शिवपुराणम्

इत्युक्त्वोत्थाय शयनाद्देवी साचष्ट गद्गदम् ययाचे ऽनुमतिं भर्तुस्तपसे कृतनिश्चया

असे म्हणून, देवी शय्येवरून उठली, तिने थरथरत्या शब्दांत बोलून, तप करण्याचा निश्चय करून पतीची परवानगी मागितली.

तथा प्रणयभंगेन भीतो भूतपतिः स्वयम् पादयोः प्रणमन्नेव भवानीं प्रत्यभाषत

मग प्रीतीत तडा गेल्याने घाबरून, भूतांचे स्वामी स्वतः भवानीच्या पायांवर वाकला आणि तिला म्हणाला.

अजानती च क्रीडोक्तिं प्रिये किं कुपितासि मे रतिः कुतो वा जायेत त्वत्तश्चेदरतिर्मम

तो तिच्या खेळकर बोलण्याचा अर्थ न समजता म्हणाला, "प्रिय, तू माझ्यावर रागावलीस का? मला तुझ्यातून आनंद कमी कसा वाटेल, किंवा दुसऱ्या कुणामधून तो कसा मिळेल?"

माता त्वमस्य जगतः पिताहमधिपस्तथा कथं तदुत्पपद्येत त्वत्तो नाभिरतिर्मम

हे जगाचं तू आई आहेस, मी याचा वडील आणि स्वामी आहे; मग मला तुझ्यात आनंद न मिळण्याचं कारणच काय?

आवयोरभिकामो ऽपि किमसौ कामकारितः यतः कामसमुत्पत्तिः प्रागेव जगदुद्भवः

आपल्यात जर इच्छा असलीच, तरी ती कामामुळे आहे का? कामाचा जन्म तर जगाच्या उत्पत्तीपूर्वीच झाला.

पृथग्जनानां रतये कामात्मा कल्पितो मया ततः कथमुपालब्धः कामदाहादहं त्वया

सामान्य लोकांच्या सुखासाठी मी कामाला इच्छा म्हणून निर्माण केलं; मग मी कामाचा दाह केला म्हणून तू मला दोष का देतेस?

मां वै त्रिदशसामान्यं मन्यमानो मनोभवः मनाक्परिभवं कुर्वन्मया वै भस्मसात्कृतः

मनःभवाने मला इतर देवांसारखं सामान्य समजून थोडीशी अवज्ञा केली, म्हणून मी त्याला भस्म केलं.

विहारोप्यावयोरस्य जगतस्त्राणकारणात् ततस्तदर्थं त्वय्यद्य क्रीडोक्तिं कृतवाहनम्

जगाच्या रक्षणासाठी मी आपल्यातील इच्छा बाजूला ठेवली; म्हणूनच आज तू मला खेळकर बोललीस.

स चायमचिरादर्थस्तवैवाविष्करिष्यते क्रोधस्य जनकं वाक्यं हृदि कृत्वेदमब्रवीत्

आणि लवकरच तुझा हा हेतू उघड होईल; या राग उत्पन्न करणाऱ्या शब्दांना मनात धरून त्याने असे बोलले.

श्रुतपूर्वं हि भगवंस्तव चाटु वचो मया येनैवमतिधीराहमपि प्रागभिवंचिता

हे भगवती, मी तुझे गोड बोल पूर्वीही ऐकले आहेत; त्याच्यामुळे मी, अगदी धीराचा असूनही, पूर्वी फसवला गेलो.

प्राणानप्यप्रिया भर्तुर्नारी या न परित्यजेत् कुलांगना शुभा सद्भिः कुत्सितैव हि गम्यते

नवऱ्यासाठी जी स्त्री आपले प्राणही सोडत नाही, ती कितीही कुलीन आणि शुभ असली, तरी सज्जनांच्या दृष्टीने तिला तुच्छच मानले जाते.

भूयसी च तवाप्रीतिरगौरमिति मे वपुः क्रीडोक्तिरपि कालीति घटते कथमन्यथा

तुला माझ्याबद्दल मोठा राग आहे, आणि माझ्या काळ्या रूपामुळेच; तुझे खेळकर बोलही योग्यच आहेत—यात दुसरे काहीच शक्य नाही.

सद्भिर्विगर्हितं तस्मात्तव कार्ष्ण्यमसंमतम् अनुत्सृज्य तपोयोगात्स्थातुमेवेह नोत्सहे

म्हणून तुझे काळेपण सज्जनांना मान्य नाही आणि ते स्वीकारले जात नाही; मी माझा तप सोडून इथे राहू शकत नाही.

स यद्येवंविधतापस्ते तपसा किं प्रयोजनम् ममेच्छया स्वेच्छया वा वर्णान्तरवती भव

जर तुझे तप असेल, तर अशा तपाचा काय उपयोग? माझ्या इच्छेने किंवा तुझ्या इच्छेने, दुसरे रूप धारण कर.

नेच्छामि भवतो वर्णं स्वयं वा कर्तुमन्यथा ब्रह्माणं तपसाराध्य क्षिप्रं गौरी भवाम्यहम्

मला तुझा रंग बदलायचा नाही, किंवा दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे; मी ब्रह्माला तप करून प्रसन्न करेन आणि लवकरच गौरी होईन.

