शिवपुराणम्

ग्रसन्निव जगत्सर्वं पिबन्निव पयोनिधिम् वमन्निव तमोन्तस्थं माद्यन्निव खमम्बुदैः

तो पर्वत जणू सगळं जग गिळतोय, समुद्र प्यायलाय, आतलं अंधार बाहेर टाकतोय आणि आकाशातील मेघांसोबत आनंदित होतोय.

निवास भूमयस्तास्ता दर्पणप्रतिमोदराः तिरस्कृतातपास्स्निग्धाश्रमच्छायामहीरुहाः

त्याच्या निवासस्थानांना आरशासारखी पोटं आहेत, तिथे घनदाट झाडांच्या सावलीमुळे ऊन पोहोचत नाही, आणि आश्रमांच्या छायेमुळे तिथली थंडी वाढते.

सरित्सरस्तडागादिसंपर्कशिशिरानिलाः तत्र तत्र निषण्णाभ्यां शिवाभ्यां सफलीकृताः

नद्या, सरोवरे आणि तळ्यांच्या स्पर्शाने गार झालेला वारा, जिथे जिथे शिव आणि पार्वती बसतात तिथे तिथे फळाला येतो.

तमिमं सर्वतः श्रेष्ठं स्मृत्वा साम्बस्त्रियम्बकः रैभ्याश्रमसमीपस्थश्चान्तर्धानं गतो ययौ

सर्व प्रकारांनी श्रेष्ठ असलेल्या त्या महापुरुषाचा आठवण काढून, त्रिनेत्री सांब, जो रैभ्याच्या आश्रमाजवळ होता, तो अदृश्य झाला आणि निघून गेला.

तत्रोद्यानमनुप्राप्य देव्या सह महेश्वरः रराम रमणीयासु देव्यान्तःपुरभूमिषु

मग महेश्वर देवीसोबत त्या बागेत गेला आणि तिच्या अंतरपूरातील रम्य स्थळी आनंदाने रमला.

तथा गतेषु कालेषु प्रवृद्धासु प्रजासु च दैत्यौ शुंभनिशुंभाख्यौ भ्रातरौ संबभूवतुः

काळ जसा गेला आणि लोकसंख्या वाढली, तसा शुंभ आणि निशुंभ नावाचे दोन दैत्य भाऊ जन्माला आले.

ताभ्यां तपो बलाद्दत्तं ब्रह्मणा परमेष्टिना अवध्यत्वं जगत्यस्मिन्पुरुषैरखिलैरपि

त्यांच्या तपश्चर्येच्या बळावर, परब्रह्म ब्रह्मदेवाने त्यांना या जगातील सर्व पुरुषांकडून मारता येणार नाही असा वर दिला.

अयोनिजा तु या कन्या ह्यंबिकांशसमुद्भवा अजातपुंस्पर्शरतिरविलंघ्यपराक्रमा

ती कन्या जी गर्भातून जन्मलेली नव्हती, अंबिकेच्या अंशातून उत्पन्न झाली, कुठल्याही पुरुषाचा स्पर्श न झालेली आणि जिच्या शौर्याला कोणी हरवू शकत नाही—

तया तु नौ वधः संख्ये तस्यां कामाभिभूतयोः इति चाभ्यर्थितो ब्रह्मा ताभ्याम्प्राह तथास्त्विति

फक्त तिच्याच हातून, आम्ही दोघे तिच्या मोहाने भरून युद्धात मारले जाऊ—अशी मागणी त्यांनी ब्रह्मदेवाकडे केली, आणि ब्रह्मदेव म्हणाले, 'तसेच होवो.'

ततः प्रभृति शक्रादीन्विजित्य समरे सुरान् निःस्वाध्यायवषट्कारं जगच्चक्रतुरक्रमात्

तेव्हापासून, त्यांनी इंद्र आणि इतर देवतांना युद्धात हरवून, जबरदस्तीने वेदपठण आणि यज्ञ थांबवून, संपूर्ण जग ताब्यात घेतले.

तयोर्वधाय देवेशं ब्रह्माभ्यर्थितवान्पुनः विनिंद्यापि रहस्यं वां क्रोधयित्वा यथा तथा

त्यांच्या वधासाठी ब्रह्मदेवाने पुन्हा देवाधिदेवाकडे विनंती केली, आणि गरज पडल्यास, गुप्तपणे तुझी निंदा करून रागही उत्पन्न केला.

तद्वर्णकोशजां शक्तिमकामां कन्यकात्मिकाम् निशुम्भशुंभयोर्हंत्रीं सुरेभ्यो दातुमर्हसि

रंगांच्या कोशातून उत्पन्न झालेली, इच्छारहित कन्या, जी शुंभ आणि निशुंभाचा वध करील, अशी शक्ती देवांना द्यावी.

एवमभ्यर्थितो धात्रा भगवान्नीललोहितः कालीत्याह रहस्यं वां निन्दयन्निव सस्मितः

धात्याने अशी विनंती केल्यावर, नीललोहित भगवंत स्मित करत, काली म्हणून, जणू गुप्तपणे तुझी निंदा करत असल्यासारखे बोलले.

ततः क्रुद्धा तदा देवी सुवर्णा वर्णकारणात् स्मयन्ती चाह भर्तारमसमाधेयया गिरा

तेव्हा देवी, जी आपल्या मूळामुळे सोन्यासारखी उजळ होती, रागावून आणि हसत, आपल्या पतीला शांत होऊ न शकणाऱ्या शब्दांत बोलली.

