शिवपुराणम्

तयोर्वधाय देवेशं ब्रह्माभ्यर्थितवान्पुनः विनिंद्यापि रहस्यं वां क्रोधयित्वा यथा तथा

त्यांच्या वधासाठी ब्रह्मदेवाने पुन्हा देवाधिदेवाकडे विनंती केली, आणि गरज पडल्यास, गुप्तपणे तुझी निंदा करून रागही उत्पन्न केला.

तद्वर्णकोशजां शक्तिमकामां कन्यकात्मिकाम् निशुम्भशुंभयोर्हंत्रीं सुरेभ्यो दातुमर्हसि

रंगांच्या कोशातून उत्पन्न झालेली, इच्छारहित कन्या, जी शुंभ आणि निशुंभाचा वध करील, अशी शक्ती देवांना द्यावी.

एवमभ्यर्थितो धात्रा भगवान्नीललोहितः कालीत्याह रहस्यं वां निन्दयन्निव सस्मितः

धात्याने अशी विनंती केल्यावर, नीललोहित भगवंत स्मित करत, काली म्हणून, जणू गुप्तपणे तुझी निंदा करत असल्यासारखे बोलले.

ततः क्रुद्धा तदा देवी सुवर्णा वर्णकारणात् स्मयन्ती चाह भर्तारमसमाधेयया गिरा

तेव्हा देवी, जी आपल्या मूळामुळे सोन्यासारखी उजळ होती, रागावून आणि हसत, आपल्या पतीला शांत होऊ न शकणाऱ्या शब्दांत बोलली.

ईदृशो मम वर्णेस्मिन्न रतिर्भवतो ऽस्ति चेत् एवावन्तं चिरं कालं कथमेषा नियम्यते

जर तुला माझ्या या रंगावर एवढीच आवड असेल, तर हा रंग इतक्या काळासाठी कसा थांबवता येईल?

अरत्या वर्तमानो ऽपि कथं च रमसे मया न ह्यशक्यं जगत्यस्मिन्नीश्वरस्य जगत्प्रभोः

तुला जर काहीच आकर्षण नसेल, तरी माझ्यासोबत कसा आनंद घेतोस? कारण या जगात विश्वाचा स्वामी असलेल्या देवासाठी काहीच अशक्य नाही.

स्वात्मारामस्य भवतो रतिर्न सुखसाधनम् इति हेतोः स्मरो यस्मात्प्रसभं भस्मसात्कृतः

स्वतःमध्येच आनंद मानणाऱ्याला सुखप्राप्तीसाठी इंद्रियभोग आवश्यक नसतो; म्हणूनच कामदेवाला जबरदस्तीने राखेत बदलले गेले.

या च नाभिमता भर्तुरपि सर्वांगसुन्दरी सा वृथैव हि जायेत सर्वैरपि गुणान्तरैः

जरी एखादी स्त्री सर्वांगसुंदर असली, तरी पतीला ती आवडत नसेल, तर तिचा जन्म व्यर्थच आहे, कितीही गुण असले तरी.

भर्तुर्भोगैकशेषो हि सर्ग एवैष योषिताम् तथासत्यन्यथाभूता नारी कुत्रोपयुज्यते

स्त्रियांचा जन्म फक्त पतीच्या आनंदासाठीच आहे; जर तसे नसेल, तर अशी स्त्री दुसऱ्या कोणत्या उपयोगाची नाही.

तस्माद्वर्णमिमं त्यक्त्वा त्वया रहसि निन्दितम् वर्णान्तरं भजिष्ये वा न भजिष्यामि वा स्वयम्

म्हणून, तू गुप्तपणे निंदा केलेला हा रंग मी सोडते, आणि दुसरा रंग निवडेन, किंवा माझ्या इच्छेनुसार कोणताही रंग निवडणार नाही.

इत्युक्त्वोत्थाय शयनाद्देवी साचष्ट गद्गदम् ययाचे ऽनुमतिं भर्तुस्तपसे कृतनिश्चया

असे म्हणून, देवी शय्येवरून उठली, तिने थरथरत्या शब्दांत बोलून, तप करण्याचा निश्चय करून पतीची परवानगी मागितली.

तथा प्रणयभंगेन भीतो भूतपतिः स्वयम् पादयोः प्रणमन्नेव भवानीं प्रत्यभाषत

मग प्रीतीत तडा गेल्याने घाबरून, भूतांचे स्वामी स्वतः भवानीच्या पायांवर वाकला आणि तिला म्हणाला.

अजानती च क्रीडोक्तिं प्रिये किं कुपितासि मे रतिः कुतो वा जायेत त्वत्तश्चेदरतिर्मम

तो तिच्या खेळकर बोलण्याचा अर्थ न समजता म्हणाला, "प्रिय, तू माझ्यावर रागावलीस का? मला तुझ्यातून आनंद कमी कसा वाटेल, किंवा दुसऱ्या कुणामधून तो कसा मिळेल?"

माता त्वमस्य जगतः पिताहमधिपस्तथा कथं तदुत्पपद्येत त्वत्तो नाभिरतिर्मम

हे जगाचं तू आई आहेस, मी याचा वडील आणि स्वामी आहे; मग मला तुझ्यात आनंद न मिळण्याचं कारणच काय?