मत्प्रसादात्पुरा ब्रह्मा ब्रह्मत्वं प्राप्तवान्पुरा तमाहूय महादेवि तपसा किं करिष्यसि

माझ्या कृपेने ब्रह्माला पूर्वी ब्रह्मपद मिळाले; मग हे महादेवी, तू तप करून काय मिळवणार?

त्वत्तो लब्धपदा एव सर्वे ब्रह्मादयः सुराः तथाप्याराध्य तपसा ब्रह्माणं त्वन्नियोगतः

तुझ्याचकडून सर्व देवांना, ब्रह्मासकट, आपापली पदे मिळाली आहेत; तरीही तुझ्या आज्ञेने ब्रह्माने तप करून तुझी पूजा केली.

पुरा किल सती नाम्ना दक्षस्य दुहिता ऽभवम् जगतां पतिमेवं त्वां पतिं प्राप्तवती तथा

पूर्वी मी सती नावाने दक्षाची कन्या होते, आणि अशाच प्रकारे मी तुला, जगाच्या स्वामीला, पती म्हणून मिळवले.

एवमद्यापि तपसा तोषयित्वा द्विजं विधिम् गौरी भवितुमिच्छामि को दोषः कथ्यतामिह

त्याचप्रमाणे, आता मी तप करून द्विज ब्रह्माला प्रसन्न करून गौरी व्हायचे ठरवले आहे; यात काय दोष आहे, ते इथे सांग.

एवमुक्तो महादेव्या वामदेवः स्मयन्निव न तां निर्बंधयामास देवकार्यचिकीर्षया

महादेवीने असे सांगितल्यावर, वामदेव हसल्यासारखा भासला, पण देवांचे कार्य साध्य व्हावे म्हणून त्याने तिला अडवले नाही.

ततः प्रदक्षिणीकृत्य पतिमम्बा पतिव्रता नियम्य च वियोगार्तिं जगाम हिमवद्गिरिम्

मग अंबेने आपल्या पतीची प्रदक्षिणा घातली, विरहाच्या दुःखावर संयम ठेवून, ती हिमवंत पर्वताकडे गेली.

तपःकृतवती पूर्वं देशे यस्मिन्सखीजनैः तमेव देशमवृनोत्तपसे प्रणयात्पुनः

ज्या ठिकाणी तिने पूर्वी आपल्या सखींसोबत तप केले होते, त्याच ठिकाणी तिने पुन्हा प्रेमाने तप करण्यासाठी निवड केली.

ततः स्वपितरं दृष्ट्वा मातरं च तयोर्गृहे प्रणम्य वृत्तं विज्ञाप्य ताभ्यां चानुमता सती

तेथे तिने आपल्या वडिलांना आणि आईला त्यांच्या घरी भेटले, त्यांना वंदन करून घडलेली घटना सांगितली आणि त्यांची परवानगी घेऊन सती—

पुनस्तपोवनं गत्वा भूषणानि विसृज्य च स्नात्वा तपस्विनो वेषं कृत्वा परमपावनम्

—पुन्हा तपोवनात गेली, आपली दागिने बाजूला ठेवली, स्नान केले आणि तपस्विनीचे पवित्र वस्त्र परिधान केले.

संकल्प्य च महातीव्रं तपः परमदुश्चरम् सदा मनसि सन्धाय भर्तुश्चरणपंकजम्

तिने मनाशी अत्यंत कठीण आणि तीव्र तप करण्याचा संकल्प केला आणि नेहमी आपल्या पतीच्या चरणकमळांचा ध्यान केला.

तमेव क्षणिके लिंगे ध्यात्वा बाह्यविधानतः त्रिसन्ध्यमभ्यर्चयन्ती वन्यैः पुष्पैः फलादिभिः

ती त्या क्षणिक लिंगाचे बाह्य विधीनुसार ध्यान करत, दिवसातील तीन वेळा वनातील फुले, फळे याने त्याची पूजा करीत होती.

स एव ब्रह्मणो मूर्तिमास्थाय तपसः फलम् प्रदास्यति ममेत्येवं नित्यं कृत्वा ऽकरोत्तपः

तोच ब्रह्माचा रूप घेऊन माझ्या या तपाचे फळ देईल—अशी भावना नेहमी मनाशी ठेवून तिने आपले तप सुरू ठेवले.

तथा तपश्चरन्तीं तां काले बहुतिथे गते दृष्टः कश्चिन्महाव्याघ्रो दुष्टभावादुपागमत्

अशा प्रकारे ती तप करत असताना, बरीच वर्षे गेल्यावर, एक मोठा वाईट मनाचा वाघ तिच्यासमोर आला.

तथैवोपगतस्यापि तस्यातीवदुरात्मनः गात्रं चित्रार्पितमिव स्तब्धं तस्यास्सकाशतः

तो अतिशय दुष्ट वाघ तिच्याजवळ येताच, त्याचे शरीर जणू रंगवलेले आहे असे वाटावे, असे ताठर झाले.