ईदृशो मम वर्णेस्मिन्न रतिर्भवतो ऽस्ति चेत् एवावन्तं चिरं कालं कथमेषा नियम्यते

जर तुला माझ्या या रंगावर एवढीच आवड असेल, तर हा रंग इतक्या काळासाठी कसा थांबवता येईल?

अरत्या वर्तमानो ऽपि कथं च रमसे मया न ह्यशक्यं जगत्यस्मिन्नीश्वरस्य जगत्प्रभोः

तुला जर काहीच आकर्षण नसेल, तरी माझ्यासोबत कसा आनंद घेतोस? कारण या जगात विश्वाचा स्वामी असलेल्या देवासाठी काहीच अशक्य नाही.

स्वात्मारामस्य भवतो रतिर्न सुखसाधनम् इति हेतोः स्मरो यस्मात्प्रसभं भस्मसात्कृतः

स्वतःमध्येच आनंद मानणाऱ्याला सुखप्राप्तीसाठी इंद्रियभोग आवश्यक नसतो; म्हणूनच कामदेवाला जबरदस्तीने राखेत बदलले गेले.

या च नाभिमता भर्तुरपि सर्वांगसुन्दरी सा वृथैव हि जायेत सर्वैरपि गुणान्तरैः

जरी एखादी स्त्री सर्वांगसुंदर असली, तरी पतीला ती आवडत नसेल, तर तिचा जन्म व्यर्थच आहे, कितीही गुण असले तरी.

भर्तुर्भोगैकशेषो हि सर्ग एवैष योषिताम् तथासत्यन्यथाभूता नारी कुत्रोपयुज्यते

स्त्रियांचा जन्म फक्त पतीच्या आनंदासाठीच आहे; जर तसे नसेल, तर अशी स्त्री दुसऱ्या कोणत्या उपयोगाची नाही.

तस्माद्वर्णमिमं त्यक्त्वा त्वया रहसि निन्दितम् वर्णान्तरं भजिष्ये वा न भजिष्यामि वा स्वयम्

म्हणून, तू गुप्तपणे निंदा केलेला हा रंग मी सोडते, आणि दुसरा रंग निवडेन, किंवा माझ्या इच्छेनुसार कोणताही रंग निवडणार नाही.

इत्युक्त्वोत्थाय शयनाद्देवी साचष्ट गद्गदम् ययाचे ऽनुमतिं भर्तुस्तपसे कृतनिश्चया

असे म्हणून, देवी शय्येवरून उठली, तिने थरथरत्या शब्दांत बोलून, तप करण्याचा निश्चय करून पतीची परवानगी मागितली.

तथा प्रणयभंगेन भीतो भूतपतिः स्वयम् पादयोः प्रणमन्नेव भवानीं प्रत्यभाषत

मग प्रीतीत तडा गेल्याने घाबरून, भूतांचे स्वामी स्वतः भवानीच्या पायांवर वाकला आणि तिला म्हणाला.

अजानती च क्रीडोक्तिं प्रिये किं कुपितासि मे रतिः कुतो वा जायेत त्वत्तश्चेदरतिर्मम

तो तिच्या खेळकर बोलण्याचा अर्थ न समजता म्हणाला, "प्रिय, तू माझ्यावर रागावलीस का? मला तुझ्यातून आनंद कमी कसा वाटेल, किंवा दुसऱ्या कुणामधून तो कसा मिळेल?"

माता त्वमस्य जगतः पिताहमधिपस्तथा कथं तदुत्पपद्येत त्वत्तो नाभिरतिर्मम

हे जगाचं तू आई आहेस, मी याचा वडील आणि स्वामी आहे; मग मला तुझ्यात आनंद न मिळण्याचं कारणच काय?

आवयोरभिकामो ऽपि किमसौ कामकारितः यतः कामसमुत्पत्तिः प्रागेव जगदुद्भवः

आपल्यात जर इच्छा असलीच, तरी ती कामामुळे आहे का? कामाचा जन्म तर जगाच्या उत्पत्तीपूर्वीच झाला.

पृथग्जनानां रतये कामात्मा कल्पितो मया ततः कथमुपालब्धः कामदाहादहं त्वया

सामान्य लोकांच्या सुखासाठी मी कामाला इच्छा म्हणून निर्माण केलं; मग मी कामाचा दाह केला म्हणून तू मला दोष का देतेस?

मां वै त्रिदशसामान्यं मन्यमानो मनोभवः मनाक्परिभवं कुर्वन्मया वै भस्मसात्कृतः

मनःभवाने मला इतर देवांसारखं सामान्य समजून थोडीशी अवज्ञा केली, म्हणून मी त्याला भस्म केलं.

विहारोप्यावयोरस्य जगतस्त्राणकारणात् ततस्तदर्थं त्वय्यद्य क्रीडोक्तिं कृतवाहनम्

जगाच्या रक्षणासाठी मी आपल्यातील इच्छा बाजूला ठेवली; म्हणूनच आज तू मला खेळकर बोललीस.

स चायमचिरादर्थस्तवैवाविष्करिष्यते क्रोधस्य जनकं वाक्यं हृदि कृत्वेदमब्रवीत्

आणि लवकरच तुझा हा हेतू उघड होईल; या राग उत्पन्न करणाऱ्या शब्दांना मनात धरून त्याने असे बोलले.