदन केले. तिने शब्दांनी त्र्यंबकाला वंदन केले.

प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा

ती अजून उठली नव्हती, तोपर्यंत परमेश्वराने तिला दोन्ही हातांनी जवळ घेतले आणि अत्यंत आनंदाने तिला मिठी मारली.

स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्

तो तिला आपल्या मांडीवर घ्यायचा प्रयत्न करीत होता, पण ती पलंगावर बसली. मग त्याने हळूवारपणे तिला पलंगावरून उचलून, हसणाऱ्या देवीला आपल्या मांडीवर घेतले.

सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्

तो हसत, डोळ्यांनी तिचे मुख जणू प्यायचा, आणि संवादाची ओढ असल्याने, प्रभूंनी आधीच तिला बोलावले.

सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते

ती वेळ आता संपली आहे, हे सर्वांगसुंदरी, ज्या काळात रागामुळे कुठलाही समजावण्याचा उपाय चालत नव्हता.

स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम

तुझ्या इच्छेनेही काळ पुढे सरकला नाही, आणि तुझ्या रंगातही काही बदल झाला नाही. तुझ्या स्वभावाने माझे मन पूर्णपणे वेधले गेले आहे, सुंदर भुवईवाली, आणि त्यामुळे मला चिंता वाटते.

विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः

तो श्रेष्ठ भाव कसा विसरला गेला, जेव्हा आपल्या इच्छेने एकरूप झाल्यावर, मनाच्या अशुद्धतेचे कोणतेही कारण उरत नाही?

पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्

जर आपल्यात, इतर सामान्य लोकांसारखे, एकमेकांबद्दल काही अप्रियतेचे कारण असेल, तर असे काही या चराचर जगात कुठेच सापडणार नाही.