आवयोरभिकामो ऽपि किमसौ कामकारितः यतः कामसमुत्पत्तिः प्रागेव जगदुद्भवः

आपल्यात जर इच्छा असलीच, तरी ती कामामुळे आहे का? कामाचा जन्म तर जगाच्या उत्पत्तीपूर्वीच झाला.

पृथग्जनानां रतये कामात्मा कल्पितो मया ततः कथमुपालब्धः कामदाहादहं त्वया

सामान्य लोकांच्या सुखासाठी मी कामाला इच्छा म्हणून निर्माण केलं; मग मी कामाचा दाह केला म्हणून तू मला दोष का देतेस?

मां वै त्रिदशसामान्यं मन्यमानो मनोभवः मनाक्परिभवं कुर्वन्मया वै भस्मसात्कृतः

मनःभवाने मला इतर देवांसारखं सामान्य समजून थोडीशी अवज्ञा केली, म्हणून मी त्याला भस्म केलं.

विहारोप्यावयोरस्य जगतस्त्राणकारणात् ततस्तदर्थं त्वय्यद्य क्रीडोक्तिं कृतवाहनम्

जगाच्या रक्षणासाठी मी आपल्यातील इच्छा बाजूला ठेवली; म्हणूनच आज तू मला खेळकर बोललीस.

स चायमचिरादर्थस्तवैवाविष्करिष्यते क्रोधस्य जनकं वाक्यं हृदि कृत्वेदमब्रवीत्

आणि लवकरच तुझा हा हेतू उघड होईल; या राग उत्पन्न करणाऱ्या शब्दांना मनात धरून त्याने असे बोलले.

श्रुतपूर्वं हि भगवंस्तव चाटु वचो मया येनैवमतिधीराहमपि प्रागभिवंचिता

हे भगवती, मी तुझे गोड बोल पूर्वीही ऐकले आहेत; त्याच्यामुळे मी, अगदी धीराचा असूनही, पूर्वी फसवला गेलो.

प्राणानप्यप्रिया भर्तुर्नारी या न परित्यजेत् कुलांगना शुभा सद्भिः कुत्सितैव हि गम्यते

नवऱ्यासाठी जी स्त्री आपले प्राणही सोडत नाही, ती कितीही कुलीन आणि शुभ असली, तरी सज्जनांच्या दृष्टीने तिला तुच्छच मानले जाते.

भूयसी च तवाप्रीतिरगौरमिति मे वपुः क्रीडोक्तिरपि कालीति घटते कथमन्यथा

तुला माझ्याबद्दल मोठा राग आहे, आणि माझ्या काळ्या रूपामुळेच; तुझे खेळकर बोलही योग्यच आहेत—यात दुसरे काहीच शक्य नाही.

सद्भिर्विगर्हितं तस्मात्तव कार्ष्ण्यमसंमतम् अनुत्सृज्य तपोयोगात्स्थातुमेवेह नोत्सहे

म्हणून तुझे काळेपण सज्जनांना मान्य नाही आणि ते स्वीकारले जात नाही; मी माझा तप सोडून इथे राहू शकत नाही.

स यद्येवंविधतापस्ते तपसा किं प्रयोजनम् ममेच्छया स्वेच्छया वा वर्णान्तरवती भव

जर तुझे तप असेल, तर अशा तपाचा काय उपयोग? माझ्या इच्छेने किंवा तुझ्या इच्छेने, दुसरे रूप धारण कर.

नेच्छामि भवतो वर्णं स्वयं वा कर्तुमन्यथा ब्रह्माणं तपसाराध्य क्षिप्रं गौरी भवाम्यहम्

मला तुझा रंग बदलायचा नाही, किंवा दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे; मी ब्रह्माला तप करून प्रसन्न करेन आणि लवकरच गौरी होईन.

मत्प्रसादात्पुरा ब्रह्मा ब्रह्मत्वं प्राप्तवान्पुरा तमाहूय महादेवि तपसा किं करिष्यसि

माझ्या कृपेने ब्रह्माला पूर्वी ब्रह्मपद मिळाले; मग हे महादेवी, तू तप करून काय मिळवणार?

त्वत्तो लब्धपदा एव सर्वे ब्रह्मादयः सुराः तथाप्याराध्य तपसा ब्रह्माणं त्वन्नियोगतः

तुझ्याचकडून सर्व देवांना, ब्रह्मासकट, आपापली पदे मिळाली आहेत; तरीही तुझ्या आज्ञेने ब्रह्माने तप करून तुझी पूजा केली.

पुरा किल सती नाम्ना दक्षस्य दुहिता ऽभवम् जगतां पतिमेवं त्वां पतिं प्राप्तवती तथा

पूर्वी मी सती नावाने दक्षाची कन्या होते, आणि अशाच प्रकारे मी तुला, जगाच्या स्वामीला, पती म्हणून मिळवले.

एवमद्यापि तपसा तोषयित्वा द्विजं विधिम् गौरी भवितुमिच्छामि को दोषः कथ्यतामिह

त्याचप्रमाणे, आता मी तप करून द्विज ब्रह्माला प्रसन्न करून गौरी व्हायचे ठरवले आहे; यात काय दोष आहे, ते इथे सांग.